حدیث دربارهانواع دانشمندان

عنه عليه السلام:إنَّ مِنَ العُلَماءِ مَن يُحِبُّ أن يَخزُنَ عِلمَهُ ولا يُؤخَذَ عَنهُ، فَذاكَ فِي الدَّرَكِ الأَوَّلِ مِنَ النّارِ. ومِنَ العُلَماءِ مَن إذا وُعِظَ أنِفَ وإذا وَعَظَ عَنُفَ، فَذاكَ فِي الدَّرَكِ الثّاني مِنَ النّارِ. ومِنَ العُلَماءِ مَن يَرى أن يَضَعَ العِلمَ عِندَ ذَوِي الثَّروَةِ وَالشَّرَفِ، ولا يَدري لَهُ فِي المَساكينِ وَضعاً، فَذاكَ فِي الدَّرَكِ الثّالِثِ مِنَ النّارِ. ومِنَ العُلَماءِ مَن يَذهَبُ في عِلمِهِ مَذهَبَ الجَبابِرَةِ وَالسَّلاطِينِ، فَإِن رُدَّ عَلَيهِ شَيءٌ مِن قَولِهِ أو قُصِّرَ في شَيءٍ مِن أمرِهِ غَضِبَ، فَذاكَ فِي الدَّرَكِ الرّابِعِ مِنَ النّارِ. ومِنَ العُلَماءِ مَن يَطلُبُ أحاديثَ اليَهودِ وَالنَّصارى لِيُغزِرَ بِهِ ويُكثِرَ بِهِ حَديثَهُ، فَذاكَ فِي الدَّرَكِ الخامِسِ مِنَ النّارِ. ومِنَ العُلَماءِ مَن يَضَعُ نَفسَهُ لِلفُتيا ويَقولُ: سَلوني، ولَعَلَّهُ لا يُصيبُ حَرفاً واحِداً وَاللّهُ لا يُحِبُّ المُتَكَلِّفينَ، فَذاكَ فِي الدَّرَكِ السّادِسِ مِنَ النّارِ. ومِنَ العُلَماءِ مَن يَتَّخِذُ عِلمَهُ مُروءَةً وعَقلاً ۱، فَذاكَ فِي الدَّرَكِ السّابِعِ مِنَ النّارِ. ۲
امام صادق عليه السلام:برخى از دانشمندان دوست دارند كه دانش خود را ذخيره كنند و از ايشان، فرا گرفته نشود. اينان، در طبقه اوّل آتش اند. برخى از دانشمندان نيز چون اندرز داده شوند، سر مى پيچند و چون خود اندرز دهند، زور مى گويند. اينان، در طبقه دوم آتش اند. برخى ديگر، چنين مى بينند كه دانش را نزد ثروتمندان و اشراف بنهند و براى مسكينان، قابليتى نمى يابند. اينان، در طبقه سوم آتش اند. همچنين از دانشمندان، كسى است كه در دانش خود، راه زورگويان و فرمان روايان را مى پيمايد كه اگر چيزى از سخنش رد گردد يا در اجراى فرمانش كوتاهى شود، به خشم در مى آيد. اينان، در طبقه چهارم آتش اند. نيز از دانشمندان، كسى است كه در جستجوى احاديث يهود و نصاراست، تا اخبار خود را انبوه و فراوان نشان دهد. اينان، در طبقه پنجم آتش اند. همچنين از دانشمندان، كسى است كه خود را در معرض فتوا قرار مى دهد و مى گويد: «بپرسيد» و شايد كه يك حرف هم بلد نباشد و خداوند، متكلّفان را دوست ندارد. اينان، در طبقه ششم آتش اند. نيز از دانشمندان، كسى است كه دانش خود را وسيله اثبات مردانگى و فرزانگى خود مى كند. اينان نيز در طبقه هفتم آتش اند.
۱.يتّخذ علمه مروءةً وعقلاً: أي يطلب العلم ويبذله ليعدّه الناس من أهل المروءة والعقل (المصدر).
۲.الخصال: ص 353 ح 33، منية المريد: ص 139، روضة الواعظين: ص 11 نحوه، بحارالأنوار: ج 2 ص 108 ح 11.

احادیث دیگر این موضوع

۵
امام صادق عليه السلام:جويندگان دانش، سه گونه اند. آنان را به ذات و صفاتشان بشناس: دسته اى آن را براى نادانى و ستيزه جويى، و دسته اى براى برترى و دام گسترى، و گروهى نيز براى فهم و خردورزى مى جويند. صاحب نادانى و ستيزه جويى، آزار دهنده و ستيزه گر است و در حلقه هاى علمى به سخن درمى آيد و از دانش و بردبارى مى گويد و جامه فروتنى به تن مى كند، ولى از پرهيزگارى تهى است. خداوند، به همين سبب، بينى او را به خاك مى مالد و خرخره اش را مى بُرد. آن كه براى برترى و دام گسترى آمده است، پنهانكار و چاپلوس است، بر همانند خود، برترى مى جويد و براى توانگرانِ فروتر از خود، فروتنى مى كند، خورنده حلواى آنان و پايمال كننده دين خويش است. خداوند هم به اين سبب، او را كور مى گردانَد و اثرش را از ميان آثار دانشمندان مى زدايد. آن كه صاحب فقه و خرد است، انديشناك و غمين و شب زنده دار است، رداى خود را بر سر مى كشد و در تاريكى شب، بر مى خيزد، عمل مى كند و ترسان و خواهان و هراسان است، به كار خود، توجّه دارد و به اهل روزگارش آگاه است و از مطمئن ترين برادران خود نيز بيم دارد. خداوند به اين سبب، پايه هايش را استوار مى سازد و در روز قيامت، او را امان مى دهد.