حدیث دربارهآداب كلّىِ آموختن

الإمام الصادق عليه السلام:اُطلُبُوا العِلمَ مِن مَعدِنِ العِلمِ. ۱

امام صادق عليه السلام:دانش را از معدن آن بجوييد.

۱.الاُصول الستّة عشر: ص 4 عن زيد الزرّاد، بحار الأنوار: ج 2 ص 93 ح 27.

کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاه حکمت های عقلی و علمی علم حکمت و معرفت آداب آموختن +2 مورد دیگر

احادیث دیگر این موضوع

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:آغاز دانش، سكوت است و دوم، گوش دادن و سوم، عمل به آن و چهارم، انتشار آن.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:سكوت را فرا بگيريد و سپس، بردبارى و پس از آن دانش و به دنبالش عمل به آن را، و آن گاه شما را مژده باد!

امام على عليه السلام:دانش، جز با پنج چيز به دست نمى آيد: نخستين آنها بسيار پرسيدن و دوم، اشتغال فراوان [به آن] و سوم، پاك كردن كارها [از گناهان] و چهارم، خدمت بزرگان و پنجم، يارى جستن از خداوند شكوهمند است.

امام صادق عليه السلامـ از پدرانش عليهم السلام ـ: مردى نزد پيامبر خدا آمد و گفت: اى پيامبر خدا! دانش چيست؟ فرمود: «سكوت كردن». گفت: ديگر چه؟ فرمود: «گوش دادن». گفت: ديگر چه؟ فرمود: «حفظ كردن». گفت: ديگر چه؟ فرمود: «عمل به آن». گفت: ديگر چه، اى پيامبر خدا! فرمود: «نشر آن».

مصباح الشريعةـ در آنچه به امام صادق عليه السلام نسبت داده است ـ: دانشجو به علاقه و اراده و فراغت و عبادت و بيم و حفظ و استوارانديشى نيازمند است.

امام صادق عليه السلام:در كارت با آنان كه از خداوند متعال مى ترسند، مشورت كن و جستجوى دانش، از والاترين و سخت ترين كارهاست. پس مشاوره در آن، مهم تر و واجب تر است.

