حدیث دربارهخطبه هاى پيامبر صلى الله عليه و آله ، هنگام فرا رسيدن ماه رمضان

الإمام الرضا عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم السلام:إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله خَطَبَنا ذاتَ يَومٍ فَقالَ: أيُّهَا النّاسُ، إنَّهُ قَد أقبَلَ إلَيكُم شَهرُ اللّهِ بِالبَرَكَةِ وَالرَّحمَةِ وَالمَغفِرَةِ، شَهرٌ هُوَ عِندَ اللّهِ أفضَلُ الشُّهورِ، وَأيّامُهُ أفضَلُ الأَيّامِ، ولَياليهِ أفضَلُ اللَّيالي، وساعاتُهُ أفضَلُ السّاعاتِ. هُوَ شَهرٌ دُعيتُم فيهِ إلى ضِيافَةِ اللّهِ، وجُعِلتُم فيهِ مِن أهلِ كَرامَةِ اللّهِ، أنفاسُكُم فيهِ تَسبيحٌ، ونَومُكُم فيهِ عِبادَةٌ، وعَمَلُكُم فيهِ مَقبولٌ، ودُعاؤُكُم فيهِ مُستَجابٌ. فَاسأَلُوا اللّهَ رَبَّكُم بِنِيّاتٍ صادِقَةٍ وقُلوبٍ طاهِرَةٍ أن يُوَفِّقَكُم لِصِيامِهِ وتِلاوَةِ كِتابِهِ؛ فَإِنَّ الشَّقِيَّ مَن حُرِمَ غُفرانَ اللّهِ في هذَا الشَّهرِ العَظيمِ. وَاذكُروا بِجوعِكُم وعَطَشِكُم فيهِ جوعَ يَومِ القِيامَةِ وعَطَشَهُ، وتَصَدَّقوا عَلى فُقَرائِكُم ومَساكينِكُم، ووَقِّروا كِبارَكُم، وَارحَموا صِغارَكُم، وصِلوا أرحامَكُم، وَاحفَظوا ألسِنَتَكُم، وغُضّوا عَمّا لا يَحِلُّ النَّظَرُ إلَيهِ أبصارَكُم، وعَمّا لا يَحِلُ الِاستِماعُ إلَيهِ أسماعَكُم، وتَحَنَّنوا عَلى أيتامِ النّاسِ يُتَحَنَّن عَلى أيتامِكُم، وتوبوا إلَى اللّهِ مِن ذُنوبِكُم، وَارفَعوا إلَيهِ أيدِيَكُم بِالدُّعاءِ في أوقاتِ صَلَواتِكُم؛ فَإِنَّها أفضَلُ السّاعاتِ، يَنظُرُ اللّهُ عز و جل فيها بِالرَّحمَةِ إلى عِبادِهِ، يُجيبُهُم إذا ناجَوهُ، ويُلَبّيهِم إذا نادَوهُ ويَستَجيبُ لَهُم إذا دَعَوهُ. يا أيُّهَا النّاسُ، إنَّ أنفُسَكُم مَرهونَةٌ بِأَعمالِكُم فَفُكّوها بِاستِغفارِكُم، وظُهورَكُم ثَقيلَةٌ مِن أوزارِكُم فَخَفِّفوا عَنها بِطولِ سُجودِكُم، وَاعلَموا أنَّ اللّهَ ـ تَعالى ذِكرُهُ ـ أقسَمَ بِعِزَّتِهِ ألّا يُعَذِّبَ المُصَلّينَ وَالسّاجِدينَ، ولا يُرَوِّعَهُم بِالنّارِ يَومَ يَقومُ النّاسُ لِرَبِّ العالَمينَ. أيُّهَا النّاسُ، مَن فَطَّرَ مِنكُم صائِما مُؤمِنا في هذَا الشَّهرِ كانَ لَهُ بِذلِكَ عِندَ اللّهِ عِتقُ نَسَمَةٍ ومَغفِرَةٌ لِما مَضى مِن ذُنوبِهِ. فَقيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، ولَيسَ كُلُّنا يَقدِرُ عَلى ذلِكَ! فَقالَ صلى الله عليه و آله: اِتَّقُوا النّارَ ولَو بِشِقِّ تَمرَةٍ، اِتَّقُوا النّارَ ولَو بِشَربَةٍ مِن ماءٍ. أيُّهَا النّاسُ، مَن حَسَّنَ مِنكُم في هذَا الشَّهرِ خُلُقَهُ كانَ لَهُ جَوازا عَلَى الصِّراطِ يَومَ تَزِلُّ فيهِ الأَقدامُ، ومَن خَفَّفَ في هذَا الشَّهرِ عَمّا مَلَكَت يَمينُهُ خَفَّفَ اللّهُ عَنهُ حِسابَهُ، ومَن كَفَّ فيهِ شَرَّهُ كَفَّ اللّهُ فيهِ غَضَبَهُ يَومَ يَلقاهُ، ومَن أكرَمَ فيهِ يَتيما أكرَمَهُ اللّهُ يَومَ يَلقاهُ، ومَن وَصَلَ فيهِ رَحِمَهُ وَصَلَهُ اللّهُ بِرَحمَتِهِ يَومَ يَلقاهُ، ومَن قَطَعَ رَحِمَهُ قَطَعَ اللّهُ عَنهُ رَحمَتَهُ يَومَ يَلقاهُ، ومَن تَطَوَّعَ فيهِ بِصَلاةٍ كُتِبَ لَهُ بَراءَةٌ مِنَ النّارِ، ومَن أدّى فيهِ فَرضا كانَ لَهُ ثَوابُ مَن أدّى سَبعينَ فَريضَةً فيما سِواهُ مِنَ الشُّهورِ، ومَن أكثَرَ فيهِ مِنَ الصَّلاةِ عَلَيَّ ثَقَّلَ اللّهُ ميزانَهُ يَومَ تَخَفَّفُ المَوازينُ، ومَن تَلا فيهِ آيَةً مِنَ القُرآنِ كانَ لَهُ مِثلُ أجرِ مَن خَتَمَ القُرآنَ في غَيرِهِ مِنَ الشُّهورِ. أيُّهَا النّاسُ، إنَّ أبوابَ الجِنانِ في هذَا الشَّهرِ مُفَتَّحَةٌ، فَاسأَلوا رَبَّكُم ألّا يُغلِقَها عَلَيكُم، وأبوابَ النّيرانِ مُغَلَّقَةٌ فَاسأَلوا رَبَّكُم ألّا يَفتَحَها عَلَيكُم، وَالشَّياطينَ مَغلولَةٌ فَاسأَلوا رَبَّكُم ألّا يُسَلِّطَها عَلَيكُم. قالَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام: فَقُمتُ فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، ما أفضَلُ الأَعمالِ في هذا الشَّهرِ؟ فَقالَ: يا أبَا الحَسَنِ، أفضَلُ الأَعمالِ في هذَا الشَّهرِ الوَرَعُ عَن مَحارِمِ اللّهِ عز و جل. ثُمَّ بَكى، فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، ما يُبكيكَ؟ فَقالَ: يا عَلِيُّ، أبكي لِما يُستَحَلُّ مِنكَ في هذَا الشَّهرِ، كَأَنّي بِكَ وأنتَ تُصَلّي لِرَبِّكَ، وقَدِ انبَعَثَ أشقَى الأَوَّلينَ وَالآخِرينَ، شَقيقُ عاقِرِ ناقَةِ ثَمودَ، فَضَرَبَكَ ضَربَةً عَلى فَرقِكَ (قَرنِكَ) فَخَضَّبَ مِنها لِحيَتَكَ. قالَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام: فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ وذلِكَ في سَلامَةٍ مِن ديني؟ فَقالَ: في سَلامَةٍ مِن دينِكَ. ثُمَّ قالَ صلى الله عليه و آله: يا عَلِيُّ، مَن قَتَلَكَ فَقَد قَتَلَني، ومَن أبغَضَكَ فَقَد أبغَضَني، ومَن سَبَّكَ فَقَد سَبَّني؛ لِأَنَّكَ مِنّي كَنَفسي، وَروحُكَ مِن روحي، وَطينَتُكَ مِن طينَتي. إنَّ اللّهَ ـ تَبارَكَ وَتَعالى ـ خَلَقَني وإيّاكَ، وَاصطَفاني وَإيّاكَ، وَاختارَني لِلنُّبُوَّةِ وَاختارَكَ لِلإِمامَةِ، وَمَن أنكَرَ إمامَتَكَ فَقَد أنكَرَني نُبُوَّتي. يا عَلِيُّ، أنتَ وَصِيِّي، وأبو وُلدي، وزَوجُ ابنَتي، وخَليفَتي عَلى اُمَّتي في حَياتي وبَعدَ مَوتي، أمرُكَ أمري ونَهيُكَ نَهيي. اُقسِمُ بِالَّذي بَعَثَني بِالنُّبُوَّةِ وجَعَلَني خَيرَ البَرِيَّةِ، إنَّكَ لَحُجَّةُ اللّهِ عَلى خَلقِهِ، وأمينُهُ عَلى سِرِّهِ، وَخَليفَتُهُ عَلى عِبادِهِ. ۱
