حدیث دربارهفرمانبرىِ آزادگان

الخصال عن عامر الشعبيّ:تَكَلَّمَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام بِتِسعِ كَلِماتٍ اِرتَجَلَهُنَّ ارتِجالاً؛ فَقَأنَ عُيونَ البَلاغَةِ، وأيتَمنَ جَواهِرَالحِكمَةِ، وقَطَعنَ جَميعَ الأَنامِ عَنِ اللَّحاقِ بِواحِدَةٍ مِنهُن، ثَلاثٌ مِنها فِي المُناجاةِ، وثَلاثٌ مِنها فِيالحِكمَةِ، وثَلاثٌ مِنها فِي الأَدَبِ. وأمَّا اللاّتي فِي الأَدَبِ فَقالَ: اُمنُن عَلى مَن شِئتَ تَكُن أميرَهُ، وَاحتَج إلى مَن شِئتَ تَكُن أسيرَهُ، وَاستَغنِ عَمَّن شِئتَ تَكُن نَظيرَهُ. ۱
الخصالـ به نقل از عامر شعبى ـ: امير مؤمنان عليه السلامبى مقدّمه و بدون تأمّل، نُه سخن گفت كه [با آن،] چشم بلاغت را در آورد و گوهرهاى حكمت را يتيم ساخت و همگان را از رسيدن به يكى از آنها ناكام نمود. سه تا از اين حكمت ها در [باره] مناجات است، سه تا در [باره]حكمت، و سه تا در [باره]ادب. امّا آن سه كه درباره ادب است، [اين است كه] فرمود: «بر هر كس مى خواهى، منّت بگذار، تا امير او باشى؛ به هر كس مى خواهى، نيازمند شو، تا اسير او شوى؛ و از هر كس مى خواهى، بى نياز باش، تا همانند او باشى».
۱.الخصال: 420 / 14 عن عامر الشعبي، الإرشاد: 1 / 303، كنز الفوائد: 2 / 194 وزاد فيه «باللّه» بعد «واستغن» وفيهما «أفضِل» بدل «امنن»، تنبيه الخواطر: 1 / 169، غرر الحكم: 2311 ـ 2313 وفيهما «أحسن» بدل «امنن» وكلّها مع تقديم وتأخير، بحار الأنوار: 74 / 411 / 21.

احادیث دیگر این موضوع

۸
الأمالى صدوقـ به نقل از احمد بن ابى مقدام حلبى ـ: روايت شده كه مردى خدمت على بن ابى طالب عليه السلام آمد و گفت: اى امير مؤمنان! مرا به تو نيازى است. فرمود: «آن را روى زمين بنويس؛ چرا كه من تنگدستى را در تو آشكار مى بينم». وى بر روى زمين نوشت: من بينوايى نيازمندم. [امام] على عليه السلام فرمود: «اى قنبر! دو حُلّه بر او بپوشان». آن گاه مرد، اين اشعار را سرود: مرا جامه اى پوشاندى كه زيبايى هاى آن خواهد پوسيد./ من نيز تو را از ستايش نيك، جامه ها خواهم پوشاند. اگر به ستايش نيك من نايل آمدى، كرامت يافته اى / و براى آنچه يافته اى، هيچ جايگزينى نخواهى يافت. همانا ستايش، ياد صاحبِ آن ستايش را زنده مى كند/ آن گونه كه طراوت باران، كوه و دشت را حيات مى بخشد. روزگار را در آن نيكى كه آغاز كردى، ناچيز مشمار/ كه هر بنده اى پاداش كارش را خواهد يافت. امام عليه السلام فرمود: «صد دينار به او بدهيد». گفتند: اى على! او را بى نياز كردى. فرمود: «از پيامبر خدا شنيدم كه مى فرمود مردم را در جايگاه و در خور شأنشان فرود آوريد (با مردم در خور لياقتشان برخورد كنيد)». سپس [امام] على عليه السلام فرمود: «من در شگفتم از گروه هايى كه با اموال خود، بردگان را مى خرند؛ ولى با نيكى خود، آزادگان را نمى خرند!».