انكار كردن آنچه نمى داند
5 حدیث
الإمام عليّ عليه السلامـ في وَصِيَّتِهِ لاِبنِهِ الحَسَنِ عليه السلام ـ: إنَّ الجاهِلَ مَن عَدَّ نَفسَهُ بِما جَهِلَ مِن مَعرِفَةِ العِلمِ عالِماً وبِرَأيِهِ مُكتَفِياً، فَما يَزالُ لِلعُلَماءِ مُباعِدا وعَلَيهِم زارِياً، ولِمَن خالَفَهُ مُخَطِّئاً، ولِما لَم يَعرِف مِنَ الأُمورِ مُضَلِّلاً، فَإِذا وَرَدَ عَلَيهِ مِنَ الاُمورِ ما لَم يَعرِفهُ أنكَرَهُ وكَذَّبَ بِهِ وقالَ بِجَهالَتِهِ: ما أعرِفُ هذا، وما أراهُ كانَ، وما أظُنُّ أن يَكونَ، وأنّى كانَ؟ وذلِكَ لِثِقَتِهِ بِرَأيِهِ وقِلَّةِ مَعرِفَتِهِ بِجَهالَتِهِ.
فَما يَنفَكُّ بِما يَرى مِمّا يَلتَبِسُ عَلَيهِ رَأيُهُ مِمّا لا يَعرِفُ لِلجَهلِ مُستَفيداً، ولِلحَقِّ مُنكِراً، وفِي الجَهالَةِ مُتَحَيِّراً، وعَن طَلَبِ العِلمِ مُستَكبِراً. ۱
امام على عليه السلامـ در سفارش به فرزندش حسن عليه السلام ـ: به راستى كه نادان، كسى است كه خود را در آنچه نمى داند، دانا شمرد و به انديشه و رأى خويش، اكتفا ورزد، و هميشه از عالمان، دورى گزيند و آنان را نكوهش كند، و آن كه را با او مخالفت ورزد، خطاكار قلمداد كند، و هر چيزى را نمى شناسد، گم راه كننده معرفى نمايد؛ پس هر زمان كه بر او چيزى عرضه شود كه آن را نمى شناسد، انكار كند و دروغ شمرَد و از روى نادانى بگويد: اين را نمى شناسم و گمان نكنم در گذشته وجود داشته يا اين كه در آينده محقّق گردد. اين همه، بر پايه اعتماد به انديشه خويش و شناخت اندك از نادانى خويش است.
در نتيجه، به دليل خوددانابينى خيالى، ۲ پيوسته از نادانى، بهره مى برد و منكِر حقيقت مى گردد و در نادانىِ خويش سرگردان مى شود و از طلب
عنه عليه السلام:مَن جَهِلَ شَيئاً عاداهُ. ۱
امام على عليه السلام:آن كه چيزى را نداند، با آن دشمنى مى ورزد.
۱.كنز الفوائد: ج 2 ص 182.
عنه عليه السلام:قُلتُ أربَعاً أنزَلَ اللّهُ تَعالى تَصديقي بِها في كِتابِهِ:
قُلتُ: المَرءُ مَخبوءٌ تَحتَ لِسانِهِ فَإِذا تَكَلَّمَ ظَهَرَ، فَأَنزَلَ اللّهُ تَعالى: «وَ لَتَعْرِفَنَّهُمْ فِى لَحْنِ الْقَوْلِ». ۱ قُلتُ: مَن جَهِلَ شَيئاً عاداهُ، فَأَنزَلَ اللّهُ: «بَلْ كَذَّبُواْ بِمَا لَمْ يُحِيطُواْ بِعِلْمِهِ وَ لَمَّا يَأْتِهِمْ تَأْوِيلُهُ» . قُلتُ: قَدرُ ـ أو قالَ: ـ قيمَةُ كُلِّ امرِىًءما يُحسِنُ، فَأَنزَلَ اللّهُ في قِصَّةِ طالوتَ: «إنَّ اللَّهَ اصْطَفَـلـهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِى الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ». ۲
قُلتُ: القَتلُ يُقِلُّ القَتلَ، فَأَنزَلَ اللّهُ: «وَ لَكُمْ فِى الْقِصَاصِ حَيَوةٌ يَـأُوْلِى الْأَلْبَـبِ» ۳. ۴
امام على عليه السلام:چهار چيز گفتم كه خداوند در كتابش مرا تصديق كرد:
گفتم: «آدمى، به زير زبانش پنهان است و هر گاه سخن بگويد، آشكار مى شود». پس خداوند فرمود: «آنان را از چگونگى سخن گفتن مى شناسى» .