امام رضا عليه السلامـ به نقل از پدرانش عليهم السلام، از امام على عليه السلام ـ: روزى، پيامبر خدا براى ما خطبه خواند و فرمود: «اى مردم! همانا ماه خدا، همراه با بركت و رحمت و آمرزش، به شما روى آورده است؛ ماهى كه نزد خدا برترينِ ماه هاست و روزهايش برترينِ روزها، شب هايش برترينِ شب ها و ساعاتش برترينِ ساعات است. آن، ماهى است كه در آن به ميهمانى خدا دعوت شده ايد و از شايستگانِ كرامت خداوند، قرار داده شده ايد. نَفَس هايتان در آن، تسبيح، خوابتان در آن، عبادت، عملتان در آن، پذيرفته و دعايتان در آن، مورد اجابت است. پس با نيّت هاى راست و دل هاى پاك، از پروردگارتان بخواهيد تا براى روزه دارىِ آن و تلاوت كتاب خويش، توفيقتان دهد؛ چرا كه بدبخت، كسى است كه در اين ماه بزرگ، از آمرزش خداوند، محروم بماند. با گرسنگى و تشنگى خود در اين ماه، گرسنگى و تشنگىِ روز قيامت را ياد كنيد. به نيازمندان و بينوايانتان صدقه بدهيد، به بزرگان خود احترام بگذاريد، بر كوچك هايتان ترحّم نماييد و به بستگانتان نيكى كنيد. زبانتان را نگه بداريد و چشم هايتان را از آنچه نگاه به آن حلال نيست، بپوشانيد و گوش هايتان را از آنچه شنيدنش حلال نيست، فرو بنديد. به يتيمان مردم، محبّت كنيد تا بر يتيمان شما محبّت ورزند. از گناهانتان به پيشگاه خداوند، توبه كنيد و در هنگام نمازها، دستانتان را بر آستان او به دعا بلند كنيد؛ چرا كه آنها (هنگامه نمازها)، برترين ساعت هايند و خداوند [در آن ساعت ها]با نظر رحمت به بندگانش مى نگرد و چون با او مناجات كنند، پاسخشان مى دهد و چون او را صدا بزنند، جوابشان مى گويد و چون او را بخوانند، اجابتشان مى كند. اى مردم! جان هاى شما در گِرو كارهاى شماست. پس با آمرزش خواهى خود، آنها را آزاد سازيد. و پشت هاى شما از بارِ گناهانتان سنگين است. پس با طول دادن سجده هاى خود، آنها را سبُك كنيد و بدانيد كه خداوند ـ كه يادش والاست ـ به عزّت خود، سوگند خورده است كه نمازگزاران و سجده كنندگان را عذاب نمى كند و در روزى كه مردم در پيشگاه پروردگار جهانيان [براى حساب]مى ايستند، آنان را با آتش، هراسان نمى سازد. اى مردم! هر كه از شما در اين ماه، روزه دارى را افطارى دهد، پاداش او براى آن، نزد خدا، [پاداشِ] آزاد كردن يك برده و آمرزش گناهان گذشته اوست». گفتند: اى پيامبر خدا! همه ما توانايىِ اين كار را نداريم! پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «خود را از آتش، نگه داريد، هر چند با يك دانه خرما؛ خود را از آتش نگه داريد، هر چند با يك جرعه آب. اى مردم! هر كس اخلاقش را در اين ماه، نيكو سازد، براى او وسيله عبور از صراط خواهد بود، در آن روز كه گام ها بر صراط مى لغزند و هر كس در اين ماه بر بردگان خود آسان بگيرد، خداوند، حساب او را