آموزش سپاهيان
7 حدیث
الإمام عليّ عليه السلامـ مِن وَصِيَّتِهِ لِزيادِ بنِ النَّضرِ حينَ أنفَذَهُ عَلى مُقَدِّمَتِهِ إلى صِفّينَ ـ: اِعلَم أنَّ مُقَدِّمَةَ القَومِ عُيونُهُم، وعُيونُ المُقَدِّمَةِ طَلائِعُهُم، فَإِذا أنتَ خَرَجتَ مِن بِلادِكِ ودَنَوتَ مِن عَدُوِّكَ فَلا تَسأَم ۱ مِن تَوجيهِ الطَّلائِعِ في كُلِّ ناحِيَةٍ، وفي بَعضِ الشِّعابِ وَالشَّجَرِ وَالخَمَرِ ۲، وفي كُلِّ جانِبٍ، حَتّى لا يُغيرَكُم عَدُوُّكُم، ويَكونَ لَكُم كَمينٌ.
ولا تُسَيِّرِ الكَتائِبَ وَالقَبائِلَ مِن لَدُنِ الصَّباحِ إلَى المَساءِ إلّا تَعبِيَةً، فَإِن دَهَمَكُم أمرٌ أو غَشِيَكُم مَكروهٌ كُنتُم قَد تَقَدَّمتُم فِي التَّعبِيَةِ.
وإذا نَزَلتُم بِعَدُوٍّ أو نَزَلَ بِكُم فَليَكُن مُعَسكَرُكُم في أقبالِ الأَشرافِ، أو في سِفاحِ الجِبالِ،
امام على عليه السلامـ از سفارش او به زياد بن نضر، هنگامى كه او را پيشاپيش سپاه به صفّين گسيل داشت ـ: بدان كه پيشروان سپاه، ديده بانان آن اند و ديده بان ها، پيشروان جاسوسان اند. پس هنگامى كه از شهرهايت بيرون شدى و به دشمن نزديك گشتى، بى احساس خستگى، ديده بان را به هر سو، بويژه شيار كوه ها، لابه لاى درختان، كمينگاه ها و هر جاى ديگر بفرست. تا دشمن بر شما شبيخون نزند و براى شما كمين نگذاشته باشند.
دسته ها و واحدها را از صبح تا به شب، راه مَبَر، مگر براى آمادگى كه اگر حادثه اى رُخ داد يا امر ناگوارى به شما رسيد، پيشاپيش، خود را مهيّا كرده باشيد.
چون به دشمن رسيديد يا دشمن بر شما فرود آمد، لشكرگاهتان را برفراز بلندى ها يا دامنه كوه ها يا بين رودخانه ها قرار دهيد تا براى شما پناه و براى دشمن،
۱.سَئِمَ منه: مَلّ (لسان العرب: ج 12 ص 280 «سأم»).
۲.الخَمَر: ما واراك من الشجر والجبال ونحوها (لسان العرب: ج 4 ص 256 «خمر»).
۳.صَياصي الجبال: أطرافُها العالية (مجمع البحرين: ج 2 ص 1063 «صيص»).
۴.الغِرار: النوم القليل، وقيل: هو القليل من النوم وغيره (لسان العرب: ج 5 ص 17 «غرر»).
۵.أي ينام ثمّ يستيقظ ثمّ ينام؛ تشبيها بمضمضة الماء في الفم يأخذه ثمّ يمجّه، وهو أدقّ التشبيه وأجمله (صبحي الصالح).
۶.تحف العقول: ص 191، نهج البلاغة: الكتاب 11، وقعة صفّين: ص 123 عن يزيد بن خالد بن قَطَن؛ الأخبار الطوال: ص 166 كلّها نحوه.
