حدیث دربارهمراعات مقتضاى حال

عنه عليه السلامـ لِأَصحابِهِ ـ: اِسمَعوا مِنّي كَلاما هُوَ خَيرٌ لَكُم مِنَ الدُّهمِ المُوَقَّفَةِ: لا يَتَكَلَّم أحَدُكُم بِما لا يَعنيهِ، وَ ليَدَع كَثيرا مِنَ الكَلامِ في ما يَعنيهِ حَتّى يَجِدَ لَهُ مَوضِعا؛ فَرُبَّ مُتَكَلِّمٍ في غَيرِ مَوضِعِهِ جَنى عَلى نَفسِهِ بِكَلامِهِ. ۱

امام صادق عليه السلامـ به يارانش ـفرمود: از من گفتارى بشنويد كه براى شما از شتران سياه موى ۲ بهتر است: هيچ كس بدانچه سودش نبخشد، سخن نگويد، و در آن جا كه مفيد است، بسيارى از گفتار را وا نهد، مگر آن كه زمان مناسب بيابد، كه بسا گوينده اى كه نا به جا سخن گويد و با گفتارش بر خود جفا كند.

۱.الأمالي للطوسي: 225 / 391.

۲.بسيار كمياب و گران قيمت.

کلیدواژه‌ها سخنرانی مراعات مقتضای حال

احادیث دیگر این موضوع

امام على عليه السلامـ چنان كه در حكمت هاى منسوب به ايشان آمده ـفرمود: هر كس كه براى سخن تو نشاط نشان ندهد، زحمت شنيدن سخنت را از او بردار.

امام على عليه السلام:دل ها داراى ميل، اقبال و اِدبارند. شما از رهگذر ميل و اقبال آن، بدان راه يابيد، كه اگر دل به كارى وادار شود، كور مى شود.

امام على عليه السلامـ در توصيف پيامبر صلى الله عليه و آله ـفرمود: [او]طبيبى بود در گردش. مرهم هاى خود را به محكمى به كار مى بست، و داغ هاى خود را به جا مى نهاد، و هر آن جا كه نياز بود، به كار مى بست، اعم از: دل هاى كور و گوش هاى كر و زبان هاى نا گويا. با دواى خود، در پى جايگاه هاى غفلت و مكان هاى سرگردانى مى گشت. ابن قيّم جوزى مى گويد: [رسول خدا]هماره به مقتضاى نياز و مصلحت مخاطبان، خطابه ايراد مى كرد.

امام على عليه السلام:وقتى براى گفتار، زمان مناسبى نمى بينى، سخن مگو.

امام على عليه السلام:به سان طبيب مداراگر باش كه دوا را در آن جايى كه سود بخشد، مى نهد.

امام حسين عليه السلامـ به ابن عباس ـفرمود: اى ابن عباس! در آنچه سودى به تو نبخشد، سخن مگو، كه من مى ترسم گناهى بر دوش تو باشد؛ و بدانچه سود بخشد، تنها هنگامى سخن بگو كه براى گفتار، فرصت را مناسب بينى، كه بسا گوينده اى به حقّ سخن گويد؛ امّا مورد نكوهش قرار گيرد.

امام صادق عليه السلام:بدانچه سودت نبخشد، سخن مگو و بسيارى از كلام مفيد را وا گذار، مگر آن كه فرصت را براى آن مناسب بيابى، كه اى بسا گوينده اى كه مفيد و به حق، سخن مى گويد، امّا چون به جايش نيست، به زحمت مى افتد.