مراقبه و محاسبه
4 حدیث
بحار الأنوار عن أبي ذَرٍّ:يَومُكَ جَمَلُكَ إذا أخَذتَ بِرَأسِهِ أتاكَ ذَنَبُهُ. يَعنِي إذا كنتَ مِن أوَّلِ النهارِ في خَيرٍ لَم تَزَل فيهِ إلى آخِرِهِ. ۱
بحار الأنوارـ به نقل از ابوذر ـ: روز تو [چون] شتر توست كه اگر سر او را بگيرى بقيّه اش دنبال تو مى آيد؛ يعنى اگر روزت را با خير آغاز كنى، تا آخر آن در خير به سر خواهى برد.
۱.بحار الأنوار: 73/124/112.
المحجّة البيضاء عن طَلحَة:انطَلَقَ رَجُلٌ ذاتَ يَومٍ فَنَزَعَ ثِيابَهُ و تَمَرَّغَ في الرَّمْضاءِ و كانَ يقولُ لنفسِهِ: ذُوقِي و عَذابُ جَهَنَّمَ أشَدُّ حَرّا! أجِيفَةٌ بالليلِ بَطَّالَةٌ بالنهارِ؟! فبَيْنا هُو كذلكَ إذ أبصَرَ النبيَّ صلى الله عليه و آله في ظِلِّ شَجَرَةٍ فَأتاهُ فقالَ: غَلَبَتنِي نَفسِي، فقالَ لَهُ النبيُّ صلى الله عليه و آله: أ لَمْ يَكُنْ لكَ بُدٌّ مِنَ الذي صَنَعتَهُ؟ أمَا لقد فُتِحَتْ لكَ أبوابُ السماءِ و بَاهَى اللّهُ عزّ و جلّ بكَ الملائكَةَ. ثُمّ قالَ لأصحابِهِ: تَزَوَّدُوا مِن أخِيكُم، فَجَعَلَ الرجلُ يقولُ لَهُ: يا فلانُ، ادْعُ لِي ۱. ۲
المحجّة البيضاءـ به نقل از طلحه ـ: يك روز مردى جامه خود را از تن درآورد و در ميان شنهاى داغ شروع به غلتيدن كرد، و با خود مى گفت: بچش، كه عذاب دوزخ داغتر است. آيا شب [همچون]مردارى و روز بيكاره؟! آن مرد در همين حال چشمش به پيامبر افتاد كه در سايه درختى ايستاده بود. پس، خدمت آن حضرت آمد و عرض كرد: نَفْسَم بر من چيره شد. پيامبر به او فرمود: آيا چاره اى جز اين كار نداشتى؟ بدان، كه درهاى آسمان براى تو گشوده شد و خداوند عزّ و جلّ به وجود تو بر فرشتگانش افتخار كرد. آن گاه به اصحابش فرمود: از برادر خود توشه بستانيد. اين شد كه هر كس به او مى گفت: فلانى، براى من دعا كن.
الإمامُ الصّادقُ عليه السلام:طُوبى لِعَبدٍ جاهَدَ للّهِِ نَفسَهُ و هَواهُ، و مَن هَزَمَ جُندَ نَفسِهِ و هَواهُ ظَفِرَ بِرِضا اللّهِ، و مَن جاوَزَ عَقْلُهُ نفسَهُ الأمَّارَةَ بِالسُّوءِ بِالجَهدِ و الاستِكانَةِ و الخُضُوعِ على بِساطِ خِدمَةِ اللّهِ تعالى فقد فازَ فَوزا عَظيما، و لا حِجابَ أظلَمُ و أوحَشُ بَينَ العَبدِ و بينَ اللّهِ مِن النَّفسِ و الهَوى، و لَيسَ لِقَتلِهِما و قَطعِهِما سِلاحٌ و آلَةٌ مِثلَ الافتِقارِ إلى اللّهِ و الخُشوعِ و الخُضوعِ و الجُوعِ و الظَّمَأِ بالنهارِ و السَّهَرِ بالليلِ. فإن ماتَ صاحِبُهُ ماتَ شَهيدا، و إن عاشَ و استَقامَ أدّى عاقِبَتُهُ إلى الرِّضوانِ الأكبَرِ، قال اللّهُ تعالى: «و الَّذِينَ جاهَدوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُم سُبُلَنا و إنَّ اللّهَ لَمَعَ
امام صادق عليه السلام:خوشا به حال بنده اى كه براى خدا با نفْس و هوس خويش جهاد كند. هر كه لشكر هوا و هوس خود را شكست دهد، به خشنودى خدا دست يابد و هركه خِرَدش، با كوشش و شكستگى و فروتنى، بر بساط خدمت گزارى به خدا، بر نفْس امّاره اش چيره شود، به پيروزى بزرگى دست يافته باشد. ميان بنده و خداوند حجابى ظلمانى تر و وحشتناكتر از نفْس و هواى نفْس نيست و براى كشتن اين دو، سلاح و ابزارى چون احساس نياز به خدا و خضوع و خشوع و گرسنگى و تشنگى كشيدن در روز و شب زنده دارى نيست، كه اگر چنين كسى بميرد، شهيد است و اگر زنده بماند و همچنان به اين راه ادامه دهد، خداوند فرجام او را به آن رضوان بزرگ ختم كند. خداوند عزّ و جلّ فرمود: «و آنان كه به خاطر ما جهاد كنند راههايمان را به آنان نشان مى دهيم و خداوند با
الإمامُ الكاظمُ عليه السلام:لَيسَ مِنّا مَن لَم يُحاسِبْ نفسَهُ في كُلِّ يَومٍ، فَإن عَمِلَ حَسَنا استَزادَ اللّهَ، و إن عَمِلَ سَيِّئا استَغفَرَ اللّهَ مِنهُ و تابَ إلَيهِ. ۱
امام كاظم عليه السلام:از ما نيست كسى كه هر روز به حساب نفس خود رسيدگى نكند. اگر كار خوبى كرده باشد از خداوند فزونتر بخواهد و اگر كار بدى كرده باشد از خداوند آمرزش بخواهد و به درگاه او توبه كند.
۱.الكافي: 2/453/2.