حدیث دربارهترساندن از چيرگى شاميان

عنه عليه السلامـ فِي استِنفارِ النّاسِ إلى أهلِ الشّامِ ـ: أ لا تَرَونَ يا مَعاشِرَ أهلِ الكوفَةِ، وَاللّهِ لَقَد ضَرَبتُكُم بِالدِّرَّةِ الَّتي أعِظُ بِهَا السُّفَهاءَ، فَما أراكُم تَنتَهونَ، ولَقَد ضَرَبتُكُم بِالسِّياطِ الَّتي اُقيمَ بِهَا الحُدودُ، فَما أراكُم تَرعَوونَ، فَما بَقِيَ إلّا سَيفي، وإنّي لَأَعلَمُ الَّذي يُقَوِّمُكُم بِإِذنِ اللّهِ، ولكِنّي لا اُحِبُّ أن ألِيَ تِلكَ مِنكُم. وَالعَجَبُ مِنكُم ومِن أهلِ الشّامِ، أنَّ أميرَهُم يَعصِي اللّهَ وهُم يُطيعونَهُ، وأنَّ أميرَكُم يُطيعُ اللّهَ وأنتُم تَعصونَهُ! إن قُلتُ لَكُمُ: انفِروا إلى عَدُوِّكُم، قُلتُمُ: القَرُّ يَمنَعُنا! أفَتَرَونَ عَدُوَّكُم لا يَجِدونَ القَرَّ كَما تَجِدونَهُ؟ ولكِنَّكُم أشبَهتُم قَوما قالَ لَهُم رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: اِنفِروا في سَبيلِ اللّهِ، فَقالَ كُبَراؤُهُم: لا تَنفِروا فِي الحَرِّ، فَقالَ اللّهُ لِنَبِيِّهِ: «قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَّوْ كَانُواْ يَفْقَهُونَ» ۱. وَاللّهِ لَو ضَرَبتُ خَيشومَ المُؤمِنِ بِسَيفي هذا عَلى أن يُبغِضَني ما أبغَضَني، ولَو صَبَبتُ الدُّنيا بِحَذافيرِها عَلَى الكافِرِ ما أحَبَّني، وذلِكَ أنَّهُ قُضِيَ ما قُضِيَ عَلى لِسانِ النَّبِيِّ الاُمِّيِّ أنَّهُ لا يُبغِضُكَ مُؤمِنٌ، ولا يُحِبُّكَ كافِرٌ، وقَد خابَ مَن حَمَلَ ظُلما وافتَرى. يا مَعاشِرَ أهلِ الكوفَةِ! وَاللّهِ لَتَصبِرُنَّ عَلى قِتالِ عَدُوِّكُم، أو لَيُسَلِّطَنَّ اللّهُ عَلَيكُم قَوما أنتُم أولى بِالحَقِّ مِنهُم، فَلَيُعَذِّبُنَّكُم، ولَيُعَذِّبَنَّهُمُ اللّهُ بِأَيديكُم أو بِما شاءَ مِن عِندِهِ، أفَمِن قَتلَةٍ بِالسَّيفِ تَحيدونَ إلى مَوتَةٍ عَلَى الفِراشِ؟! فَاشهَدوا أنّي سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَقولُ: مَوتَةٌ عَلَى الفِراشِ أشَدُّ مِن ضَربَةِ ألفِ سَيفٍ. ۲
امام على عليه السلامـ در كوچاندن مردم براى مبارزه با شاميان ـ: اى كوفيان! آيا نمى نگريد؟ به خدا سوگند، من شما را با همان تازيانه اى زدم كه نابخردان را با آن پند مى دهم، و نمى بينم كه دست برداريد. شما را با همان تازيانه اى زدم كه حدود الهى را با آن اجرا مى كنم، و نمى بينم كه دست بكشيد. جز شمشيرم چيزى نمانده است و من مى دانم كه به اذن خدا چه چيزى شما را راست مى سازد؛ ولى دوست ندارم كه با شما به زبان شمشير حرف بزنم. شگفت از شما و شاميان است! پيشواى آنان خدا را نافرمانى مى كند و آنان مطيع اويند، و پيشواى شما مطيع خداست و شما نافرمانى اش مى كنيد. اگر بگويم: به سوى دشمنتان بكوچيد، مى گوييد: سرما نمى گذارد. فكر مى كنيد دشمن شما مثل شما احساس سرما نمى كند؟ ولى شما مثل آن گروهى هستيد كه پيامبر خدا به آنان فرمود: در راه خدا بكوچيد. بزرگانشان گفتند: در گرما كوچ نكنيد و خداوند هم به پيامبرش فرمود: «بگو: آتش دوزخ، گرم تر است، اگر مى فهميدند» . به خدا سوگند، اگر با اين شمشيرم بر بينى مؤمن بزنم تا مرا دشمن بدارد، دشمن نمى دارد و اگر همه دنيا را به كام كافر بريزم، مرا دوست نخواهد داشت و اين بدان جهت است كه تقدير الهى اين گونه بر زبان پيامبر امّى نيز جارى شده است كه: «مؤمنى تو را دشمن نمى دارد و كافرى دوستدار تو نمى شود» و ناكام و زيانزده است آن كه بار ستم و دروغ بر دوش كشد. اى كوفيان! شما را به خدا، بر پيكار با دشمنتان شكيبا باشيد؛ وگرنه خداوندْ كسانى را بر شما مسلّط مى كند كه شما از آنان به حق سزاوارتريد، و آن گاه آنان شما را شكنجه خواهند داد. پس خداوند هم آنان را به دست شما يا هرگونه كه بخواهد، عذاب مى دهد. آيا از كشته شدن با شمشير به مرگ در بستر روى مى آوريد؟ گواه باشيد كه از پيامبر خدا شنيدم كه مى فرمود: «مرگ در بستر، دشوارتر از ضربت هزار شمشير است».
۱.التوبة: 81.
۲.الغارات: ج 1 ص 42 عن فرقد البجلي؛ شرح نهج البلاغة: ج 2 ص 195 عن رفيع بن فرقد البجلي نحوه.

