حدیث دربارههنگامه كشتن عثمان

تاريخ الطبري عن أبي حفصة اليماني:كُنتُ مَعهُ [مَروانَ] فِي الدّارِ، فَأَنَا وَاللّهِ أنشَبتُ القِتالَ بَينَ النّاسِ؛ رَمَيتُ مِن فَوقِ الدّارِ رَجُلاً من أسلَمَ، فَقَتَلتُهُ، وهُوَ نيارُ الأَسلَمِيُّ، فَنَشَبَ القِتالُ، ثُمَّ نَزَلتُ، فَاقتَتَلَ النّاسُ عَلَى البابِ، وقاتَلَ مَروانُ حَتّى سَقَطَ، فَاحتَمَلتُهُ، فَأَدخَلتُهُ بَيتَ عَجوزٍ، وأغلَقتُ عَلَيهِ. وألقَى النّاسُ النّيرانَ في أبوابِ دارِ عُثمانَ، فَاحتَرَقَ بَعضُها. فَقالَ عُثمانُ: مَا احتَرَقَ البابُ إلّا لِما هُوَ أعظَمُ مِنهُ، لا يُحَرِّكَنَّ رَجُلٌ مِنكُم يَدَهُ. ثُمَّ قالَ لِمَروانَ: اِجلِس فَلا تَخرُج. فَعَصاهُ مَروانُ، فَقالَ: وَاللّهِ لا تُقتَلُ، ولا يُخلَصُ إلَيكَ، وأنَا أسمَعُ الصَّوتَ. ثُمَّ خَرَجَ إلَى النّاسِ. فَقُلتُ: ما لِمَولايَ مُتَّرَكٌ! فَخَرَجتُ مَعَهُ أذُبُّ عَنهُ، ونَحنُ قَليلٌ، فَأَسمَعُ مَروانَ يَتَمَثَّلُ: قَد عَلِمَت ذاتُ القُرونِ الميلِ وَالكَفِّ وَالأَنامِلِ الطُّفولِ ثُمَّ صاحَ: مَن يُبارِزُ ـ وقَد رَفَعَ أسفَلَ دَرعِهِ، فَجَعَلَهُ في مَنطِقَتِهِ؟ قالَ: فَيَثِبُ ۱ إلَيهِ ابنُ النّباعِ، فَضَرَبَهُ ضَربَةً عَلى رَقَبَتِهِ مِن خَلَفِهِ، فَأَثبَتَهُ حَتّى سَقَطَ، فَما يَنبضُ مِنهُ عِرقٌ. ۲
تاريخ الطبرىـ به نقل از ابو حفصه يمانى ۳ ـ: من به همراه مروان در خانه [ى عثمان]بودم. به خدا سوگند، اين من بودم كه مردم را به جنگ وا داشتم. از بام خانه، تيرى به مردى از قبيله اَسلَم به نام نيار اَسلَمى نواخته و وى را كشتم و [در پى آن] جنگ به پا شد. سپس پايين آمدم و در جلوى در خانه به جنگ پرداختم. مروان هم در حال جنگ بود تا آن كه از پاى درآمد و بر زمين افتاد. او را برداشتم و به خانه پيرزنى برده، دَر خانه را بستم. مردم به سوى درهاى خانه عثمان، آتش پرتاب مى كردند تا آن كه برخى از درها آتش گرفت. عثمان گفت: آتش زدن درها براى انجام دادن كار بزرگ ترى است. هيچ كس از شما نبايد حركتى انجام دهد. سپس به مروان گفت: بنشين و بيرون مرو. امّا مروان، سرپيچى كرد و گفت: به خدا سوگند، تا من چيزى مى شنوم [و زنده ام]، نه كشته مى شوى و نه به تو دست مى يابند. سپس [مروان] به سوى مردم بيرون آمد. [با خود]گفتم: مولايم (مروان)، راه فرارى ندارد. پس با او بيرون آمدم تا از او دفاع كنم و ما اندك بوديم. و مى شنيدم كه مروان به اين شعر، تمثّل مى جويد: بى گمان، آن دختر زيبا با آن گيسوى پُرشِكن و دست و انگشتان ظريفش خواهد دانست [كه من به دفاع برمى خيزم]. ۴ سپس در حالى كه پايين زرهش را بالا آورده و در زير كمربندش جا داده بود، فرياد زد: چه كسى به مبارزه مى آيد؟ ابن نباع بر او پريد و از پشت، ضربه اى بر گردنش زد و [شمشير را] نگه داشت تا مروان بر زمين افتاد و نبضش از تپش باز ايستاد. ۵
۱.كذا، والظاهر أنّها تصحيف: «فوثب».
۲.تاريخ الطبري: ج 4 ص 379.
۳.ابو حفصه يمانى، عربى باديه نشين بود كه مروان، او و خانواده اش را خريد و آزاد نمود.او غلام حلقه به گوش مروان و همراه هميشگى وى بود (ر.ك: تاريخ الطبرى: ج 4 ص 379).
۴.اين، تغزّلى در مطلع قصيده است و گاهى شاعران، چنين آغازى دارند، بى آن كه شخص خاصّى را منظور كنند. (م)
۵.تاريخ الطبرى: ج 4 ص 379. گفتنى است مروان از اين مهلكه مى رهد و به خلافت نيز مى رسد.

احادیث دیگر این موضوع

۴
تاريخ الطبرىـ به نقل از حسين بن عيسى، از پدرش ـ: چون روزهاى تشريق دهم تا دوازدهم ذى حجّه. سپرى شد، گِرداگرد خانه عثمان را گرفتند؛ ولى او از كنار گذاردن كار [خلافت]، سر باز زد و به دنبال اطرافيان و خواصّ خود فرستاد و آنان را گرد آورد. پس، مردى از اصحاب پيامبر خدا به نام نيار بن عياض، كه پيرى فرتوت بود، بلند شد و بانگ زد: اى عثمان! عثمان، از بالاى خانه اش متوجّه او شد. نيار، عثمان را به خدا سوگند داد و خدا را به ياد او آورْد تا از خلافت، كناره بگيرد. در ميان اين گفتگو، ناگهان مردى از ياران عثمان به او تيراندازى كرد و وى را كشت و گفتند كه تيرانداز، كثير بن صَلت كِندى بوده است. [معترضان] به عثمان گفتند: قاتل نيار بن عياض را به ما تحويل بده تا [او را] به قصاص وى بكشيم. عثمان گفت: در اين حال كه شما قصد جانم را داريد، كسى را كه به يارى ام برخاسته است، به كشتن نمى دهم. آنان، چون چنين ديدند، به سوى درِ خانه اش هجوم آوردند و آن را آتش زدند. مروان بن حكم با گروهى، از خانه عثمان بيرون آمدند. سعيد بن عاص و مغيرة بن اَخنس بن شريق ثقفى (هم پيمان بنى زهره) نيز با گروه هايى بيرون آمدند و جنگ سختى در گرفت. آنچه اينان را بر جنگْ مصمّم كرد، خبرِ رسيدن نيروهاى كمكى بصره به صرار صَرار، ناحيه اى كه تنها يك شب تا مدينه فاصله داشت. و نيز حركت اهالى شام [به سوى مدينه]بود. از اين رو آنان، جلوى درِ خانه، با محاصره كنندگان به سختى جنگيدند.