حدیث دربارههنگامه كشتن عثمان

تاريخ الطبري عن حسين بن عيسى عن أبيه:لَمّا مَضَت أيّامُ التَّشريقِ، أطافوا بِدارِ عُثمانَ، وأبى إلَا الإِقامةَ عَلى أمرِهِ. وأرسَلَ إلى حَشَمِهِ وخاصَّتِهِ فَجَمَعَهُم. فَقامَ رَجُلٌ مِن أصحابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله يُقالُ لَهُ: نيارُ بنُ عَياضٍ ـ وكانَ شَيخا كَبيرا فنَادى: يا عُثمانُ فَأَشرَفَ عَلَيهِ مِن أعلى دارِهِ، فَناشَدَهُ اللّهُ، وذَكَّرَهُ اللّهُ لَمَّا اعتَزَلَهُم. فَبَينا هُوَ يُراجِعُهُ الكَلامُ إذ رَماهُ رَجُلٌ مِن أصحابِ عُثمانَ فَقَتَلَهُ بِسَهمٍ، وزَعَموا أنَّ الَّذي رَماهُ كَثيرُ بنُ الصَّلتِ الكِندي. فَقالوا لِعُثمانَ عِندَ ذلِكَ: اِدفَع إلَينا قاتِلَ نيارِ بنِ عَياضٍ؛ فَلنَقتُلهُ بِهِ. فَقالَ: لَم أكُن لَأَقتُلُ رَجُلاً نَصَرَني، وأنتُم تُريدونَ قَتلي. فَلَمّا رَأَوا ذلِكَ ثاروا إلى بابِهِ فَأَحرَقوهُ، وخَرَجَ عَلَيهِم مَروانُ بنُ الحَكَمِ مِن دارِ عُثمانَ في عِصابةٍ، وخَرَجَ سَعيدُ بنُ العاصِ في عِصابَةٍ، وخَرَجَ المُغيرَةُ بنُ الأَخنَسِ ابنِ شُرَيقٍ الثَّقَفِيُّ ـ حَليفُ بَني زُهرَةَ ـ في عِصابَةٍ، فَاقتَتَلوا قِتالاً شَديدا. وكانَ الَّذي حَداهُم عَلَى القِتالِ أنَّهُ بَلَغَهُم أنَّ مَدَدا مِن أهلِ البَصرَةِ قَد نَزَلوا صُرارا ـ وهِيَ مِنَ المَدينَةِ عَلى لَيلَةٍ، وأنَّ أهلَ الشّامِ قَد تَوَجَّهوا مُقبِلينَ، فَقاتَلوهُم قِتالاً شَديدا عَلى بابِ الدّارِ. ۱

تاريخ الطبرىـ به نقل از حسين بن عيسى، از پدرش ـ: چون روزهاى تشريق ۲ سپرى شد، گِرداگرد خانه عثمان را گرفتند؛ ولى او از كنار گذاردن كار [خلافت]، سر باز زد و به دنبال اطرافيان و خواصّ خود فرستاد و آنان را گرد آورد. پس، مردى از اصحاب پيامبر خدا به نام نيار بن عياض، كه پيرى فرتوت بود، بلند شد و بانگ زد: اى عثمان! عثمان، از بالاى خانه اش متوجّه او شد. نيار، عثمان را به خدا سوگند داد و خدا را به ياد او آورْد تا از خلافت، كناره بگيرد. در ميان اين گفتگو، ناگهان مردى از ياران عثمان به او تيراندازى كرد و وى را كشت و گفتند كه تيرانداز، كثير بن صَلت كِندى بوده است. [معترضان] به عثمان گفتند: قاتل نيار بن عياض را به ما تحويل بده تا [او را] به قصاص وى بكشيم. عثمان گفت: در اين حال كه شما قصد جانم را داريد، كسى را كه به يارى ام برخاسته است، به كشتن نمى دهم. آنان، چون چنين ديدند، به سوى درِ خانه اش هجوم آوردند و آن را آتش زدند. مروان بن حكم با گروهى، از خانه عثمان بيرون آمدند. سعيد بن عاص و مغيرة بن اَخنس بن شريق ثقفى (هم پيمان بنى زهره) نيز با گروه هايى بيرون آمدند و جنگ سختى در گرفت. آنچه اينان را بر جنگْ مصمّم كرد، خبرِ رسيدن نيروهاى كمكى بصره به صرار ۳ و نيز حركت اهالى شام [به سوى مدينه]بود. از اين رو آنان، جلوى درِ خانه، با محاصره كنندگان به سختى جنگيدند.

۱.تاريخ الطبري: ج 4 ص 382 وراجع الكامل في التاريخ: ج 2 ص 291.

۲.دهم تا دوازدهم ذى حجّه.

۳.صَرار، ناحيه اى كه تنها يك شب تا مدينه فاصله داشت.

