حدیث دربارهتوصيف خداوند به آنچه خود را بدان توصيف كرده است

تفسير العيّاشي عن ذي الرياستين:قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ الرِّضا عليه السلام: ـ جُعِلتُ فِداكَ! ـ أَخبِرني عَمّا اختَلَفَ فيهِ النّاسُ مِنَ الرُّؤيَةِ، فَقالَ بَعضُهُم: لا يُرى. فَقالَ: يا أَبَا العَبّاسِ، مَن وَصَفَ اللّهَ بِخِلافِ ما وَصَفَ بِهِ نَفسَهُ فَقَد أَعظَمَ الفِريَةَ عَلَى اللّهِ، قالَ اللّهُ: «لاَ تُدْرِكُهُ الْأَبْصَـرُ وَهُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصَـرَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ» ۱ هذه الأَبصارُ لَيسَت هِيَ الأَعيُنَ؛ إِنَّما هِيَ الأَبصارُ الَّتي فِي القَلبِ، لا يَقَعُ عَلَيهِ الأَوهامُ ولا يُدرَكُ كَيفَ هُوَ. ۲

تفسير العيّاشىـ به نقل از ذو الرياستين ـ: به امام رضا عليه السلام گفتم: فدايت گردم! مرا از رؤيت [خدا] كه مردمان در آن اختلاف كرده اند، آگاه كن. برخى از آنان گفته اند: خدا ديده نمى شود. فرمود: «اى ابو العبّاس! هر كه خدا را به خلاف آنچه خود را بِدان وصف نموده، توصيف نمايد، بى گمان، دروغ بزرگى بر خدا بسته است. خدا فرمود: «ديده ها او را در نمى يابند و او ديده ها را درمى يابد و اوست باريك بين آگاه» . اين ديده ها، ديدگان سر نيستند؛ بلكه ديده دل اند كه در قلب اند. [خداوند] به تصوّر نمى آيد و چگونگىِ او درك نمى شود».

۱.الأنعام: 103.

۲.تفسير العيّاشي: ج 1 ص 373 ح 79، بحار الأنوار: ج 4 ص 53 ح 31.

کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاه حکمت های اعتقادی ایمان به خدا شناخت اسما و صفات خدا +2 مورد دیگر

احادیث دیگر این موضوع

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:آفريدگار، جز به آنچه خود وصف كرده، توصيف نمى شود، و چگونه توصيف شود، آفريدگارى كه حواس از ادراك او، اوهام از رسيدن به او، رهيافت ها [ى ذهنى و قلبى] از تعريف كردن او و انديشه ها از احاطه بر او ناتوان اند؟! او از وصف وصف كنندگان، برتر است. در [عين] نزديكى، دور و در [عين]دورى، نزديك است. او چگونگى را پديد آورد. پس درباره او نمى توان گفت: «چگونه است؟». و كجايى را پديد آورد. پس درباره او گفته نمى شود: «كجاست؟». چگونگى و كجايى درباره او جارى نيستند. پس اوست يگانه بى نياز ـ همان سان كه خود را توصيف كرده است ـ و وصف كنندگان به توصيف او نمى رسند. نزاده و زاده نشده است و كسى همتاى او نيست.

امام على عليه السلامـ در خطبه اى، در پاسخ مردى كه به ايشان گفت: پروردگار ما را چنان توصيف كن كه گويا او را به چشم مى بينيم ـ: پس بنگر ـ اى پرسشگر ـ و هرصفت خدا كه قرآن بر آن دلالت دارد، به آن اقتدا كن و از نور هدايت آن، روشنايى برگير و آنچه شيطان، تو را به دانستن آن وا مى دارد، ولى نه در قرآن بر تو واجب گشته و نه در سنّت پيامبر صلى الله عليه و آله و ائمّه هُدا نشانى از آن هست، علم آن را به خداى سبحان واگذار، كه نهايتِ حقّ خدا بر تو، همان است. و بدان كه استواران در دانش، كسانى هستند كه اعتراف به جملگىِ آنچه از تفسير غيبِ در حجاب نمى دانند، آنان را از نزديك شدن به سراپرده هاى آويخته در برابر غيب ها، بى نياز ساخته است. پس، خداى والا، اعتراف آنان را به ناتوانى از دستيابى به آنچه بِدان احاطه علمى ندارند، ثنا گفته و ژرف انديشى نكردنِ ايشان را در آنچه كاوش در نهايتِ آن را بر آنان تكليف نساخته، استوارى ناميده است. پس بر آن بسنده كن و سترگى خداى سبحان را به اندازه خِرد خود مدان كه از هلاك شدگان خواهى بود. اوست توانايى كه هر گاه اوهام، آهنگ آن كنند كه نهايتِ توانايى او را دريابند و انديشه هاى پيراسته از رهيافت هاى وسوسه بخواهند در نهان هاى ژرف ملكوت او قرار گيرند و [هر گاه]دل ها شيفته او گردند تا به چگونگى اوصاف او راهى بجويند، و [هر گاه] نفوذگاه هاى خِرد، [از ظرافتْ] در جايى ـ كه توصيف، به حقيقت آن دست نمى يابد ـ نهان گردند تا آگاهى از ذات او را فرا چنگ آورند، آنها را مى راند، در حالى كه آنها، روى آور به سوى خدا سبحان، پرتگاه هاى تاريكى هاى غيوب را در مى نوردند، و چون دست رد بر [سينه] آنها زده شود، با اعتراف به اين كه با ناهنجارىِ بيراهه رفتن، نمى توان به نهايت معرفت او رسيد و گذشتن از مرزهاى شُكوه عزّت او به خاطر انديشمندانْ خطور نمى كند، باز مى گردند.

امام على عليه السلام:خدا منزّه است! او آن گونه است كه خود، توصيف كرده است و توصيف كنندگان، به توصيف او نمى رسند.

امام على عليه السلام:همانا آن كه از توصيف [موجودِ] داراى شكل و اندامْ ناتوان است، از توصيف آفريدگار آن، ناتوان تر و از دستيابى به او با معيارهاى آفريدگان، دورتر است.

امام على عليه السلام:آن كه از توصيف آفريده اى مانند خود ناتوان است، چگونه خداى خود را توصيف كند؟

امام على عليه السلام:[خداوند،] خِردها را به تعيين حد براى صفت خود، آگاه نساخته و آنها را از شناخت بايسته خود، محروم نكرده است.

امام على عليه السلام:هر كه خداى را وصف كند، او را محدود كرده است و هر كه او را محدود كند، او را به شمارش آورده است و هر كه او را به شمارش آورد، ديرينگىِ او را باطل ساخته است. هر كه بگويد: «كجاست؟»، براى او پايانى قرار داده است و هر كه بگويد: «بر روى چيست؟»، مكانى را از او خالى دانسته است و هر كه بگويد: «در چيست؟»، او را درون چيز ديگرى نهاده است.

امام على عليه السلام:كمال توحيد خدا، اخلاص براى اوست، و كمال اخلاص براى او، نفى صفات از اوست؛ زيرا هر صفتى گواهى مى دهد كه غير از موصوف است و هر موصوفى گواه است كه غير از صفت است. از اين رو، هر كه خدا را وصف كند، او را [با ديگرى]قرين ساخته است.