آخرين كارى كه به قتل عثمان انجاميد
5 حدیث
الفتوح:أرسَلَ عُثمانُ إلى عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ رضى الله عنه، فَدَعاهُ فَقالَ: يا أبَا الحَسَنِ! أنتَ لِهؤُلاءِ القَومِ، فَادعوهُم إلى كِتابِ اللّهِ عَزَّوجَلَّ وسُنَّةِ نَبِيِّهِ وَاكفِني مِمّا يَكرَهونَ.
فَقالَ لَهُ عَلِيٌّ: إن أعطَيتَني عَهدَ اللّهِ وميثاقَهُ أنَّكَ توفي لَهُم بِكُلِّ ما اُعطيهِم فَعَلتُ ذلِكَ.
فَقالَ عُثمانُ: نَعَم يا أبَا الحَسَنِ، أضمَنُ لَهُم عَنّي جَميعَ ما يُريدونَ.
قالَ: فَأَخَذَ عَلِيٌّ عَلَيهِ عَهدا غَليظا وميثاقا مُؤَكَّدا، ثُمَّ خَرَجَ مِن عِندِهِ فَأَقبَلَ نَحوَ القَومِ، فَلَمّا دَنا مِنهُم قالوا: ما وَراءَكَ يا أبَا الحَسَنِ فَإِنَّنا نُجِلُّكَ؟
فَقالَ: إنَّكُم تُعطَونَ ما تُريدونَ، وتُعافَونَ مِن كُلِّ ما أسخَطَكُم، ويُولّى عَلَيكُم مَن تُحِبّونَ،
الفتوح:عثمان به دنبال على بن ابى طالب عليه السلام فرستاد و او را فرا خواند و گفت: اى ابو الحسن! تو مى توانى از پس اين گروه بر آيى. آنان را به كتاب خداى عز و جل و سنّت پيامبر او دعوت كن و مرا از آنچه ناپسند مى دارند، كفايت كن.
على عليه السلام به او فرمود: «اگر با من عهد و پيمانى الهى مى بندى كه به همه وعده هايى كه به آنان دادى، وفا كنى، آن را انجام مى دهم».
عثمان گفت: باشد، اى ابو الحسن! هر چه را مى خواهند، از جانب من ضمانت كن.
على عليه السلام عهدى شديد و پيمانى محكم از او گرفت. سپس از نزدش بيرون آمد و به مردم رو آورد. چون به آنها نزديك شد، گفتند: اى ابو الحسن! ما تو را بزرگ مى شماريم. آن طرف چه خبر است؟
فرمود: «آنچه مى خواهيد، به شما داده مى شود و از هر آنچه شما را ناراحت مى كرد،
تاريخ المدينة عن هارون بن عنترة عن أبيه:لَمّا كانَ مِن أمرِ عُثمانَ ما كانَ، قَدِمَ قَومٌ مِن مِصرَ مَعَهُم صَحيفَةٌ صَغيرَةُ الطَيِّ، فَأَتَوا عَلِيّا رضى الله عنه فَقالوا: إنَّ هذَا الرَّجُلَ قَد غَيَّرَ وبَدَّلَ، ولَم يَسِر مَسيرَةَ صاحِبَيهِ، وكَتَبَ هذَا الكِتابَ إلى عامِلِهِ بِمِصرَ: أن خُذ مالَ فُلانٍ، وَاقتُل فُلانا، وسَيِّر فُلانا.
فَأَخَذَ عَلِيٌّ الصَّحيفَةَ فَأَدخَلَها عَلى عُثمانَ، فَقالَ: أ تَعرِفُ هذَا الكِتابَ؟
فَقالَ: إنّي لَأَعرِفُ الخاتَمَ.
فَقالَ: اِكسِرها فَكَسَرَها. فَلَمّا قَرَأَها قَالَ: لَعَنَ اللّهُ مَن كَتَبَهُ ومَن أملاهُ.
