حدیث دربارهمعاوية بن ابى سفيان و پدرش

عنه عليه السلامـ فِي احتِجاجِهِ عَلى مُعاوِيَةَ ـ: أنشُدُكُم بِاللّهِ هَل تَعلَمونَ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله لَعَنَ أبا سُفيانَ في سَبعَةِ مَواطِنَ: أوَّلُهُنَّ: حينَ خَرَجَ مِن مَكَّةَ إلَى المَدينَةِ، وأبو سُفيانَ جاءَ مِنَ الشّامِ، فَوَقَعَ فيهِ أبو سُفيانَ فَسَبَّهُ وأوعَدَهُ وهَمَّ أن يَبطِشَ بِهِ، ثُمَّ صَرَفَهُ اللّهُ عز و جل عَنهُ. وَالثّانِيَةُ: يَومَ العيرِ؛ حَيثُ طَرَدَها أبو سُفيانَ لِيُحرِزَها مِن رسَولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله. وَالثّالِثَةُ: يَومَ اُحُدٍ، يَومَ قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: اللّهُ مَولانا ولا مَولى لَكُم، وقالَ أبو سُفيانَ: لَنَا العُزّى ولا عُزّى لَكُم، فَلَعَنَهُ اللّهُ ومَلائِكَتُهُ ورَسولُهُ وَالمُؤمِنونَ أجَمعونَ. وَالرّابِعَةُ: يَومَ حُنَينٍ، يَومَ جاءَ أبو سُفيانَ بِجَمعٍ مِن قُرَيشٍ وهَوازِنَ، وجاءَ عُيَينَةُ بِغَطفانَ وَاليَهودِ، فَرَدَّهُمُ اللّهُ بِغَيظِهِم لَم يَنالوا خَيرا، هذا قَولُ اللّهِ عز و جل، أنزَلَهُ في سورَتَينِ في كِلتَيِهما يُسَمّي أبا سُفيانَ وأصحابَهُ كُفّارا، وأنتَ يا مُعاوِيَةُ يَومَئِذٍ مُشرِكٌ عَلى رَأيِ أبيكَ بِمَكَّةَ، وعَلِيٌّ يَومَئِذٍ مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وعَلى رَأيِهِ ودينِهِ. وَالخامِسَةُ: قَولُ اللّهِ عز و جل: «وَ الْهَدْىَ مَعْكُوفًا أَن يَبْلُغَ مَحِلَّهُ» ۱ وصَدَدتَ أنتَ وأبوكَ ومُشرِكو قُرَيشٍ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَلَعَنَهُ اللّهُ لَعنَةً شَمِلَتهُ وذُرِّيَّتَهُ إلى يَومِ القِيامَةِ. وَالسّادِسَةُ: يَومَ الأَحزابِ، يَومَ جاءَ أبو سُفيانَ بِجَمعِ قُرَيشٍ، وجاءَ عُيَينَةُ بنُ حُصَينِ بنِ بَدرٍ بِغَطفانَ، فَلَعَنَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله القادَةَ وَالأَتباعَ وَالسّاقَةَ إلى يَومِ القِيامَةِ. فَقيلَ: يا رَسولَ اللّهِ! أما فِي الأَتباعِ مُؤمِنٌ؟ قالَ: لا تُصيبُ اللَّعنَةُ مُؤمِنا مِنَ الأَتباعِ، وأمَّا القادَةُ فَلَيسَ فيهِم مُؤمِنٌ ولا مُجيبٌ ولا ناجٍ. وَالسّابِعَةُ: يَومَ الثَّنِيَّةِ ۲، يَومَ شَدَّ عَلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله اثنا عَشَرَ رَجُلاً؛ سَبعَةٌ مِنهُم مِن بَني اُمَيَّةَ، وخَمسَةٌ مِن سائِرِ قُرَيشٍ، فَلَعَنَ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى ورَسولُهُ صلى الله عليه و آله مَن حَلَّ الثَّنِيَّةَ غَيرَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله وسائِقِهِ وقائِدِهِ. ۳