کلیدواژه‌ها سیاست امام علی علیه السلامسیاست های جنگیجنگ های امام علی علیه السلامجنگ صفین +2 مورد دیگر
عنه عليه السلامـ ومِن وَصِيَّةٍ لَهُ عليه السلام لِمَعقِلِ بنِ قَيسٍ الرِّياحِيِّ حينَ أنفَذَهُ إلَى الشّامِ في ثَلاثَةِ آلافٍ مُقَدِّمَةً لَهُ ـ: اِتَّقِ اللّهَ الَّذي لابُدَّ لَكَ مِن لِقائِهِ ولا مُنتَهى لَكَ دونَهُ. ولا تُقاتِلَنَّ إلّا مَن قاتَلَكَ. وسِرِ البَردَينِ. وغَوِّرِ بالنّاسِ. ورَفِّه فِي السَّيرِ. ولا تَسِر أوَّل اَللَّيلِ فَإِنَّ اللّهَ جَعَلَهُ سَكَناً وقَدَّرَهُ مُقاماً لا ظَعناً. فَأَرِح فيهِ بَدَنَكَ ورَوِّح ظَهرَكَ. فَإِذا وَقَفتَ حينَ يَنبَطِحُ السَّحَرُ أو حينَ يَنفَجِرُ الفَجرُ فَسِر عَلى بَرَكَةِ اللّهِ. فَإِذا لَقيتَ العَدُوَّ فَقِف مِن أصحابِكَ وَسَطا، ولا تَدنُ مِنَ القَومِ دُنُوَّ مَن يُريدُ أن يُنشِبَ الحَربَ، ولا تَباعَد عَنهُم تَباعُدَ مَن يَهابُ البَأسَ
امام على عليه السلامـ از سفارش او به معقل بن قيس رياحى، هنگامى كه او را با سه هزار [سپاهى]به عنوان پيشرو به سوى شام روانه كرد ـ: پروا دار از خدايى كه حتماً او را ملاقات كنى و پايانى جز او ندارى. نبرد مكن، مگر با آنانى كه با تو نبرد كنند. در خُنُكى بامداد و عصرْ حركت كن و در ميانه روز، مردمان را فرود آور، و در حركتْ رفاه و آسايش را منظور دار و سرِشب، راه مرو كه خداوند، آن را براى آرامش و بار انداختن قرار داده، نه براى كوچ كردن. پس سرِشب، خود را آسوده دار و مَركبت را نيز از خستگى بيرون آر. پس چون شب را آسودى، هنگامى كه سحر پديدار شود يا سپيده بامداد آشكار گردد، در پناه بركت خداوندْ حركت كن، و چون دشمن را ديدى، در ميان لشكرت بايست و به دشمن، نه چندان نزديك شو، مانند كسى كه مى خواهد دست به جنگ
۱.نهج البلاغة: الكتاب 12.
کلیدواژه‌ها سیاست امام علی علیه السلامسیاست های جنگیجنگ های امام علی علیه السلامجنگ صفین +2 مورد دیگر
عنه عليه السلامـ مِن كِتابٍ لَهُ عليه السلام إلى بَعضِ اُمَراءِ جَيشِهِ ـ: فَإِن عادوا إلى ظِلِّ الطّاعَةِ فَذاكَ الَّذي نُحِبُّ، وإن تَوافَتِ الاُمورُ بِالقَومِ إلَى الشِّقاقِ وَالعِصيانِ فَانهَد ۱ بِمَن أطاعَكَ إلى مَن عَصاكَ، وَاستَغنِ بِمَنِ انقادَ مَعَكَ عَمَّن تَقاعَسَ عَنكَ؛ فَإنَّ المُتَكارِهَ مَغيبُهُ خَيرٌ مِن مَشهَدِهِ، وقُعودُهُ أغنى مِن نُهوضِهِ. ۲
امام على عليه السلامـ از نامه اش به گروهى از فرماندهان سپاهش ـ: اگر [دشمنان]به سايه فرمانبرى بازگشتند، اين همان است كه ما دوست مى داريم، و اگر كار آنان به جدايى و نافرمانى كشيد، آن را كه فرمانت بَرَد، به سوى آن كه نافرمانى كند، برانگيز؛ و بى نياز باش بدان كه فرمانت بَرَد از آن كه از يارى ات پاى پس نهد؛ زيرا آن كه جنگ را خوش ندارد، نبودنش بهتر از بودن است و نشستنش از برخاستن، سودمندتر است.
کلیدواژه‌ها سیاست امام علی علیه السلامسیاست های جنگیجنگ های امام علی علیه السلامجنگ صفین +2 مورد دیگر
عنه عليه السلام:إن زَحَفَ العَدُوُّ إلَيكُم فَصُفّوا عَلى أبوابِ الخَنادِقِ، فَلَيسَ هُناكَ إلّا السُّيوفُ، ولُزومُ الأَرضِ بَعدَ إحكامِ الصُّفوفِ، ولا تَنظُروا في وُجوهِهِم، ولا يَهولَنَّكُم عَدَدُهُم، وَانظُروا إلى أوطانِكُم مِنَ الأَرضِ. فَإِن حَمَلوا عَلَيكُم فَاجثُوا عَلَى الرُّكَبِ، وَاستَتِروا بالأَترِسَةِ، صَفّا مُحكَما لا خَلَلَ فيهِ، وإن أدبَروا فَاحمِلوا عَلَيهِم بِالسُّيوفِ، وإن ثَبَتوا فَاثبُتوا عَلَى التَّعابِيِّ، وإنِ انهَزَموا فَاركَبُوا الخَيلَ وَاطلُبُوا القَومَ. ۱
امام على عليه السلام:اگر دشمن بر شما يورش آورد، پس بر درِ خندق ها آرايش گيريد كه در آن جا جز شمشيرها چيزى نيست، و پس از منظّم كردن صف ها بر زمين، استوار باشيد. به صورت دشمنان منگريد و شمارِ آنان، شما را به وحشت نيندازد و به سرزمين ها [و جبهه]خود بنگريد؛ و اگر بر شما حمله ور شدند، بر روى اسب ها خم شويد و در پناه سپرها پنهان شويد، [چونان] دژى محكم كه شكافى در آن نيست؛ و اگر پشت كردند، با شمشيرها بر آنها حمله ور شويد. اگر ايستادند، شما هم در سمتى ديگر بايستيد، و اگر فرار كردند، به سويشان بشتابيد و به جستجويشان برخيزيد.
