زيان زدن به خود و ديگرى از نظراسلام ممنوع است
8 حدیث
رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله:لا ضَرَرَ و لا ضِرارَ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:ضرر و زيان رساندن به خود و ديگرى، ممنوع است.
۱.كنز العمّال: 9498.
عنه صلى الله عليه و آله:لا ضَررَ و لا ضِرارَ، مَن ضارَّ ضارَّهُ اللّهُ، و مَن شاقَّ شَقَّ اللّهُ علَيهِ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:ضرر و زيان زدن به خود و ديگرى جايز نيست. كسى كه به ديگرى زيان وارد آورد، خداوند به او زيان رساند و كسى كه ديگرى را به مشقّت اندازد، خداوند او را به مشقّت افكند.
۱.كنز العمّال: 9518.
عنه صلى الله عليه و آله:لا ضَرَرَ و لا ضِرارَ، و لِلرَّجُلِ أن يَضَعَ خَشَبَهُ في حائطِ جارِهِ، و الطَّريقُ المَيثاءُ سَبعَةُ أذرُعٍ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:زيان زدن به خود و ديگرى ممنوع است. انسان مجاز است چوب خود را بر ديوار همسايه اش بگذارد، و [حريم]راه هموار، هفت گز است.
۱.كنز العمّال: 9519.
عنه صلى الله عليه و آله:لا ضَرَرَ و لا إضرارَ في الإسلامِ، فَالإسلامُ يَزيدُ المُسلمَ خَيرا و لا يَزِيدُهُ شَرّا. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:در اسلام ضرر و زيان زدن به ديگران ممنوع است ۲؛ زيرا اسلام بر خير مسلمان مى افزايد و شرّى به او نمى رساند.
۱.كتاب من لا يحضره الفقيه: 4/334/ 5718.
۲.لسان العرب، ضمن نقل اين حديث مى گويد: «لا ضَرَر» يعنى انسان نبايد به برادر خود زيان بزند؛ و «لا ضرار» يعنى نبايد به يكديگر زيان رسانند. پس ضرار دو جانبه است و ضرر يك جانبه. به عبارت ديگر، اگر كسى به ديگرى زيان رساند، آن ديگرى نبايد به او ضررى وارد آورد بلكه بايد گذشت كند (و يا خسارت بگيرد). به قولى: ضرر به اين معناست كه به كسى زيانى رسانى كه از آن زيان سودى به تو رسد ولى «ضرار» به اين معناست كه به كسى زيانى زنى بدون آن كه از آن سودى نصيب تو شود. بعضى از محقّقان نيز گفته اند كه منظور از «ضرر» اين است كه در اسلام حكم زيانمند وجود ندارد و مقصود از «ضرار» اين است كه از نظر اسلام ضرر زدن به ديگران ممنوع است ـ م.
الكافي:الإمامُ الباقرُ عليه السلام: إنَّ سَمُرَةَ بنَ جُندَبٍ كانَ لَهُ عَذقٌ في حائطٍ لِرَجُلٍ مِن الأنصارِ، و كانَ مَنزِلُ الأنصاريِّ ببابِ البُستانِ، و كانَ يَمُرُّ بهِ إلى نَخلَتِهِ و لا يَستَأذِنُ، فَكَلَّمَهُ الأنصاريُّ أن يَستَأذِنَ إذا جاءَ فَأبى سَمُرَةُ، فلَمّا تَأبّى جاءَ الأنصاريُّ إلى رسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَشَكا إلَيهِ و خَبَّرَهُ الخَبرَ، فَأرسَلَ إلَيهِ رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله و خَبَّرَهُ بقَولِ الأنصاريِّ و ما شَكا، و قالَ: إن أرَدتَ الدُّخولَ فاستَأذِنْ فَأبى، فلَمّا أبى ساوَمَهُ حتّى بَلَغَ بهِ مِن الَّثمَنِ ما شاءَ اللّهُ فَأبى أن يَبِيعَ، فقالَ: لكَ بها عَذقٌ يُمَدُّ لكَ في الجَنَّةِ فَأبى أن يَقبَلَ، فقالَ رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله
الكافى:امام باقر عليه السلام فرمود: سَمُرَة بن جندب در داخل باغ يكى از انصار درخت خرمايى داشت. خانه آن مرد انصارى كنار دَرِ باغ بود. سمره بدون آن كه اجازه بگيرد وارد باغ مى شد. مرد انصارى با سمره صحبت كرد كه وقتى وارد باغ مى شود اجازه بگيرد، اما او نپذيرفت. مرد انصارى خدمت رسول خدا صلى الله عليه و آله رسيد و جريان را به عرض ايشان رساند و شِكوه كرد. رسول خدا صلى الله عليه و آله در پى سمره فرستاد و سخن مرد انصارى و شكايت او را به اطلاع وى رساند و فرمود: هرگاه خواستى وارد باغ شوى اجازه بگير. اما سمره نپذيرفت. رسول خدا از او خواست كه درختش را بفروشد و مرتب قيمت آن را بالا مى برد، ولى سمره از فروختن درخت هم خوددارى كرد. حضرت فرمود: در برابر اين درخت خرما، درخت خرمايى در بهشت به تو مى دهم؛ سمره
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام:إنَّ الجارَ كالنَّفْسِ غَيرُ مُضارٍّ و لا آثِمٍ. ۱
امام صادق عليه السلام:پناهنده [به مسلمانان] به منزله نفْس [محترم] است، به شرط آن كه ضرر و زيانى به پناه جو وارد نكند و سوء نيّتى هم نداشته باشد.
۱.الكافي: 5/292/1.
عنه عليه السلامـ في رجُلٍ أتى جَبَلاً فَشَقَّ فيهِ قَناةً، فَذَهَبَت قَناةُ الاُخرى بماءِ قَناةِ الاُولى ـ: يَتَقاسَمانِ بحَقائبِ البِئرِ لَيلةً لَيلةً، فَيُنظَرُ أيُّهُما أضَرَّت بصاحِبَتِها، فإن رُئيَتِ الأخيرَةُ أضَرَّت بِالاُولى فَلْتُعَوَّرْ. ۱
امام صادق عليه السلامـ از حضرت سؤال شد: مردى به كوهستان رفته و قناتى حفر مى كُند كه بر اثر آن آب قناتى كه قبلاً توسط شخص ديگرى حفر شده كم مى شود، تكليف آنان چيست؟ ـحضرت فرمود: هر شبى به نوبت، آب يك چاه را اندازه مى گيرند، تا دانسته شود كدام چاه به ديگرى خسارت زده است. اگر معلوم شد كه قنات دومى به اوّلى خسارت وارد كرده بايد آن را پُر كنند.
۱.الكافي: 5/294/7.
عنه عليه السلام:قَضى رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله بالشُّفْعَةِ بينَ الشُرَكاءِ في الأرَضِينَ و المَساكِنِ، و قالَ: لا ضَرَرَ و لا ضِرارَ، و قالَ: إذا اُرِّفَتِ الاُرَفُ و حُدَّتِ الحُدودُ فلا شُفعَةَ. ۱
امام صادق عليه السلام:رسول خدا صلى الله عليه و آله براى شريكان در زمين و خانه، حكم به شُفعه كرد و فرمود: ضرر و زيان زدن ممنوع است و فرمود: چنانچه حدود و مرزها [در زمين و خانه]علامت گذارى و مشخص شود، ديگر شُفعه (حقّ تقدّم در خريد سهم شريك) منتفى خواهد شد.
۱.تهذيب الأحكام: 7 / 164 / 727.