سبُك خواهد گرفت و هر كس در اين ماه، شرّ خود را [از ديگران] باز دارد، خداوند در روز ديدارش، خشم خويش را از او باز خواهد داشت و هر كه در اين ماه، يتيمى را گرامى بدارد، در روز ديدار، خداوند، گرامى اش خواهد داشت و هر كه در آن به خويشاوند خود نيكى كند، در روز ديدار، خداوند با رحمتش به او نيكى خواهد كرد و هر كس در آن از خويشان خود ببُرد، خداوند در روز ديدار، رحمتش را از او قطع خواهد نمود و هر كس در آن، نماز مستحب بخواند، براى او دورى از آتش، نوشته مى شود و هر كس واجبى را در آن ادا كند، پاداش كسى را دارد كه هفتاد واجب را در ماه هاى ديگر، ادا كرده است و هر كس در آن بر من بسيار صلوات بفرستد، خداوند در روزى كه وزنه اعمال، سبُك مى شود، وزنه اعمال او را مى افزايد و هر كس در آن، آيه اى از قرآن تلاوت كند، پاداش كسى را دارد كه در ماه هاى ديگر، ختم قرآن كرده است. اى مردم! در اين ماه، درهاى بهشت، بازند. پس، از پروردگارتان بخواهيد كه آنها را بر شما نبندد. و درهاى دوزخ، بسته اند. پس، از پروردگارتان بخواهيد كه آنها را بر شما نگشايد. و شيطان ها در بندند. پس، از پروردگارتان بخواهيد كه آنها را بر شما مسلّط نسازد». من برخاستم و گفتم: اى پيامبر خدا! برترينِ كارها در اين ماه چيست؟ فرمود: «اى ابو الحسن! برترينِ كارها در اين ماه، پرهيز از حرام هاى الهى است» و سپس گريست. گفتم: اى پيامبر خدا! سبب گريه شما چيست؟ فرمود: «اى على! بر اين مى گِريم كه حرمت تو را در اين ماه مى شكنند. گويا مى بينم كه تو در حال نماز براى پروردگار خويشى و نگون بخت ترينِ اوّلين و آخرين، همو كه برادر پى كننده ناقه قوم ثمود است، برمى خيزد و بر فرق سرت ضربتى مى زند و محاسنت، از خون سرت، رنگين مى شود». گفتم: اى پيامبر خدا! آيا در آن حالت، دينم سالم است؟ فرمود: «دينت، سالم است». سپس فرمود: «اى على! هر كس تو را بكُشد، مرا كُشته است و هر كس تو را دشمن بدارد، مرا دشمن داشته است و هر كس تو را ناسزا گويد، مرا ناسزا گفته است؛ چرا كه تو از من هستى، همچون جان من. روح تو، از روح من است و سرشت تو، از سرشت من است. خداى متعال، من و تو را آفريد و من و تو را برگزيد و مرا براى پيامبرى و تو را براى امامت، انتخاب كرد. هر كس امامت تو را انكار كند، نبوّت مرا انكار كرده است. اى على! تو وصىّ من، پدر فرزندان من، همسر دختر من و جانشين من بر امّتم در حال حياتم و پس از مرگم هستى. فرمان تو، فرمان من است و نهى تو، نهى من است. سوگند به خدايى كه مرا به نبوّت برانگيخت و مرا بهترينِ آفريدگان قرار داد، تو حجّت پروردگار بر خلق اويى و امين او در رازش و جانشين او ميان بندگانش».
۱.فضائل الأشهر الثلاثة: ص 77 ح 61 عن الحسن بن عليّ بن فضّال، بحار الأنوار: ج 96 ص 356 ح 25.

