حدیث دربارهنمونه هاى والاى ايثار

اُسد الغابة عن أحمد بن محمّد بن إبراهيم الثعلبي المفسّر:رَأَيتُ في بَعضِ الكُتُبِ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله لَمّا أرادَ الهِجرَةَ خَلَّفَ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ عليه السلام بِمَكَّةَ لِقَضاءِ دُيونِهِ ورَدِّ الوَدائِعِ الَّتي كانَتِ عندَهُ، وأمَرَهُ لَيلَةَ خَرَجَ إلَى الغارِ وقَد أحاطَ المُشرِكونَ بِالدّارِ أن يَنامَ عَلى فِراشِهِ، وقالَ لَهُ: اِتَّشِح بِبُردِيَ الحَضرَمِيِّ الأَخضَرِ؛ فَإِنَّهُ لا يَخلُصُ إلَيكَ ۱ مِنهُم مَكروهٌ إن شاءَ اللّهُ تَعالى. فَفَعَلَ ذلِكَ. فَأَوحَى اللّهُ إلى جِبريلَ وميكائيلَ عليهماالسلام: إنّي آخَيتُ بَينَكُما وجَعَلتُ عُمُرَ أحدِكُما أطوَلَ مِن عُمُرِ الآخَرِ، فَأَيُّكُما يُؤثِرُ صاحِبَهُ بِالحَياةِ؟ فَاختارا ـ كِلاهُما ـ الحَياةَ. فَأَوحَى اللّهُ عز و جل إلَيهِما: أفَلا كُنتُما مِثلَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ؟! آخَيتُ بَينَهُ وَبينَ نَبِيّي مُحَمَّدٍ، فَباتَ عَلى فِراشِهِ يَفديهِ بِنَفسِهِ ويُؤثِرُهُ بِالحَياةِ! اِهبِطا إلَى الأَرضِ فَاحفَظاهُ مِن عَدُوِّهِ. فَنَزَلا، فَكانَ جِبريلُ عِندَ رَأسِ عَلِيٍّ عليه السلام، وميكائيلُ عِندَ رِجلَيهِ، وجِبريلُ يُنادي: بَخٍ بَخٍ! مَن مِثلُكَ يَابنَ أبي طالِبٍ، يُباهِي اللّهُ عز و جل بِهِ المَلائِكَةَ؟! فَأَنزَلَ اللّهُ عز و جل عَلى رَسولِهِ وهُوَ مُتَوَجِّهٌ إلَى المَدينَةِ في شَأنِ عَلِيٍّ عليه السلام: «وَمِنَ النَّاسِ مَن يَشْرِى نَفْسَهُ ابْتِغَآءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ» . ۲

اُسد الغابةـ به نقل از احمد بن محمّد بن ابراهيم ثعلبى ـ: در كتابى ديدم كه چون پيامبر خدا تصميم به هجرت گرفت، على بن ابى طالب عليه السلام را در مكّه براى پرداختنِ بدهى ها و پس دادن امانت هايى كه در نزدش بود، به جا گذاشت و در شبى كه به طرف غار حركت كرد، در حالى كه مشركانْ اطراف خانه را گرفته بودند، به او دستور داد تا در جايش بخوابد و به او فرمود: «بُردِ حَضْرَمى ۳ سبزم را به خودت بپيچ و به خواست خداوند متعال، هيچ بدى اى به تو نخواهد رسيد» و او چنين كرد. آن گاه، خداوند متعال به جبرئيل و ميكائيل عليهماالسلام وحى كرد كه: «من، بين شما پيمان برادرى بستم و عمر يكى از شما را از عمر ديگرى طولانى تر قرار دادم. كدام يك از شما ديگرى را براى زندگى ترجيح مى دهد؟». هر دو، زنده بودن را برگزيدند و لذا خداوند عز و جل به آن دو وحى كرد: «آيا شما مثل على بن ابى طالب نيستيد؟! بين او و بين محمّد، پيامبرم، نيز پيمان برادرى بستم؛ ولى على در جاى او خوابيد و جانش را فداى او كرد و زندگى را براى او خواست. به زمين فرود آييد و او را از شرّ دشمنانش محفوظ داريد». هر دو فرود آمدند. جبرئيل عليه السلام بالاى سر على عليه السلام بود و ميكائيل عليه السلام پايين پايش و جبرئيل عليه السلام فرياد مى زد: آفرين، آفرين! كيست كه چون تو ـ اى پسر ابو طالب ـ خداوند عز و جل به او بر فرشتگانش مباهات كند؟! پس خداوند عز و جل هنگامى كه پيامبرش به سوى مدينه مى رفت، درباره على عليه السلام اين آيه را بر او فرو فرستاد: «و از ميان مردم، كسى هست كه جان خود را براى طلب خشنودىِ خدا مى فروشد» .

