گوناگون

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:سزاوار است كه دانشمند، كم خنده و گريان باشد؛ شوخى ننمايد و به آواز بلند سخن نگويد و ستيزه و مجادله نكند؛ چون بگويد، به حق بگويد و چون خاموش مانَد، از باطل، خاموشى گزيند و چون درآيد، به مدارا درآيد و چون ايستادگى كند، با بردبارى ايستادگى كند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:سرمايه دانشمند، وا نهادن تكبّر است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:جانب استدلال را نگه داشتن، زيور دانش است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در ياد كرد سفارش خضر عليه السلام به موسى عليه السلام ـ: از نادانان و باطل ايشان، روى گردان و در برابر سفيهان، بردبارى كن كه اين، كار حكيمان و زيور دانشمندان است.

امام على عليه السلام:دانشمند، كسى است كه دانشش وى را به پرهيز و پروا و دل باخته نشدن به دنياى فانى و شيفتگى به جايگاه بهشتى، فرا خوانَد.

امام على عليه السلام:چون بالا رفتى، به نادانان پايين تر از خود مينديش؛ بلكه به دانشمندان برتر از خود، اقتدا كن.

امام على عليه السلام:پيامبر خدا فرمود: «آيا شما را از فقيه كامل آگاه نكنم؟». گفتند: چرا. فرمود: «آن كه مردم را از رحمت خدا نااميد نسازد و از گشايش الهى مأيوس نكند و از مكر خداوند، ايمن ننمايد و قرآن را به سبب رغبت به غير آن، وا ننهد. هان! در عبادتى كه در آن تفقّه، و دانشى كه در آن فهم، و قرائتى كه در آن تدبّر نباشد، خيرى نيست».

امام على عليه السلام:دانشمند به تمام معنا، كسى است كه بندگان را از اميد به رحمت خداوند، باز ندارد و از مكر خداوند، ايمنشان نسازد.

امام على عليه السلام:آيا شما را از دانشمند حقيقى و كامل، آگاه نكنم؟ آن كه معاصى الهى را براى بندگان خدا نيارايد و از مكر خداوند، ايمنشان نسازد و از رحمتش نااميدشان نكند.

امام على عليه السلام:پنج چيز از پنج كس، زشت شمرده مى شود: گناه فراوان از دانشمندان، آز از حكيمان، بخل از توانگران، بى شرمى از زنان و زنا از پيران.

امام على عليه السلام:به ما رسيده است كه مردى در بنى اسرائيل، هشتاد صندوق از دانش گِرد آورد. خداوند متعال، به يكى از پيامبران خود وحى كرد كه: «به اين حكيم بگو اگر به اندازه آن بر آن بيفزايى، سودى نمى بخشد؛ مگر آن كه به اين سه چيز، عمل كنى: نخست اين كه دنيا را دوست نداشته باشى كه آن، سراى مؤمنان نيست؛ دوم اين كه همراه شيطان نگردى كه او رفيق مؤمنان نيست؛ و سوم اين كه مؤمنان را آزار ندهى كه اين، كار مؤمنان نيست».

امام على عليه السلام:آفت دانش، خودستايى است.

امام على عليه السلام:مبغوض ترينِ بندگان در نزد خداى سبحان، دانشمندِ خودبزرگ بين است.

امام على عليه السلامـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: دانشت را از خودپسندى، و وقارت را از كبر، حفظ كن.

امام حسين عليه السلام:از نشانه هاى دانشمند، پذيرش نقد سخن خود و آگاهى به فنون حقيقى دقّت نظر (ضوابط انديشه و نقد) است.

امام صادق عليه السلام:لقمان به پسرش گفت: «براى دانشمند، سه نشانه است: آگاهى به [وجود] خدا، و به آنچه دوست دارد، و به آنچه بد مى شمرد».

امام صادق عليه السلام:ابو ذر در خطبه اش مى گفت: «اى جوينده دانش! گويى چيزى از دنيا به حساب نمى آيد، جز آنچه خيرى بدهد يا زيانى برساند؛ مگر آن كه خدا رحم كند. اى جوينده دانش! زن و فرزند و دارايى ات، تو را از خودت باز نمى دارد كه تو [سرانجام] روزى از ايشان جدا مى شوى؛ همچون مهمانى كه در ميانشان خوابيده و صبح، به نزد ديگران بروى. دنيا و آخرت، مانند دو منزل اند كه از آن به ديگرى نقل مكان مى كنى و ميان مرگ و رستاخيز، جز خوابى كه خفته اى و بيدار مى شوى، نيست. اى جوينده دانش! براى ايستادنت در پيشگاه خداى عز و جل، چيزى پيش بفرست كه تو به عملت پاداش داده مى شوى؛ همان گونه كه مى دهى، مى گيرى».

مصباح الشريعةـ در آنچه به امام صادق عليه السلام نسبت داده است ـ: آفت دانشمندان، ده چيز است: آز، بخل، خودنمايى، تعصّب، تملّق دوستى، فرو رفتن در آنچه به حقيقتش نرسيده اند، تكلّف در آراستن سخن با كلمات زايد، كم حيا كردن از خداوند عز و جل، فخرفروشى، و عمل نكردن به آنچه فرا گرفته اند.