۱.دعائم الإسلام: ج 1 ص 373.
کلیدواژه‌ها سیاست امام علی علیه السلامسیاست های جنگیجنگ های امام علی علیه السلامجنگ صفین +2 مورد دیگر
عنه عليه السلام:إن كانَت ـ وأعوذُ بِاللّهِ ـ فيكُم هَزيمَةٌ فَتَداعَوا، وَاذكُرُوا اللّهَ وما تَوعَّدَ بِهِ مَن فَرَّ مِنَ الزَّحفِ، وبَكِّتوا ۱ مَن رأَيتُموهُ وَلّى. وَاجمَعوا الأَلوِيَةَ، وَاعتَقِدوا. وَليُسرِع المُخِفُونَ في رَدِّ مَنِ انهَزَمَ إلَى الجَماعَةِ وإلَى المُعَسكَرِ، فَليَنفِر مَن فيهِ إلَيكُم، فَإذَا اجتَمَعَ أطرافُكُم، وأتَت أمدادُكُم، وَانصَرَفَ فَلُّكُم، فَأَلحِقُوا النّاسَ بِقُوّادِهِم، وأحكِموا تَعابِيَّهُم، وقاتِلوا، وَاستَعينوا بِاللّهِ، وَاصبِروا؛ وفِي الثَّباتِ عِندَ الهَزيمَةِ، وحَملِ الرَّجُلِ الواحِدِ الواثِقِ بِشَجاعَتِهِ عَلَى الكَتيبَةِ، فَضلٌ عَظيمٌ. ۲
امام على عليه السلام:اگر خداى ناكرده در ميان شما شكستى رُخ داد، جمع شويد و خدا را ياد كنيد و يادآوريد آنچه بر گُريختگان از نبرد، وعده [كيفر]داده شده است و آن را كه در حال پشت كردن به دشمن ديديد، نكوهش كنيد. پرچم ها را گردآورده، يكى كنيد. چابك سواران، در بازگرداندن فراريان به سوى جمعيت و لشكر، شتاب كنند، و هركس در مخفيگاه هاست، به سوى شما كوچ كند. وقتى كناره هاى لشكر گِرد آمد و نيرو و توان به شما رسيد و حالت شكست خوردگى از ميان شما رخت بربست، لشكر را به فرماندهان بسپاريد و جهت ها (يگان ها) را استوار سازيد و نبرد كنيد؛ و از خداوند يارى جوييد و شكيبايى كنيد كه در پايدارى به هنگام شكست و يورش مردى دلاور بر دشمن، پاداشى بزرگ است.
کلیدواژه‌ها سیاست امام علی علیه السلامسیاست های جنگیجنگ های امام علی علیه السلامجنگ صفین +2 مورد دیگر
تاريخ دمشق عن ابن عبّاس:عَقِمَ النِّساءُ أن يَأتينَ بِمِثلِ أميرِ المُؤمِنينَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ، وَاللّهِ، ما رَأَيتُ ولا سَمِعتُ رَئيسا يُوزَنُ بِهِ، لَرَأَيتُهُ يَومَ صِفّينَ وعَلى رَأسِهِ عِمامَةٌ قَد أرخى طَرَفَيها، كأَنَّ عَينَيهِ سِراجا سَليطٍ، وهوَ يَقِفُ عَلى شِرذِمَةٍ يَحُضُّهُم، حَتّى انتَهى إلَيَّ وأنَا في كَنَفٍ مِنَ النّاسِ فَقالَ:
مَعاشِرَ المُسلِمينَ! استَشعِرُوا الخَشيَةَ، وغُضُّوا الأَصواتَ، وتَجَلبَبُوا السَّكينَةَ، وَاعملوا ۱ الأَسِنَّةَ، وأقلِقوا ۲ السُّيوفَ قَبلَ السَّلَّةِ، وَاطعُنوا الرّخرَ ۳، ونافِحوا بِالظُّبا، وصِلُوا السُّيوفَ بِالخُطا، وَالنِّبالَ بِالرِّماحِ، فَإِنَّكُم بِعَينِ اللّهِ ومَعَ ابنِ عَمِّ نَبِيِّهِ صلى الله عليه و آله.