فَقالَ لَهُ عَلِيٌّ رضى الله عنه: أ تَتَّهِمُ أحَدا مِن أهلِ بَيتِكَ؟ قالَ: نَعَم.
قالَ: مَن تَتَّهِمُ؟ قالَ: أنتَ أوَّلُ مَن
تاريخ المدينةـ به نقل از هارون بن عَنتره، از پدرش ـ: چون براى عثمانْ آن پيشامدها پديد آمد، از مصر گروهى آمدند كه نوشته كوچك در هم پيچيده اى همراهشان بود. نزد على عليه السلام آمدند و گفتند: اين مرد، [سنّت پيامبر صلى الله عليه و آله را]تغيير داده و دگرگون ساخته و به سيره دو خليفه پيشين رفتار نكرده است. [نيز]اين نامه را به كارگزارش در مصر نوشته است كه مال فلانى را بگير و فلانى را بكش و فلان كس را تبعيد كن.
على عليه السلام نامه را گرفت و آن را بر عثمان در آورد و فرمود: «آيا اين نامه را مى شناسى؟».
گفت: مُهر را مى شناسم.
فرمود: «پس مُهر را باز كن».
چون باز كرد و خواند، گفت: خداوند، هر كس را كه آن را نگاشته و هر كس را كه آن را املا كرده، نفرين كند!
على عليه السلام به او فرمود: «آيا كسى
۱.تاريخ المدينة: ج 4 ص 1154 و1155 عن محمّد بن سعد و ص 1168 عن نوفل بن مساحق، شرح نهج البلاغة: ج3 ص 22 كلّها نحوه.
مروج الذهبـ بَعدَ ذِكرِ حَلِّ اختِلافِ المِصرِيِّينَ مَعَ عُثمانَ وَانصِرافِهِم ـ: فَلَمّا صاروا إلَى المَوضِعِ المَعروفِ بِحِسمى ۱، إذا هُم بِغُلامٍ عَلى بَعيرٍ وهُوَ مُقبِلٌ مِنَ المَدينَةِ، فَتَأَمَّلوهُ فَإِذا هُوَ وَرشٌ غُلامُ عُثمانَ، فَقَرَّروهُ فَأَقَرَّ وأظهَرَ كِتابا إلَى ابنِ أبي سَرحٍ صاحِبِ مِصرَ وفيهِ: إذا قَدِمَ عَلَيكَ الجَيشُ فَاقطَع يَدَ فُلانٍ، وَاقتُل فُلانا، وَافعَل بِفُلانٍ كَذا، وأحصى أكثَرَ مَن فِي الجَيشِ، واُمِرَ فيهِم بِما اُمِرَ.
وعَلِمَ القَومُ أنَّ الكِتابَ بِخَطِّ مَروانَ، فَرَجَعوا إلَى المَدينَةِ، وَاتَّفَقَ رَأيُهُم ورَأيُ مَن قَدِمَ مِنَ العِراقِ، ونَزَلُوا المَسجِدَ وتَكَلَّموا، وذَكَروا ما نَزَلَ بِهِم مِن عُمّالِهِم، ورَجَعوا إلى عُثمانَ فَحاصَروهُ في
مروج الذهبـ پس از يادكردِ حلّ اختلاف مصريان با عثمان و بازگشت آنان ـ: چون به محلّى به نام حِسمى ۳ رسيدند، به غلامى بر خوردند كه سوار بر شتر از مدينه مى آمد. چون به دقّت در او نگريستند، ديدند كه او وَرْش، غلام عثمان، است. پس، او را به اقرار وا داشتند. او نيز اقرار و اعتراف كرد و نامه اى را كه به ابن ابى سرح، كارگزار مصر، نوشته شده بود، آشكار نمود.
متن آن چنين بود: با ورود اين گروه بر تو، دست فلانى را قطع كن و فلانى را بكش و با فلان كس اين گونه كن. و بيشتر كسانى كه در [رأس] آن گروه بودند، شمرده شده بودند و فرمانى درباره هر يك داده شده بود.
