حدیث دربارهبرخورد هشيارانه امام با فتنه

تاريخ الطبري عن عَوانَة:لَمَّا اجتَمَعَ النّاسُ عَلى بَيعَةِ أبي بَكرٍ، أقبَلَ أبو سُفيانَ وهُوَ يَقولُ: وَاللّهِ إنّي لَأَرى عَجاجَةً لا يُطِفئُها إلّا دَمٌ! يا آلَ عَبدِ مَنافٍ، فيمَ أبو بَكرٍ مِن اُمورِكُم؟! أينَ المُستَضعَفانِ؟! أينَ الأَذَلّانِ؛ عَلِيٌّ وَالعَبّاسُ؟! وقالَ: أبا حَسَنٍ، اُبسُط يَدَكَ حَتّى اُبايِعَكَ. فَأَبى عَلِيٌّ عَلَيهِ، فَجَعَلَ يَتَمَثَّلُ بِشِعرِ المُتَلَمِّسِ: ولَن يُقيمَ عَلى خَسفٍ يُرادُ بِهِ إلَا الأَذَلّانِ عَيْرُ الحَيِّ وَالوَتَدُ هذا عَلَى الخَسفِ مَعكوسٌ بِرُمَّتِهِ وذا يُشَجُّ فَلا يَبكي لَهُ أحَدُ فَزَجَرَهُ عَلِيٌّ، وقالَ: إنَّكَ وَاللّهِ ما أرَدتَ بِهذا إلَا الفِتنَةَ، وإنَّكَ وَاللّهِ طالَما بَغَيتَ الإِسلامَ شَرّا، لا حاجَةَ لَنا في نَصيحَتِكَ. ۱
تاريخ الطبرىـ به نقل از عوانه ـ: چون مردم براى بيعت با ابو بكرْ اجتماع كردند، ابو سفيان آمد، در حالى كه مى گفت: به خدا سوگند، غوغايى را مى بينم كه جز خون، آن را فرو نمى نشانَد. اى خاندان عبد مناف! ابو بكر چه كاره شماست؟ كجايند آن دو ناتوانْ شمرده شده؟ كجايند آن دو خوارشده: على و عبّاس؟ و افزود: اى ابو الحسن! دستت را بگشاى تا با تو بيعت كنم. على عليه السلام خوددارى ورزيد و ابو سفيان به شعرِ متلمّس، تمثّل جست: و هرگز كسى اين خوارى را تحمّل نمى كند مگر دو خوار شده: شُتر قبيله و ميخ. سر ميخ را بر زمين مى كوبند و شتر را سر مى شكنند؛ امّا كسى برايش نمى گريد. پس، على عليه السلام بر او بانگ زد و وى را باز داشت و فرمود: «به خدا سوگند، تو با اين كار، جز در پى فتنه نيستى و به خدا سوگند، تو دير زمانى است كه بدخواه اسلام هستى. ما را به خيرخواهى تو نيازى نيست».
۱.تاريخ الطبري: ج 3 ص 209، الكامل في التاريخ: ج 2 ص 11.