عاوِدُوا الكَرّ،
تاريخ دمشقـ به نقل از ابن عباس ـ: زنان عقيم شدند از اين كه مانند امير مؤمنان، على بن ابى طالب بزايند. به خدا سوگند، نديدم و نشنيدم كه رئيسى با وى مقايسه شود. او را به هنگام نبرد صفّين ديدم كه بر سرش عمامه اى بود كه دو طرفش را رها كرده بود. دو چشمانش گويا به سان دو چراغ درشت بود. او بر گروهى اندكْ ايستاده بود و آنان را به نبردْ وا مى داشت تا به من رسيد، در حالى كه من در لابه لاى مردم بودم.
پس فرمود: «اى گروه مسلمانان! خشيت [از خدا]را احساس كنيد، صداها را پايين آوريد، آرامش را بر تَن كنيد، نيزه ها را به كار گيريد ۹ و پيش از كشيدن شمشير، آن را به حركت آوريد و از چپ و راست، شمشير زنيد و با تيزى اش ضربه زنيد، و شمشيرها را با گام ها و تيرها را با نيزه ها هماهنگ سازيد. به درستى كه در ديد خداوند
۱.في تاريخ دمشق «ترجمة الإمام عليّ عليه السلام» تحقيق محمّد باقر المحمودي: «وأعلِموا» (ج 3 ص 145 ح 1191).
۲.أقلقَ الشيءَ من مكانه وقَلَقَه: حرّكه (لسان العرب: ج 10 ص 324 «قلق»).
۳.كذا في المصدر، وفي نهج البلاغة: «واطعنوا الشَّزْرَ».
۴.كذا في المصدر، وفي نهج البلاغة: «سُجُحا». ومِشيَة سُجح: أي سهلة (لسان العرب: ج 2 ص 475).
۵.كذا في المصدر، وفي نهج البلاغة: «المطنّب» وهو أنسب.
۶.ثبَجُه: وسطه ومعظمه (النهاية: ج 1 ص 206 «ثبج»).
۷.محمّد: 35.
۸.تاريخ دمشق: ج 42 ص 460، مروج الذهب: ج 2 ص 389، عيون الأخبار لابن قتيبة: ج 1 ص 110؛ نهج البلاغة: الخطبة 66 وفيه من «معاشر المسلمين.»، خصائص الأئمّة عليهم السلام: ص 75، بشارة المصطفى: ص 141 كلّها نحوه.
۹.در برخى نسخه ها چنين آمده است: نيزه ها را آشكار سازيد.
کلیدواژه‌ها سیاست امام علی علیه السلامسیاست های جنگیجنگ های امام علی علیه السلامجنگ صفین +2 مورد دیگر
الإمام عليّ عليه السلام:لا تَميلوا بِراياتِكُم، ولا تُزيلوها، ولا تَجعَلوها إلّا مَعَ شُجعانِكُم؛ فَإِنَّ المانِعَ لِلذِّمارِ وَالصّابِرَ عِندَ نُزولِ الحَقائِقِ هُم أهلُ الحِفاظِ. وَاعلَموا أنَّ أهلَ الحِفاظِ هُمُ الَّذينَ يَحُفّونَ بِراياتِهِم، ويَكتَنِفونَها، ويَصيرونَ حِفافَيها، ووَراءَها، وأمامَها، ولا يُضَيِّعونَها، لا يَتَأَخَّرونَ عَنها فَيُسَلِّموها، ولا يَتَقَدَّمونَ عَلَيها فَيُفرِدوها. ۱
امام على عليه السلام:پرچم هايتان را به اين سو و آن سو متمايل مكنيد و اطراف آن را خالى مكنيد و آن را جز به دستِ دلاورمردان مسپاريد؛ چرا كه پاسداران شرافت و آبرو، و شكيبا به هنگام فرود آمدن بلاها، گِردِ پرچم حلقه مى زنند. و بدانيد كه پاسداران، كسانى اند كه گِرد پرچم هاى خود، حلقه زنند و اطراف آن را نگه دارند و پيش و پس آن مى گردند و آن را ضايع نمى سازند؛ نه از آنْ پس مى مانند كه آن را به دشمن بسپارند، و نه از آن پيش مى افتند كه تنهايش گذارند.
۱.الكافي: ج 5 ص 39 ح 4 عن مالك بن أعين، بحار الأنوار: ج 32 ص 563 ح 468 وراجع نهج البلاغة: الخطبة 124.
کلیدواژه‌ها سیاست امام علی علیه السلامسیاست های جنگیجنگ های امام علی علیه السلامجنگ صفین +2 مورد دیگر