احادیث دیگر این موضوع

۲
امام على عليه السلامـ در سخنى كه درباره ياران خويش فرمود ـ: «هلا! سوگند به آن كه جانم در دست اوست، اين گروه بر شما چيره خواهند شد؛ نه بدان جهت كه آنان نسبت به حق، از شما شايسته ترند؛ بلكه به خاطر شتابشان به سوى باطلِ پيشوايشان و كُندى شما از حقّ من. به يقين، همه امّت ها از ستم حاكمانشان مى ترسند، و من از ستم زير دستان خود بيمناكم! شما را به جهاد برانگيختم، نكوچيديد. پيام به گوشتان رساندم، نشنيديد. آشكار و نهانْ شما را فرا خواندم، پاسخ نداديد. نصيحتتان كردم، نپذيرفتيد. آيا شما شاهدانى همچون غايبان و بردگانى همچون خواجگانيد؟ حكمت ها را بر شما بازمى خوانم، از آنها مى گريزيد، با موعظه اى رسا، پندتان مى دهم، از آن مى پراكنيد. به پيكار با تجاوزگران فرا مى خوانمتان، هنوز سخنم به پايان نرسيده، مى بينم كه همچون مردم سبا مردم سبا، مثلى است كه براى پراكنده شدگان به كار مى برند. اساس اين مثل، برگرفته از آيه «وَ مَزَّقْنَـهُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ» است كه شرح پراكندگىِ مردم سبا را بيان مى كند (ر. ك: شرح نهج البلاغة: ج 7 ص 74). پراكنده شده، به مجالس خود بازمى گرديد و يكديگر را با پندهايتان فريب مى دهيد. بامدادان، شما را راست مى گردانم، شب مانندِ كمان خميده به سويم برمى گرديد. هم راست كننده [و پند دهنده] ناتوان گشته است، هم راست شونده به ستوه آمده است. اى گروهى كه جسم هايتان حاضر، ولى خِردهايتان پنهان و خواسته هايتان ناهمگون است و اميرانتان گرفتار شمايند! پيشواى شما فرمانبر خداست، امّا شما نافرمانيد. در عوض، حاكم شاميان، خدا را نافرمانى مى كند، امّا فرمانش مى برند. به خدا سوگند، دوست دارم معاويه با من بر سرِ شما داد و ستد كند، مثل صرّافىِ درهم و دينار. ده نفر از شما را از من بگيرد و يك نفر از آنان را بدهد! اى كوفيان! به سه چيز و دو چيز از شما گرفتار شده ام. [آن سه چيز كه در شماست، اين كه:]كَرانى هستيد گوش دار، گُنگ هايى هستيد زبان دار و كورانى هستيد چشم دار! [آن دو خصلت كه در شما نيست، اين كه:] نه هنگام كارزار، آزادگان صادقيد و نه هنگام بلا، برادرانى مورد اعتماد! دستانتان خاك آلود و پريشان باد! نفرين است، كنايه از گرفتار شدن به خاك مذلّت و فقر. (م) اى همسانان شترانى كه ساربانشان را گم كرده اند، كه از هر سوى جمعشان كنند، از سوى ديگر پراكنده مى شوند! به خدا سوگند، گويا شما را چنين مى بينم و مى پندارم كه اگر آتش جنگ برافروزد و درگيرى گرم شود، از دور پسر ابو طالب چنان جدا و پراكنده شويد كه زن [هنگام زايمان] از فرزندش جدا مى شود! همانا من از پروردگارم گواه روشن دارم و بر راه راست پيامبر خويشم. همانا من بر راه استوار و روشنم و آن را مى پويم».
الإرشادـ از سخنان آن حضرت در نكوهش از سستى آنان كه از يارى او كنار كشيدند ـ: «من جز اين نمى بينم كه اين قوم (شاميان) برشما غلبه خواهنديافت». گفتند: چگونه، اى امير مؤمنان؟ فرمود: «مى بينم كه كارهاى آنان بالا گرفته و آتش هاى شما خاموش شده است. مى بينم كه آنان جدّى اند و شما سهل انگار، آنان با هم اند و شما پراكنده، آنان پيرو پيشواى خويش اند و شما نافرمان. به خدا سوگند، اگر بر شما چيره شوند، خواهيد يافت كه پس از من سرپرستان بدى براى شما خواهند بود. گويا مى بينمشان كه در شهرهاى شما شريك شده و غنايم شما را به شهرهاى خود برده اند. گويا مى بينمتان كه مثل سوسمار، خِش خِش مى كنيد، نه حقّى را مى ستانيد و نه جلوى هتك حرمت الهى را مى گيريد. و گويا مى بينم كه آنان، شايستگان شما را مى كشند، قاريان شما را مى ترسانند و شما را محروم و منزوى مى كنند و ديگران را به خود نزديك مى سازند. اگر محروميت خود و خودستايى آنان و فرود آمدن شمشير و هراس را مى ديديد، پشيمان مى شديد و از كوتاهى خود در پيكار با آنان، احساس خسارت مى كرديد و به ياد اين روزهاى آرامش و عافيت مى افتاديد، وقتى كه ديگر يادآورى برايتان فايده اى ندارد».