حدیث دربارهصفات خدا، عين ذات او هستند

الإمام الصادق عليه السلام:لَم يَزَلِ اللّهُ عَليما سَميعا بَصيرا، ذاتٌ عَلاّمَةٌ سَميعَةٌ بَصيرةٌ. ۱

امام صادق عليه السلام:خدا، هماره دانا، شنوا و بيناست؛ ذاتى دانا و شنوا و بينا.

۱.التوحيد: ص 139 ح 2 عن حمّاد بن عيسى، إرشاد القلوب: ص 167 وفيه «وقال له رجل آخر: لم يزل اللّه. فقال: ذات اللّه تعالى علامة.»، بحار الأنوار: ج 4 ص 72 ح 19.

کلیدواژه‌ها آشنایی با یگانگی خدا مراتب توحید توحید در صفات صفات خدا عین ذات او هستند

احادیث دیگر این موضوع

امام على عليه السلام:آغاز پرستش خدا، شناخت او و ريشه شناخت او، يگانه شمردن او و اساس يگانه شمردنش، تشبيه نكردن اوست. بزرگ تر از آن است كه صفات در او حلول كنند؛ چون خِردها بر اين نكته گواهى مى دهند كه در هر كس، صفات حلول كند، ساخته شده است، در حالى كه خردها گواه اند كه خداى بِشكوه بزرگ، سازنده است، نه ساخته. به ساخته خدا به او ره برده مى شود و با خِردها شناختش به دل گِرِه مى خورد و به ديده دقّت، حجّتش استوار مى شود. آفريده را دليل بر خود قرار داد تا از ربوبيتش پرده برگيرد. او يگانه است و در هميشگى بودنش، منفرد، در الوهيتش بى انباز و در ربوبيتش بى همتا. با تضادّى كه ميان اشيا متضاد قرار داده، دانسته مى شود كه خود، ضدّى ندارد و با همراهى انداختنش ميان اشيا، فهميده مى شود كه همتايى ندارد.

امام باقر عليه السلام:پروردگار من ـ تبارك و تعالى ـ هميشگى است؛ زنده اى كه حياتش ذاتىِ اوست براى او زمانى قابل تصوّر نيست و موجود بودنش بدون چگونگى است. مكانى ندارد و در چيزى و بر چيزى نيست و براى خود، جايى پديد نياورد و پس از به وجود آوردن اشيا، نيرومند نشد و پيش از آفريدن آنها نيز ناتوان نبود و پيش از پديد آوردن آنها از تنهايى واهمه نداشت. به هيچ چيزى كه به خاطر آيد، شبيه نيست و پيش از پديد آوردن هستى، از آن تهى نبود و پس از رفتن آن نيز تهى نخواهد بود. هميشه زنده است بدون جان، و فرمان روايى توانا پيش از آن كه چيزى بيافريند، و فرمان روايى چيره پس از آفرينش هستى. هستى او، چيستى و جا و مرز ندارد و شبيهى براى آن، شناخته نمى شود و از درازاى ماندن، فرسوده نمى شود و مدهوش چيزى نمى شود؛ بلكه همه چيز از بيم او مدهوش مى شود. زنده است، امّا نه به دميدن جان جديد. هستى او به وصف نمى آيد و چگونگى نمى يابد و در جايى نمى گنجد و در كنار چيزى جاى نمى گيرد؛ بلكه زنده اى شناخته شده و فرمان روايى هماره نيرومند و فرمان فرماست. هر چه بخواهد، همان گاه كه بخواهد، پديد مى آورد، حدّ نمى پذيرد و تجزيه ناپذير است و فنا نمى گيرد. اوّل بوده، بدون چگونگى و آخر خواهد بود، بدون مكان، و هر چيز تباه خواهد شد، جز وجه او. آفرينش و كار به دست اوست. خجسته است خداوند، پروردگار جهانيان.