احادیث دیگر این موضوع

۸
امام باقر عليه السلام:پيامبر خدا، در آخرين جمعه شعبان، خطبه خواند. خدا را حمد و ثنا گفت و سپس فرمود: «اى مردم! ماهى بر شما سايه افكنده كه در آن، شبى است بهتر از هزار ماه و آن، ماه رمضان است. خداوند، روزه اش را واجب ساخته و نماز در شبش را مستحب قرار داده است. پس هر كس يك شب در آن، نماز مستحب بخواند، گويا هفتاد شبْ نماز مستحب در ماه هاى ديگر خوانده است و [خداوند] براى كسى كه در آن، كار نيك مستحبّى از كارهاى نيك انجام دهد، پاداشى همچون پاداش كسى قرار داده كه واجبى از واجبات خداوند متعال را انجام داده است و هر كس در آن، واجبى از واجبات خداوند متعال را ادا كند، همچون كسى خواهد بود كه در ماه هاى ديگر، هفتاد واجب از واجبات خداوند متعال را انجام داده است. اين ماه، ماه شكيبايى است و پاداش شكيبايى، بهشت است. اين ماه، ماه مواسات (همدردى با ديگران در نيازها) است و ماهى است كه در آن، خداوند، روزىِ مؤمن را مى افزايد. هر كس مؤمنِ روزه دارى را در آن افطارى دهد، نزد خداوند، [پاداش]آزاد كردن يك بنده و آمرزش گناهان گذشته اش را دارد». گفتند: اى پيامبر خدا! همه ما توان افطارى دادن به يك روزه دار را نداريم. فرمود: «خداوند، كريم است. اين ثواب را به كسى نيز مى دهد كه براى افطارى دادن، جز بر جرعه اى شير يا جرعه اى آب و يا چند خرما قدرت ندارد و بيش از اين را نمى تواند. هر كس در اين ماه بر برده خويش سبُك بگيرد، خداوند هم حساب او را سبُك مى گيرد. ماه رمضان، ماهى است كه آغازش رحمت، ميانش آمرزش، و پايانش اجابت و آزادى از آتش دوزخ است. شما از چهار خصلت، بى نياز نيستيد: دو خصلت كه خدا را با آنها راضى مى كنيد، و دو خصلت كه از آن دو، بى نياز نيستيد. آن دو خصلتى كه خدا را با آنها راضى مى كنيد، شهادت به اين است كه: معبودى جز خداوند نيست و من، فرستاده خدايم، و دو خصلتى كه از آن بى نياز نيستيد، [اين است كه]از خداوند، نيازهايتان و بهشت را بطلبيد و از خداوند، عافيت بخواهيد و از آتش به خداوند، پناه ببريد».
دعائم الإسلام:در آخرين روز شعبان، پيامبر خدا براى مردم خطبه خواند و فرمود: «اى مردم! ماهى بزرگ بر شما سايه افكنده است؛ ماهى مبارك، ماهى كه در آن، شبى است كه عمل در آن، بهتر از عمل در هزار ماه است. هر كس با كارى نيك از كارهاى نيكْ در آن به خداوندْ تقرّب بجويد، گويا واجبى را در ماه هاى ديگر ادا كرده است، و هر كس واجبى را در آن انجام دهد، همچون كسى است كه هفتاد واجب را در ماه هاى ديگر انجام داده است. و آن، ماه شكيبايى است و پاداش شكيبايى، بهشت است. ماه مواسات (همدردى با ديگران) است و ماهى است كه روزىِ مؤمن در آن افزوده مى شود. هر كس روزه دارى را در آن افطارى دهد، پاداشش آمرزش گناهانش و آزادى اش از آتش است و به اندازه او (روزه دار)، پاداش دارد، بى آن كه از اجر او چيزى كاسته شود». برخى گفتند: اى پيامبر خدا! همه ما آن اندازه چيز نداريم كه روزه دارى را افطارى دهيم. فرمود: «خداوند، اين پاداش را به كسى مى دهد كه روزه دارى را به اندازه جرعه اى شير يا دانه اى خرما و يا جرعه اى آب، افطارى دهد. و هر كس روزه دارى را سير كند، خداوند، او را از حوض من، چنان سيراب مى كند كه پس از آن، هرگز تشنه نمى گردد. اين، ماهى است كه آغازش رحمت، ميانش آمرزش و پايانش آزادى از آتش است. هر كه در اين ماه بر برده خود آسان بگيرد، خداوند، او را مى آمرزد و از آتش، آزادش مى كند. در اين ماه، چهار كار را فراوان انجام دهيد، كه با دو كار، پروردگارتان را راضى مى كنيد و از دو كار هم بى نياز نيستيد. دو كارى كه پروردگارتان را با آنها راضى مى كنيد، شهادت به يكتايى خداوند و آمرزش خواهى از اوست، و آن دو كه از آنها بى نياز نيستيد، [اين است كه] از خداوند، بهشت بخواهيد و از آتش به او پناه ببريد».