۱.خَلَص إليه: وصل (القاموس المحيط: ج 2 ص 301 «خلص»).

۲.اُسد الغابة: ج 4 ص 98؛ تنبيه الخواطر: ج 1 ص 173 نحوه، بحار الأنوار: ج 19 ص 39 ح 6.

۳.جامه اى منسوب به منطقه حَضرَموت يمن.

کلیدواژه‌ها ایثار حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاه حکمت های عقلی و علمی عقل و جهل +4 مورد دیگر

احادیث دیگر این موضوع

امام صادق عليه السلام:شبى كه پيامبر صلى الله عليه و آله به آسمان برده شد، به ايشان گفته شد: «خداوند ـ تبارك و تعالى ـ تو را در سه چيز مى آزمايد تا بنگرد كه شكيبايىِ تو چگونه است». پيامبر صلى الله عليه و آله گفت: تسليم فرمان تو ام، اى پروردگار من! و مرا توانى بر شكيبايى نيست، مگر به كمك تو. آن سه كدام اند؟ گفته شد: «نخستينِ آنها، گرسنگى كشيدن و مقدّم داشتن نيازمندان بر خود و بر خانواده ات است». پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: پروردگارا! پذيرفتم و راضى و تسليم هستم و توفيق و صبر دادن، از توست.

تنبيه الخواطرـ به نقل از عايشه ـ: پيامبر خدا، تا زمانى كه از دنيا رفت، هرگز سه روز پياپى، غذاى سير نخورد. البتّه اگر مى خواست، مى توانست سير بخورد؛ امّا او ديگران را بر خود، مقدّم مى داشت.

امام على عليه السلام:هر گاه جنگ شدّت مى گرفت و مردم (مسلمانان) وا پس مى رفتند، پيامبر خدا، افراد خانواده اش را پيش مى انداخت و به واسطه آنان، يارانش را از سوز شمشيرها و نيزه ها نگه مى داشت. از همين رو، عُبَيدة بن حارث، در جنگ بَدر كشته شد، و حمزه، در جنگ اُحد، و جعفر، عبيده و جعفر، پسر عموهاى پيامبر خدا بودند. در جنگ موته.

مجمع البيانـ به نقل از ابو الطفيل ـ: على عليه السلام جامه اى خريد و از آن، خوشش آمد و آن را صدقه داد و فرمود: «از پيامبر خدا شنيدم كه مى فرمايد: هر كه ديگران را بر خود مقدّم بدارد، خداوند در روز قيامت، در ورود به بهشت، او را مقدّم مى دارد».

امام صادق عليه السلام:على عليه السلام نزد فاطمه عليهاالسلام بود. فاطمه عليهاالسلام به او گفت: اى على! نزد پدرم برو و از او چيزى براى ما درخواست كن. على عليه السلام گفت: باشد. پس نزد پيامبر خدا رفت. پيامبر صلى الله عليه و آله يك دينار به او داد و فرمود: «اى على! برو و با اين دينار، غذايى براى خانواده ات بخر». على عليه السلام از نزد پيامبر صلى الله عليه و آله خارج شد. در راه به مقداد بن اسود برخورد و مدّتى با هم [به سخن]ايستادند. مقداد حاجتش را به او گفت. على عليه السلام دينار را به او داد و به مسجد رفت و سرش را گذاشت و خوابيد. پيامبر خدا منتظر او ماند؛ امّا نيامد. باز انتظار كشيد؛ امّا از على عليه السلام خبرى نشد. لذا بيرون رفت و در مسجد مى گشت كه ديد على عليه السلام در آن جا خوابيده است. پيامبر خدا او را تكان داد. على عليه السلام [بيدار شد و] نشست. پيامبر صلى الله عليه و آله به او فرمود: «چه كردى، اى على؟». گفت: اى پيامبر خدا! از نزد شما كه رفتم، به مقداد بن اسود برخوردم و او به من چيزى گفت كه خدا خواست بگويد (اظهار حاجت كرد) و من، آن دينار را به او دادم. پيامبر خدا فرمود: «همانا جبرئيل عليه السلام اين مطلب را به من خبر داد، و خداوند درباره تو اين آيه را فرو فرستاد: «و [ديگران را] بر خويشتن، مقدّم مى دارند، هرچند خودشان نيازمند باشند. و هر كس كه از آزمندىِ نفس خويش، مصون بماند، آنان اند كه رستگاران اند» ».

