اندرز امام على عليه السلام به بازاريان

3 حدیث
الإمامُ عليٌّ عليه السلامـ و هو يَطوفُ في الأسواقِ يَعِظُ التُّجّارَ ـ: يا مَعشَرَ التُّجّارِ قَدِّمُوا الاستِخارَةَ، و تَبَرَّكُوا بِالسُّهُولَةِ، و اقتَرِبُوا مِنَ المُبتاعِينَ، و تَزَيَّنُوا بِالحِلمِ، و تَناهَوا عنِ اليَمِينِ، و جانِبُوا الكَذِبَ، و تَخافُوا (تَجافُوا) عنِ الظُّلمِ، و أنصِفُوا المَظلومينَ، و لا تَقرَبُوا الرِّبا، و أوفُوا الكَيلَ و الميزانَ، و لا تَبخَسُوا الناسَ أشياءَهُم، و لا تَعثَوا في الأرضِ مُفسِدِينَ. ۱
امام على عليه السلامـ كه در بازارها گشت مى زد و تجّار (كسبه) را اندرز مى داد ـفرمود: اى جماعت تجّار! پيش از هر چيز از خدا طلب خير (بركت) كنيد، و بركت را در آسانگيرى [در معامله]بجوييد، و [با اخلاق خوش و برخورد درست]به مشتريان نزديك شويد، و خود را به زيور بردبارى بياراييد، و از سوگند خوردن دست برداريد، و از ظلم و حق كشى بترسيد (دورى كنيد)، و با مظلومان انصاف ورزيد، و به ربا خوارى نزديك نشويد، و پيمانه و ترازو را كامل گردانيد و كالاى مردم را كم ندهيد، و در زمين (جامعه) دست به تباهى و فساد نزنيد.
۱.بحار الأنوار: 78/54/100.
بحار الأنوار عن الحسنِ بن أبي الحسنِ البصريّ:لَمّا قَدِمَ علَينا أميرُ المؤمنينَ عليُّ بنُ أبي طالبٍ عليه السلام البصرةَ مَرَّ بي و أنا أتَوَضَّأُ، فقالَ: يا غلامُ، أحسِنْ وُضُوءَكَ يُحسِنِ اللّهُ إلَيكَ. ثُمّ مَشى حتّى دَخَلَ سُوقَ البصرةِ، فَنَظَرَ إلى الناسِ يَبِيعُونَ و يَشتَرُونَ فَبَكى بُكاءً شديدا، ثُمّ قالَ: يا عَبِيدَ الدنيا و عُمّالَ أهلِها! إذا كُنتُم بالنهارِ تَحلِفُونَ، و باللَّيلِ في فِراشِكُم تَنامُونَ، و في خِلالِ ذلكَ عنِ الآخِرَةِ تَغفُلونَ، فَمَتى تُجَهِّزُونَ الزّادَ و تُفَكِّرُونَ في المَعادِ؟! فقالَ لَهُ رَجُلٌ: يا أميرَ المؤمنينَ، إنّه لا بُدَّ لنا مِنَ المَعاشِ، فكيفَ نَصنَعُ؟ فقالَ أميرُ المؤمنينَ عليه السلام: إنَّ طَلَبَ المَعاشِ مِن حِلِّهِ لا يَشغَلُ عَن عَمَلِ

بحار الأنوار به نقل از حسن بصرى:هنگامى كه امير المؤمنين على بن ابى طالب عليه السلام به بصره آمد، به من كه در حال وضو گرفتن بودم برخورد و فرمود: اى جوان! نيك وضو گير خداوند به تو نيكى كند. سپس به راه افتاد تا آن كه وارد بازار بصره شد. به مردم كه در حال خريد و فروش بودند نگاهى كرد و سخت گريست و آن گاه فرمود: اى بردگان دنيا و كارگران اهل دنيا! روز را به سوگند خوردن مى گذرانيد و شب را به خوابيدن در بسترهايتان و در اين ميان، از آخرت غافليد، پس كِى توشه آخرت فراهم مى آوريد و در كار معاد مى انديشيد؟! مردى عرض كرد: اى امير المؤمنين! بايد براى امرار معاش بكوشيم و گرنه چه كنيم؟ امير المؤمنين عليه السلام فرمود: كسب در آمد از راه حلال، مانع كار آخرت نيست، اما اگر بگويى: چاره اى از احتكار نداريم، عذرت

۱.النازعات: 37 ـ 39.
۲.بحار الأنوار: 77/422/41.
بحار الأنوار عن أبي سعيد:كانَ عَلِيٌّ عليه السلام يَأتِي السُّوقَ فيقولُ: يا أهلَ السُّوقِ اِتَّقُوا اللّهَ، و إيّاكُم و الحَلفَ فإنّهُ يُنَفِّقُ السِّلعَةَ، و يَمحَقُ البَرَكَةَ، و إنَّ التاجِرَ فاجِرٌ إلاّ مَن أخَذَ الحَقَّ و أعطاهُ، السَّلامُ علَيكُم. ثُمَّ يَمكُثُ الأيّامَ ثُمّ يَأتي فَيقولُ مِثلَ مَقالَتِهِ، فكانَ إذا جاءَ قالوا: قد جاءَ المَرد شِكَنبه؛ أي قد جاءَ عظيمُ البَطنِ، فيقولُ: أسفَلُهُ طَعامٌ، و أعلاهُ عِلمٌ. ۱
بحار الأنوار به نقل از أبو سعيد:على عليه السلام وارد بازار مى شد و مى فرمود: اى بازاريان! از خدا بترسيد و از سوگند خوردن دورى كنيد؛ زيرا سوگند ياد كردن گر چه كالا را به فروش مى رساند، اما بركت را مى برد. همانا كاسب گنهكار است، مگر آن كاسبى كه در داد و ستد، حق را را رعايت كند، بدرودتان باد! سپس مى رفت و چند روز بعد دوباره مى آمد و سخنانى بدين گونه مى فرمود. هرگاه آن حضرت وارد بازار مى شد بازاريان مى گفتند: مرد شكنبه آمد؛ يعنى، شكم گنده، و حضرت مى فرمود: پايينش غذاست و بالايش علم.
۱.بحار الأنوار: 103/102/44.