الكافىـ به نقل از محمّد بن مسلم ـ: امام باقر عليه السلام [در توصيف «قديم»]فرمود: «او يگانه و بى نياز است، تجزيه ناپذير است و معانى متعدّد (متفاوت) ندارد [تا تجزيه پذير باشد]». گفتم: فدايت شوم! كسانى از اهل عراق، ادّعا مى كنند كه خدا با ابزارى مى بيند و با ابزارى ديگر مى شنود. فرمود: «نادرست گفته و كفر ورزيده و تشبيه كرده اند. خدا والاتر از اين است. او شنوا و بيناست، با همان كه مى شنود، مى بيند و با همان كه مى بيند، مى شنود». گفتم: آنان، او را آن گونه كه خود مى فهمند، بينا مى پندارند. فرمود: «خداوند، والاست. چيزى به فهم مى آيد كه مانند آفريده هاست، و خدا چنين نيست».

امام صادق عليه السلام:پروردگار ما، نور ذاتى و حيات ذاتى دارد و داناى ذاتى و بى نياز ذاتى است.

امام صادق عليه السلامـ خطاب به زنديقى كه از ايشان پرسيد: آيا مى گويى كه خداوند، شنوا و بيناست؟ ـ: او شنوا و بيناست؛ شنوا و بيناى بدون حواس، كه با نفس خود مى شنود و مى بيند. اين كه مى گويم: «با نفس خود مى شنود»، نه به معناى آن است كه خودش يك چيز و نفسش چيز ديگر باشد؛ بلكه چون از من پرسيده شده، مى خواستم مقصود خود را برسانم و به تو كه پرسيده اى، بفهمانم. پس مى گويم كه او با همه وجود خود مى شنود، نه همه اى كه جزء داشته باشد ـ چون «همه» نزد ما [مخلوقات]تجزيه پذير است ـ؛ بلكه مى خواهم به تو بفهمانم و آنچه در درون دارم، بگويم و همه اين عبارت ها به اين باز مى گردد كه او شنوا، بينا، دانا و آگاه است، بدون آن كه اين صفت ها از ذات، جدا و از هم متفاوت باشند.

التوحيدـ به نقل از ابان بن عثمان احمر ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم: مرا از خداى ـ تبارك و تعالى ـ آگاه كن كه پيوسته شنوا، بينا، دانا و تواناست. فرمود: «باشد». به ايشان گفتم: مردى كه خود را به ولايت شما اهل بيت، نسبت مى دهد، مى گويد: خداى ـ تبارك و تعالى ـ هماره شنواست، امّا با ابزار شنيدن، و بيناست، امّا با ابزار ديدن، و داناست، امّا از طريق كسب علم، و تواناست، امّا با ابزارهاى قدرت. امام عليه السلام خشم گرفت و فرمود: «هر كه چنين گويد و بدان گردن نهد، مشرك است و ارتباطى با ما ندارد. خداوند ـ تبارك و تعالى ـ ذاتى دانا، شنوا، بينا و تواناست».

امام كاظم عليه السلام:آغاز ايمان به او، معرفتش و كمال معرفتش، يگانه شمردنش و اوج يگانه شمردنش، نفى كردن صفت ها از اوست؛ زيرا هر صفتى گواهى مى دهد كه غير از موصوف است و هر موصوفى شهادت مى دهد كه غير از صفت است و هر دو با هم، بر دو تا بودن گواهى مى دهند كه البته ذات ازلى از اين، مبرّاست و عروض [دوگانگى] بر آن، مُحال.

امام رضا عليه السلام:آغاز پرستش خدا، شناخت اوست و ريشه شناخت او، يگانه شمردن او و نظام يگانه شمردن به نفى صفت ها از اوست؛ زيرا خِردها گواهى مى دهند كه هر صفت و موصوفى مخلوق است و هر مخلوقى گواهى مى دهد خالقى دارد كه نه صفت است، نه موصوف و هر صفت و موصوفى بر همراهى يكديگر گواهى مى دهند و همراهى بر حدوث گواهى مى دهد و حدوث بر محال بودن عروضش بر ذات ازلى كه از حدوث، مبرّاست.