کلیدواژه‌ها شورش بر عثمان هنگامه کشتن عثمان

احادیث دیگر این موضوع

تاريخ المدينةـ به نقل از آزادشده سهل بن يسار، از پدرش، پس از سخنان عثمان و دست نگه داشتن مردم از كشتنش ـ: يزيد يا ابو حفصه (غلام مروان) به مردى از [قبيله]اسلم تير انداخت و او را كشت. [محاصره كنندگان،] از عثمان، اجازه ورود [به خانه]خواستند و چون اجازه داد، جنازه مرد اسلمى را به داخل بردند و گفتند: گمان مى كنى كه نمى جنگى، در حالى كه اين همراه ما كشته شده و قاتلش مردى از همراهان توست. او را قصاص كن. عثمان گفت: شما حق نداريد در برابر كشته خود، مردى را كه از خود دفاع كرده است، بكشيد. من نيز به او فرمان كشتن نداده ام. خودتان هم گفته ايد كه اطاعتى بر گردن نداريد. به اعتقاد شما، من پيشواى شما نيستم، در حالى كه قصاص كردن، به عهده پيشواست و نه كس ديگر.

تاريخ الطبرىـ به نقل از ابو حفصه يمانى ابو حفصه يمانى، عربى باديه نشين بود كه مروان، او و خانواده اش را خريد و آزاد نمود.او غلام حلقه به گوش مروان و همراه هميشگى وى بود (ر.ك: تاريخ الطبرى: ج 4 ص 379). ـ: من به همراه مروان در خانه [ى عثمان]بودم. به خدا سوگند، اين من بودم كه مردم را به جنگ وا داشتم. از بام خانه، تيرى به مردى از قبيله اَسلَم به نام نيار اَسلَمى نواخته و وى را كشتم و [در پى آن] جنگ به پا شد. سپس پايين آمدم و در جلوى در خانه به جنگ پرداختم. مروان هم در حال جنگ بود تا آن كه از پاى درآمد و بر زمين افتاد. او را برداشتم و به خانه پيرزنى برده، دَر خانه را بستم. مردم به سوى درهاى خانه عثمان، آتش پرتاب مى كردند تا آن كه برخى از درها آتش گرفت. عثمان گفت: آتش زدن درها براى انجام دادن كار بزرگ ترى است. هيچ كس از شما نبايد حركتى انجام دهد. سپس به مروان گفت: بنشين و بيرون مرو. امّا مروان، سرپيچى كرد و گفت: به خدا سوگند، تا من چيزى مى شنوم [و زنده ام]، نه كشته مى شوى و نه به تو دست مى يابند. سپس [مروان] به سوى مردم بيرون آمد. [با خود]گفتم: مولايم (مروان)، راه فرارى ندارد. پس با او بيرون آمدم تا از او دفاع كنم و ما اندك بوديم. و مى شنيدم كه مروان به اين شعر، تمثّل مى جويد: بى گمان، آن دختر زيبا با آن گيسوى پُرشِكن و دست و انگشتان ظريفش خواهد دانست [كه من به دفاع برمى خيزم]. اين، تغزّلى در مطلع قصيده است و گاهى شاعران، چنين آغازى دارند، بى آن كه شخص خاصّى را منظور كنند. (م) سپس در حالى كه پايين زرهش را بالا آورده و در زير كمربندش جا داده بود، فرياد زد: چه كسى به مبارزه مى آيد؟ ابن نباع بر او پريد و از پشت، ضربه اى بر گردنش زد و [شمشير را] نگه داشت تا مروان بر زمين افتاد و نبضش از تپش باز ايستاد. تاريخ الطبرى: ج 4 ص 379. گفتنى است مروان از اين مهلكه مى رهد و به خلافت نيز مى رسد.

مروج الذهب:مدّت محاصره عثمان در خانه اش، 49 روز بود و بيشتر از آن نيز گفته شده است. او در شب جمعه، سه روزْ مانده از ذى حجّه، كشته شد. و گفته شده كه كِنانة بن بِشْر تِجيبى، با عمود، بر پيشانى عثمان كوفت و ديگرى، سعد بن حُمران مرادى، با شمشير بر بند گردنش زد و آن را قطع كرد. [نيز] گفته شده كه عمرو بن حَمِق، با تير، نُه زخم بر او زد و در ميان كسانى كه به او حمله بردند، عُمَير بن ضابىِ بُرجُمىِ تميمى بود كه شمشيرش را در شكم او فرو كرد.

تاريخ الطبرىـ به نقل از عبد الرحمان بن اَبزى ـ: من روزى را كه به خانه عثمان ريختند، ديدم. [آنان]از دريچه خانه عمرو بن حزم، وارد خانه عثمان شدند و زد و خوردى شد. به خدا سوگند، فراموش نمى كنم كه سودان بن حُمران، بيرون آمد و شنيدم كه مى گفت: طلحة بن عبيد اللّه كجاست؟ پسر عفّان را كشتيم.