آن گروه، پى بردند كه نوشته به خطّ مروان است. پس به مدينه باز گشتند و نظر آنان و نظر كسانى كه از عراق آمده بودند، يكى شد. در مسجدْ منزل كردند و سخن
الطبقات الكبرى عن جابر بن عبد اللّه:إنَّ المِصرِيّينَ. رَجَعوا فَلَمّا كانوا بِالبُوَيبِ ۱ رَأَوا جَمَلاً عَلَيهِ ميسَمُ الصَّدَقَةِ فَأَخَذوهُ، فَإِذا غُلامٌ لِعُثمانَ فَأَخَذوا مَتاعَهُ فَفَتَّشوهُ، فَوَجَدوا فيهِ قَصبَةً مِن رَصاصٍ فيها كِتابٌ في جَوفِ الإِداوَةِ ۲ فِي الماءِ إلى عَبدِ اللّهِ بنِ سَعدٍ: أنِ افعَل بِفُلانٍ كَذا وبِفُلانٍ كَذا مِنَ القَومِ الَّذين شَرَعوا في عُثمانَ.
فَرَجَعَ القَومُ ثانِيَةً حَتّى نَزَلوا بِذي خَشُبٍ، فَأَرسَلَ عُثمانُ إلى مُحَمَّدِ بنِ مَسلَمَةَ فَقالَ: اُخرُج فَاردُدهُم عَنّي.
فَقالَ: لا أفعَلُ.
فَقَدِموا فَحَصروا عُثمانَ. ۳
الطبقات الكبرىـ به نقل از جابر بن عبد اللّه ـ: مصريان. [به سوى سرزمينشان]باز مى گشتند. چون به بُوَيب ۴ رسيدند، شترى را ديدند كه داغ زكات داشت (متعلّق به بيت المال بود). او را گرفتند و متوجّه شدند كه غلام عثمان [سوار]بر آن است. پس بارَش را گرفتند و بازرسى كردند و در آن، لوله اى سُربى يافتند كه داخل مشك آب، جاسازى شده و درونش نامه اى بود.
نامه خطاب به عبد اللّه بن سعد بود كه: از ميان سردمداران شورش، فلانى را اين گونه و فلانى را آن گونه كن. پس قوم، دوباره باز گشتند تا در ذو خُشُب فرود آمدند. عثمان به دنبال محمّد بن مسلمه فرستاد و گفت: بيرون آى و آنان را از من باز گردان.
گفت: نمى كنم.
پس آنان آمدند و عثمان را محاصره كردند.
۱.البُوَيْب: هو مدخل أهل الحجاز إلى مصر (معجم البلدان: ج 1 ص 512).
۲.في المصدر: «الإدارة»، وما أثبتناه عن تاريخ الإسلام للذهبي وأنساب الأشراف وهو الصحيح.
۳.الطبقات الكبرى: ج 3 ص 65، تاريخ دمشق: ج 39 ص 323، تاريخ الإسلام للذهبي: ج 3 ص 441 و442، أنساب الأشراف: ج 6 ص 182 و183 و ص 177 والثلاثة الأخيرة نحوه.
۴.بُوَيب، ورودى اهالى حجاز به مصر است (معجم البلدان: ج1 ص 512).
سير أعلام النبلاء:كانَ [مَروانُ بنُ الحَكَمِ] كاتِبَ ابنِ عَمِّهِ عُثمانَ، وإلَيهِ الخاتَمُ، فَخانَهُ، وأجلَبوا بِسَبَبِهِ عَلى عُثمانَ. ۱
سير أعلام النبلاء:مروان بن حكم، كاتب پسر عمويش عثمان بود و مُهر [عثمان]در نزد او بود. او به عثمان خيانت كرد و به خاطر خيانت او، مردم بر ضدّ عثمانْ گرد آمدند.
۱.سير أعلام النبلاء: ج 3 ص 477 الرقم 102.