امام حسن عليه السلامـ در احتجاج با معاويه ـشما را به خدا سوگند، آيا مى دانيد كه پيامبر خدا، ابو سفيان را در هفت جا لعنت كرد: نخست، هنگامى كه از مكّه به سوى مدينه حركت كرد و ابو سفيان، از شام مى آمد و به بدگويى از ايشان پرداخت و ناسزايش گفت و تهديدش كرد و خواست به پيامبر صلى الله عليه و آله حمله كند؛ امّا خداوند عز و جل شرّ او را از ايشان، دور گردانيد. دوم، روز كاروان، كه ابو سفيان، كاروانش را از بيراهه بُرد تا به دست پيامبر صلى الله عليه و آله نيفتد. سوم، روز اُحُد، روزى كه پيامبر خدا فرمود: «خداوند، حامى ماست و شما را هيچ حامى اى نباشد» و ابوسفيان گفت: ما [بُتِ] عُزّا را داريم و شما عُزّايى نداريد. پس خدا و فرشتگان او و پيامبرش و همه مؤمنان، او را لعنت كردند. چهارم، روز حنين، روزى كه ابوسفيان با گروهى از قريش و هَوازِن آمد، و عُيَينَه با غَطفان و يهود؛ امّا خداوند، آنان را خشم آلود بازگردانيد، بى آن كه به هدفى دست يافته باشند. اين، سخن خداوند عز و جل است كه در دو سوره، آن را نازل فرمود و در هر دو جا، ابو سفيان و يارانش را كافر ناميده است، و تو ـ اى معاويه! ـ آن روز در مكّه، مشرك و بر آيين پدرت بودى، در حالى كه على عليه السلام آن روز با پيامبر خدا و بر عقيده و آيين او بود. پنجم، اين سخن خداوند عز و جل كه: «و قربانى را كه نمى گذارند به جايگاهش برسد» ، و اين تو و پدرت و مشركان قريش بوديد كه مانع [رفتن] پيامبر خدا [به مكّه]شديد، و خداوند، او را لعنتى كرد كه او و نسل او را تا روز قيامت، در بر گرفته است. ششم، روز احزاب، روزى كه ابو سفيان با جمعى از قريش آمد و عُيَينَة بن حُصَين بن بدر با غَطفان، و پيامبر خدا رهبران و پيروان و دنباله روان [آنان]را تا روز قيامت، لعنت كرد. به پيامبر صلى الله عليه و آله گفته شد: اى پيامبر خدا! آيا در ميان پيروان، شخص مؤمنى نيست؟ فرمود: «لعنت، شامل پيروانِ مؤمن نمى شود؛ امّا در ميان رهبران، نه مؤمنى است، نه اجابت كننده اى و نه نجات يابنده اى». و هفتم، روز گردنه، ۴ روزى كه دوازده مرد، قصد جان پيامبر خدا را كردند و از آن عدّه، هفت نفر از بنى اميّه بودند و پنج نفر از ديگر قريش، و خداوند ـ تبارك و تعالى ـ و پيامبرش، كسانى را كه در آن گردنه بودند، به استثناى پيامبر صلى الله عليه و آله و مَركب ران و جلودارش، لعنت كرد.

۱.الفتح: 25.

۲.الثَّنِيّة: العقبةُ أو طريقها أو الجبل أو الطريقة فيه أو إليه (القاموس المحيط: ج 4 ص 309 «ثنى»). والمراد به المحاولة التي قام بها المنافقون لاغتيال النبيّ صلى الله عليه و آله عند مسيره لغزوة تبوك.

۳.الإحتجاج: ج 2 ص 29 ح 150، بحار الأنوار: ج 44 ص 78 ح 1.

۴.مقصود، تلاشى است كه از جانب منافقان براى ترور پيامبر صلى الله عليه و آله در مسير رفتنش به غزوه تبوك صورت گرفت.

کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاه حکمت های عبادی دعا و ذکر کسانی که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله نفرین شان کرد +1 مورد دیگر

احادیث دیگر این موضوع

المستدرك على الصحيحينـ به نقل از عبد الرحمان بن عوف ـ: براى هيچ كس فرزندى زاده نمى شد، مگر آن كه او را نزد پيامبر صلى الله عليه و آله مى آوردند و ايشان، برايش دعا مى كرد. مروان بن حَكَم را كه نزد ايشان آوردند، فرمود: «وَزَغ، پسر وَزَغ، ملعون، پسر ملعون!».

الكافىـ به نقل از زُراره، از امام باقر عليه السلام ـ: چون مروان زاده شد، او را نزد پيامبر خدا فرستادند تا برايش دعا كند. اين كار را توسّط عايشه كردند. وقتى عايشه او را نزديك پيامبر صلى الله عليه و آله بُرد، ايشان فرمود: «اين وَزَغ پسر وَزَغ را از نزد من بيرون ببريد». زراره گفت: يقين دارم كه امام باقر عليه السلام فرمود: «و [پيامبر خدا] او را لعنت كرد».

معانى الأخبارـ به نقل از عدى بن ثابت، از براء بن عازب ـ: ابو سفيان مى آمد و معاويه به دنبالش حركت مى كرد. پيامبر خدا گفت: «بار خدايا! دنباله رو و دنباله رو شونده را لعنت كن. بار خدايا! بويژه اُقَيعِس مصغّر «اَقْعَس»، به معناى سينه گوژ، سينه قوزى؛ كسى كه سينه اش برآمده و پشتش فرو رفته باشد. را». پس براء به پدرش گفت: اُقَيعِس كيست؟ گفت: معاويه.