احادیث دیگر این موضوع

۶
تاريخ اليعقوبىـ پس از بيعت ابو بكر در سقيفه ـ: براء بن عازب، نزد بنى هاشم آمد و در زد و گفت: اى خاندان بنى هاشم! با ابو بكر، بيعت شد! يكى از آنها گفت: مسلمانان كارى نمى كنند كه ما در آن نباشيم، در حالى كه ما به محمّد صلى الله عليه و آله نزديك تريم. امّا عبّاس گفت: به پروردگار كعبه سوگند، كار را به انجام رساندند. مهاجران و انصار، در [ولايت] على عليه السلام شك نداشتند. پس، چون از خانه بيرون آمدند، فضل بن عبّاس ـ كه سخنگوى قريش بود ـ برخاست و گفت: اى قوم قريش! خلافت، با نيرنگ، بر شما ثابت و استوار نمى شود، در حالى كه ما سزاوار آنيم و نه شما و در حالى كه سَرور ما (على) از شما بدان شايسته تر است. عُتبة بن ابى لهب [نيز] برخاست و گفت: گمان نمى بردم كه امارت، از هاشم و سپس از ابو الحسن، روى بگرداند؛ از نخستين انسان باايمان و باسابقه و از داناترينِ مردم به قرآن و سنّت ها و آخرين همراه پيامبر و كسى كه جبرئيل، ياور او در غسل دادن و كفن نمودن پيامبر بود؛ كسى كه هر چه در آنان بود، بى شك، در او بود و هر خوبى اى كه در او بود، در آنان نبود. پس، على عليه السلام به دنبال وى فرستاد و او را [از اين كار] باز داشت.
نزهة الناظر:چون پيامبر خدا قبض روح شد، امير مؤمنان و عمويش عبّاس و دوستداران آن دو، در خانه هاى انصار گرد آمدند تا هم انديشى كنند. ابو سفيان و زبير، پيشى جستند و يارى خود را بر آن دو عرضه كردند و براى يارى آن دو، از جان خود مايه گذاشتند. عبّاس گفت: ما گفته شما را شنيديم. نه ياريخواهى مان از شما، از روى كمى عدد [ياران] است و نه وا نهادن نظرتان، به خاطر بد گمانى؛ بلكه پِيجوى حقّيم. پس مهلت دهيد تا نيك بينديشيم. ما، اگر راهى را درست و روا بيابيم، كار را به آن جا مى كشانيم كه غوغايى چون همهمه ملخان به راه مى اندازيم و دستان خود را به سوى مجد و شكوه بر مى كشيم و تا آن را به چنگ نياوريم، بر نمى بنديم و باز نمى گرديم، و اگر اين راه را انتخاب نكرديم، از كمى يار و ناتوانى بازو نيست؛ چرا كه به خدا سوگند، اگر اسلامْ زمام ترور را نبسته بود، صخره هاى بزرگ را چنان خُرد مى كردم كه صدايشان از دوردست ترين جاى ها نيز به گوش رسد. امير مؤمنان، دستار [ى را كه به گِرد پاهايش بسته بود،] گشود و بر زانوان خود نشست ـ و او هر گاه مى خواست سخن بگويد، چنين مى كرد ـ و فرمود: «بردبارى، زينت است و پروا، دين. حجّت، محمّد صلى الله عليه و آله است و راه، همان صراط [مستقيم]. اى مردم! خدايتان بيامرزاد! امواج پر تلاطم فتنه را با سينه كشتى هاى رستگارى بشكافيد و از دشمنى و نفرت، دورى گزينيد و تاج فخر (و ناز) از سر بر گيريد. كسى رستگار شد كه يا با پر و بال برخاست، يا تسليم شد و خود را آسوده گذاشت. اين (پيشنهاد خلافت)، آبى گنديده و لقمه اى گلوگير است. هر كه ميوه را نارسيده چينَد، همچون كسى است كه در زمين ديگرى بذر بپاشد. به خدا سوگند، اگر سخن بگويم، دنده هايى چون دندانه هاى چرخ آسياب، درگير شوند و اگر خاموش بنشينم، مى گويند فرزند ابو طالب، از مرگْ هراس دارد. هرگز! آن هم پس از اين همه سوابق درخشان فداكارى و جانبازى! به خدا سوگند، اُنس على با مرگ، بيشتر از اُنس كودك با پستان مادرش است. من با دانشى آميخته ام كه از شما پنهان است و اگر آشكارش سازم، چون طناب آويخته در چاه ژرف، بر خود بلرزيد». سپس برخاست. ابو سفيان گفت: پسر ابو طالب براى چه از ما جدا شد؟ [عبّاس گفت: چون ماجراى صحيفه منظور، صحيفه اى است كه مشركان مكّه نوشتند و در آن، پيمان بستند كه با بنى هاشم، هيچ داد و ستد و رفت و آمدى نداشته باشند تا آنان از حمايت پيامبر دست كشند. ابو سفيان در اين پيمان نامه بر ضدّ پيامبر صلى الله عليه و آله و بنى هاشم موضع گرفت (ر. ك: المناقب، ابن شهر آشوب: ج 1 ص 57 ـ 60). و كار منافقان را در گردنه راه تبوك مى داند.]
العقد الفريدـ به نقل از مالك بن دينار ـ: پيامبر خدا وفات يافت و ابو سفيان، غايب و در پى گردآورى زكات بود كه پيامبر خدا به او سپرده بود. در بازگشت، مردى را در راه ديد كه از مدينه مى آمد. از او پرسيد: محمّد درگذشت؟ گفت: آرى. گفت: چه كسى جانشينش شد؟ گفت: ابو بكر. ابو سفيان گفت: آن دو مستضعف، على و عبّاس، چه كردند؟ گفت: نشسته اند. گفت: هان! به خدا سوگند، اگر زنده بمانم، آنان را بر مسند خلافت مى نشانم. سپس گفت: من پيشامدى آتشناك مى بينم كه جز خون، خاموشش نسازد. چون وارد مدينه شد، در كوچه ها مى چرخيد و مى گفت: بنى هاشم! مبادا مردم در [حقّ] شما طمع كنند بويژه [بنى] تَيم بن مرّه و [بنى] عَدى! چرا كه خلافت، جز در ميان شما و به سوى شما نيست و كسى جز ابو الحسن، على، شايسته آن نيست. پس، عمر به ابو بكر گفت: اين [مرد]، باز گشته و در پى شرارت است. پيامبر صلى الله عليه و آله او را [با مال و هديه]به اسلام، جذب مى كرد. زكاتى را كه [در مأموريت اخيرش]گرد آورده، از او مگير. ابو بكر، چنين كرد و ابو سفيان نيز راضى شد و با وى بيعت نمود.