مشكاة الأنوار به نقل از عنوان بصرى ـ مردى سالمند كه 94 سال عمر كرده بود ـ:سال ها با مالك بن انس، رفت و آمد داشتم؛ امّا چون جعفر صادق عليه السلام در مدينه حضور يافت، با وى باب رفت و آمد را گشودم و دوست داشتم همان گونه كه از مالك، كسب معرفت مى كردم، از وى نيز اخذ كنم. پس روزى به من فرمود: «من، مردى هستم كه محلّ مراجعه ام و با اين همه براى هر ساعت از ساعت هاى شب و روز، وردى دارم. پس مرا از وردم باز مدار و از مالك، كسب و با وى، رفت و آمد كن، همان گونه كه قبلاً مى كردى». من از اين موضوع، غمگين شدم و از نزد او بيرون آمدم و پيش خود گفتم: اگر خيرى در من مى ديد، مرا از آمد و شد و استفاده از خود، باز نمى داشت. به مسجد پيامبر صلى الله عليه و آله رفتم و بر وى سلام دادم آنگاه از قبر به روضه (ميان قبر و منبر پيامبر صلى الله عليه و آله) بازگشتم و دو ركعت نماز خواندم و گفتم: خدايا! خدايا! از تو مى خواهم كه دل جعفر را بر من نرم كنى و مرا از دانشش روزى دهى تا با آن به راه راستت رهنمون شوم. انديشناك و غمگين به خانه ام بازگشتم و ديگر با مالك بن اَنَس، رفت و آمد نكردم؛ چون دلم از دوستى جعفر عليه السلام لبريز گشته بود، و از خانه جز براى نمازهاى واجب بيرون نيامدم، تا اين كه طاقتم تمام شد. چون سينه ام تنگ شد، كفش به پا كردم و ردا بر دوش افكندم و پس از نماز عصر، قصد خانه جعفر عليه السلام را كردم. چون به در خانه اش رسيدم، اجازه خواستم. خادمش بيرون آمد و گفت: نيازت چيست؟ گفتم: سلام دادن به آن بزرگوار. گفت: به نماز ايستاده است. رو به روى در نشستم و اندكى بيش درنگ نكرده بودم كه خادمش بيرون آمد و گفت: به بركت خدا، وارد شو. داخل شدم و بر او سلام دادم و او پاسخم داد و فرمود: «بنشين، خدايت بيامرزد!». نشستم. آن گاه، مدّتى دراز، سر به زير افكند و خاموش مانْد. سپس سرش را بلند كرد و فرمود: «كنيه ات چيست؟». گفتم: ابو عبداللّه. فرمود: «خداوند، كنيه ات را باقى و تو را به خشنودى اش موفّق بدارد». پيش خود گفتم: اگر از ديدار و عرض سلام به او بهره اى جز همين دعا نبود، خود، بسيار است. سپس، مدتى دراز، سر به زير افكند و خاموش مانْد و سپس، سر بلند كرد و فرمود: «اى ابو عبد اللّه! نيازت چيست؟». گفتم: از خداوند خواسته ام كه دلت را بر من نرم كند و از دانشت روزى ام سازد و اميدوارم كه خداوند متعال، خواسته ام را در مورد آن بزرگوار، اجابت كرده باشد. فرمود: اى ابو عبد اللّه! دانستن، به آموختن نيست؛ بلكه دانش، نورى است كه در دل هركس كه خداوند ـ تبارك و تعالى ـ هدايتش را بخواهد، تابيده مى شود. اگر دانش مى خواهى، ابتدا از نفس خود، حقيقت بندگى را بخواه و دانش را با عمل به آن بطلب و از خداوند، فهم را بخواه كه به تو مى فهمانَد». گفتم: اى شريف! فرمود: «بگو، اى ابو عبد اللّه!». گفتم: اى ابو عبد اللّه! حقيقت بندگى چيست؟ فرمود: «سه چيز است: [اوّل] اين كه بنده آنچه را خدا به او عطا كرده، ملك خود نپندارد؛ چون بندگان كه مالك نمى شوند. مال را مال خدا مى بينند و در هرجا كه خداى متعال فرمان داده، خرج مى كنند. [دوم اين كه] بنده براى خود، تدبيرى نداشته باشد و [سوم اين كه] همه اشتغالش را در آنچه خداى متعال به آن فرمان داده و يا باز داشته، قرار دهد. پس چون بنده در آنچه خدا به او عطا كرده، ملكيتى براى خود نمى بيند، برايش هزينه كردن در آنچه خداوند متعال فرمان داده است، آسان مى آيد و هنگامى كه بنده، تدبير خود را به مدبّرش وا نهاد، مصيبت هاى دنيا بر وى آسان مى شود و هنگامى كه بنده به آنچه خداوند امر و نهى كرده، مشغول شد، فرصتى براى ستيزه و فخر فروشى به مردم نمى يابد. پس چون خداوند، بنده را با اين سه گرامى داشت، دنيا و ابليس و مردم بر وى خوار مى شوند و دنيا را از روى مال اندوزى و فخرفروشى نمى جويد و عزّت و سربلندى نزد مردم را نمى طلبد و روزگارش را به باطل نمى گذراند و اين، نخستين درجه پرهيزگاران است. خداوند متعال مى فرمايد: «آن سراى آخرت را براى كسانى قرار مى دهيم كه خواستار برترى و تباهى در زمين نيستند؛ و عاقبت از آن پرهيزگاران است» ». گفتم: اى ابو عبد اللّه! به من سفارش كن. فرمود: «تو را به نُه چيز سفارش مى كنم كه آن، سفارش من به پويندگان راه خداوند عز و جل است و از خدا مى خواهم كه تو را در به كار بستن آنها موفّق فرمايد: سه سفارش در رياضت نفس، سه سفارش در بردبارى و سه سفارش در دانش است. آنها را حفظ كن و مباد كه در آنها سستى كنى». پس به او دل سپردم. فرمود: «امّا آنچه مربوط به رياضت نفس است: زنهار كه آنچه را بدان اشتها ندارى، بخورى كه موجب حماقت و نافهمى مى گردد و جز هنگام گرسنگى مخور و هنگامى كه مى خورى، حلال بخور و نام خدا را ببر و حديث پيامبر صلى الله عليه و آله را به ياد آور كه: آدمى ظرفى را بدتر از شكمش پُر نكرد. پس حال كه ناچارى، يكْ سومِ معده را براى خوراك، يك سوم را براى نوشيدنى و يكْ سوم را براى هوا بگذار. و امّا سفارش هايم در بردبارى: هركس به تو گفت: اگر يك سخن بگويى، ده سخن مى شنوى، به او بگو: گر ده تا بگويى، يكى هم نمى شنوى. هركس تو را دشنام داد، به او بگو: اگر در آنچه مى گويى، راستگو باشى، از خدا مى خواهم كه آنها را بر من بيامرزد و اگر در آنچه مى گويى، دروغگو باشى، از خدا مى خواهم كه آنها را بر تو بيامرزد، و هركس تو را به ستم تهديد كرد، او را به خيرخواهى و دعا وعده ده. و امّا آنچه مربوط به دانش است: آنچه را نمى دانى، از دانشمندان بپرس. مبادا كه براى به تنگنا انداختن و آزمودن بپرسى، و زنهار كه در كارى به رأى خود، عمل كنى و در هر چه مى توانى، احتياط كن و از فتوا دادن، همچون گريختنت از شير، بگريز و گردنت را پل مردم قرار مده! اى ابو عبد اللّه! از نزدم برخيز كه تو را نصيحت كردم و مانع [كار و]قرائت روزانه ام مشو كه من بر [وقت] خود، حسّاس و سختگيرم. والسلام!».

امام على عليه السلام: هرگز به دانش دست نمى يابى، مگر با شش چيز/ كه من با بيانم تو را از همه آنها آگاه مى كنم: هوش و حرص و شكيبايى و قناعت/ و راهنمايى استاد و درازاى زمان.