صحيح مسلمـ به نقل از ابن عبّاس ـ: با كودكان، سرگرم بازى بودم كه پيامبر خدا آمد. من، پشت در پنهان شدم. ايشان آمد و با دستش بر ميان دو شانه ام ضربه اى زد و فرمود: «برو و معاويه را برايم صدا بزن». من، رفتم و برگشتم و گفتم: او مشغولِ خوردن است. ايشان، دوباره به من فرمود: «برو و معاويه را نزد من بخوان». من، رفتم و دوباره آمدم و گفتم: هنوز مى خورَد. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «خداوند، شكمش را سير نكند!». در الدرّ المنثور (ج 8 ص 168) به نقل از ابن ابى شيبه، از شعبى آمده است: معاويه، پس از آن كه شكمش گُنده و گوشتالود شد، نشسته خطبه مى خواند. در بحارالأنوار (ج 33 ص 217) به نقل از الغارات، از انس بن مالك آمده است: از پيامبر خدا شنيدم كه مى فرمايد: «به زودى، مردى از امّت من بر مردم مسلّط خواهد شد كه شكمى گُنده و حلقومى گشاده دارد و هر چه مى خورَد، سير نمى شود و گناه جنّ و اِنس را بر دوش مى كشد و روزى در پىِ حكومت بر مى آيد. پس اگر او را ديديد، شكمش را بِدَريد». در المناقب خوارزمى (ص 11 ح 1) آمده است: ابو عبد الرحمان احمد بن شعيب، معروف به حافظ نَسايى (م 303 ق)، يكى از نويسندگان صحاح و سنن، در اواخر عمرش مصر را ترك كرد و در شهر دمشق، اقامت گزيد. وى ديد كه بسيارى از مردم آن ديار، از امام [على عليه السلام]، منحرف گشته اند. از اين رو، به نشر مناقب و فضايل ايشان پرداخت و سخنرانى هاى پياپى، در فضايل وصى ايراد كرد. زمانى كه از تأليف و نشر كتابش فراغت يافت، از او درباره معاويه و فضايلى كه از وى روايت مى شود، سؤال كردند. گفت: آيا معاويه از اين كه همتاى ديگران باشد، راضى نمى شود و حتما بايد برترى داده شود؟! به روايتى ديگر گفت: من براى او فضيلتى جز «خداوند، شكمش را سير نكند!» نمى شناسم. پس مردم بر او هجوم بردند و با لگد به جانش افتادند و به بيضه هايش لگد كوفتند و از مسجد، بيرونش كردند. او گفت: مرا به مكّه ببريد. او را به مكّه بُردند و در آن جا بر اثر همان لگدهايى كه خورده بود، درگذشت.

وقعة صفّينـ به نقل از على بن اقمر ـ: ما عدّه اى نزد معاويه رفتيم و حاجت هايمان را برآورده ساختيم. سپس با خود گفتيم: كاش به مردى بر مى خورديم كه از زمان حيات پيامبر خدا بوده و او را ديده باشد. پس نزد عبد اللّه بن عمر رفتيم و گفتيم: اى صحابى پيامبر خدا! از آنچه مشاهده كرده اى و ديده اى، براى ما حديث كن. او گفت: اين (يعنى معاويه)، مرا احضار كرد و گفت: اگر به من خبر برسد كه تو حديث مى گويى، گردنت را خواهم زد. من در برابرش زانو زدم و گفتم: دوست دارم تيزترين تيغى كه در سپاه توست، بر گردن من فرود آيد. او گفت: به خدا سوگند، من سرِ آن ندارم كه با تو بجنگم يا تو را بكُشم. [با اين حال] به خدا سوگند، هيچ چيز مانع من نمى شود كه آنچه را از پيامبر خدا درباره او شنيده ام، براى شما باز گويم. من خود ديدم كه پيامبر خدا، در پىِ او ـ كه كاتب ايشان بود ـ فرستاد، و فرستاده باز آمد و گفت: او مشغول خوردن غذاست. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «خداوند، شكمش را سير نكند!». پس آيا هرگز او را سير مى بينيد؟ روزى نيز پيامبر صلى الله عليه و آله از درّه اى خارج شد. ابو سفيان را ديد كه سوار است و معاويه و برادرش، يكى مَركبش را از جلو مى كشد و ديگرى از پس مى رانَد. چون پيامبر خدا آنها را ديد، گفت: «بار خدايا! جلودار و مَركب ران و سواره را لعنت كن». ما گفتيم: تو خود از پيامبر خدا شنيدى؟ گفت: آرى. دو گوشم كَر و دو چشم كور باد، اگر خلاف گفته باشم.

امام حسن عليه السلامـ در احتجاجش با معاويه ـ: شما را به خدا سوگند، آيا مى دانيد كه آنچه مى گويم، راست است؟ تو ـ اى معاويه! ـ در روز احزاب، مَركب پدرت را كه بر شترى سرخ موى سوار بود، مى راندى و اين برادرت كه نشسته است، آن را مى كشيد، و پيامبرِ خدا، جلودار و سوار و مَركب ران را لعنت كرد. آن سوار، پدرِ تو بود، و تو ـ اى چشم آبى! ـ، آن مَركب ران، و اين برادرت كه نشسته است، آن جلودار.