گفتم: «آن كه چيزى را نداند، با آن دشمنى مى كند». خداوند فرمود: «بلكه آنچه را كه به دانش آن احاطه پيدا نكردند و هنوز تأويلش به آنان نرسيده است، دروغ شمردند» .
گفتم: «ارزش هر كسى، به كارى است كه به نيكى از عهده اش بر آيد». خداوند در داستان طالوت فرمود: «خداوند، او را برگزيد و او را زيادتى در دانش و جسم بخشيد» . گفتم: «كُشتن، كُشتن را كَم مى كند». خداوند فرمود: «براى شما در قصاص كردن، زندگى است، اى خردمندان!» .
عنه عليه السلام:لَو حَدَّثتُكُم ما سَمِعتُ مِن فَمِ أبِي القاسِمِ صلى الله عليه و آله لَخَرَجتُم مِن عِندي وأنتُم تَقولونَ: إنَّ عَلِيًّا مِن أكذَبِ الكَذّابينَ وأفسَقِ الفاسِقينَ، قالَ تَعالى: «بَلْ كَذَّبُواْ بِمَا لَمْ يُحِيطُواْ بِعِلْمِهِ». ۱
امام على عليه السلام:اگر آنچه را از زبان پيامبر صلى الله عليه و آله شنيدم، برايتان بگويم، از نزد من خارج مى شويد، در حالى كه مى گوييد: به راستى كه على، دروغگوترين دروغگويان و بدكارترينِ بدكاران است. خداوند متعال فرمود: «بلكه چيزى را دروغ شمرند كه به دانش آن، احاطه نداشتند» .
۱.ينابيع المودّة: ج 3 ص 203.
الإمام الصادق عليه السلام:إنَّ اللّهَ خَصَّ عِبادَهُ بِآيَتَينِ مِن كِتابِهِ: ألاّ يَقولوا حَتّى يَعلَموا، ولا يَرُدّوا ما لَم يَعلَموا، وقالَ عز و جل: «ألَمْ يُؤْخَذْ عَلَيْهِم مِّيثَـقُ الْكِتَـبِ أن لاَّ يَقُولُواْ عَلَى اللَّهِ إلاَّ الْحَقَّ» ۱ وقالَ: «بَلْ كَذَّبُواْ بِمَا لَمْ يُحِيطُواْ بِعِلْمِهِ وَ لَمَّا يَأْتِهِمْ تَأْوِيلُهُ». ۲
امام صادق عليه السلام:خداوند، بندگانش را به دو آيه از كتابش اختصاص داده است كه بر زبان نياورند، تا [آن گاه كه] بدانند، و انكار نكنند، آنچه را نمى دانند. خداوند عز و جلفرمود: «آيا از آنان، پيمان كتاب [آسمانى] گرفته نشده كه جز به حق، درباره خدا سخن نگويند» و فرمود: «بلكه آنچه را كه به دانش آن، احاطه پيدا نكردند و هنوز تأويلش به آنان نرسيده است، دروغ شمردند» .
۱.الأعراف: 169.
۲.الكافي: ج 1 ص 43 ح 8، الأمالي للصدوق: ص 506 ح 702 كلاهما عن أبي يعقوب بن إسحاق بن عبداللّه وفيه «عيّر» بدل «خصّ»، تفسير العيّاشي: ج 2 ص 123 ح 22 عن إسحاق بن عبدالعزيز، منية المريد: ص 216، بصائر الدرجات: ص 537 ح 2 عن أبي يعقوب بن إسحاق بن عبداللّه وفيه «حصر» بدل «خصّ»، بحار الأنوار: ج 2 ص 113 ح 3.