الأمالى، طوسىـ به نقل از ابو هريره ـ: مردى نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و از گرسنگى شِكوه كرد. پيامبر خدا، به خانه هاى همسرانش پيغام فرستاد [كه غذايى براى آن مرد بفرستند]؛ امّا آنها گفتند: جز آب، چيزى در خانه نداريم. پيامبر خدا فرمود: «چه كسى امشب، از اين مرد پذيرايى مى كند؟». على بن ابى طالب عليه السلام گفت: من از او پذيرايى مى كنم، اى پيامبر خدا! و نزد فاطمه عليهاالسلام آمد و گفت: در خانه چه دارى، اى دختر پيامبر خدا؟ فاطمه عليهاالسلام گفت: جز غذاى بچّه ها، چيزى نداريم؛ امّا ميهمان خود را مقدّم مى داريم. على عليه السلام گفت: اى دختر محمّد! بچّه ها را بخوابان و چراغ را خاموش كن. صبح كه شد، على عليه السلام نزد پيامبر خدا رفت و ماجرا را به ايشان گفت. هنوز از نزد پيامبر خدا خارج نشده بود كه خداوند، اين آيه را فرو فرستاد: «و [ديگران را] بر خويشتن مقدّم مى دارند، هرچند خودشان نيازمند باشند. و كسى كه از آزمندىِ نفس خويش، مصون بماند، آنان اند كه رستگاران اند» .

مستدرك الوسائلـ به نقل از عبد اللّه بن مسعود ـ: شبى، پس از آن كه پيامبر خدا نماز عشا را خواند، مردى از ميان صف [نماز] برخاست و گفت: اى گروه مهاجران و انصار! من مردى غريب و فقيرم و در مسجد پيامبر خدا، از شما درخواست كمك مى كنم. به من غذايى بدهيد. پيامبر خدا فرمود: «اى عزيز! از غربت مگو كه قلبم را آتش زدى. غريبان، چهار كس اند». [مردم] گفتند: آنها كيستند، اى پيامبر خدا؟ فرمود: «يكى، مسجدى در ميان قومى كه در آن، نماز نمى خوانند؛ دوم، قرآنى در دست قومى كه آن را نمى خوانند؛ سوم، عالمى در ميان قومى كه جايگاهش را نمى شناسند و به ديدارش نمى روند؛ و چهارم، اسيرى در كشور روم، در ميان كافران خدانشناس». سپس فرمود: «كيست كه اين مرد را غذا دهد تا خداوند، او را در بهشت برين، جاى دهد؟». امير مؤمنان، برخاست و دست سائل را گرفت و او را به خانه فاطمه عليهاالسلام آورد و گفت: اى دختر پيامبر خدا! از اين ميهمان، پذيرايى كن. فاطمه عليهاالسلام گفت: پسر عمو! در خانه، جز اندكى گندم كه از آن غذايى تهيّه كرده ام، چيزى نيست و بچّه ها به آن محتاج اند و تو خود نيز روزه اى. غذا كم است و فقط براى يك نفر كافى است. على عليه السلام گفت: همان را بياور. فاطمه عليهاالسلام رفت و غذا را آورد و گذاشت. امير مؤمنان نگاه كرد و ديد كه غذاى اندكى است. با خود گفت: درست نيست كه من هم، از اين غذا بخورم؛ چون اگر بخورم، ميهمان را سير نمى كند. پس دستش را به طرف چراغ دراز كرد و به بهانه اين كه آن را درست كند، خاموشش كرد و به بانوى بانوان گفت: در روشن كردن چراغ، تعلّل كن تا ميهمان، غذايش را خوب بخورد. آن گاه، چراغ را نزد من بياور. امير مؤمنان دهان مباركش را مى جنباند تا به ميهمان وانمود كند كه غذا مى خورد، در حالى كه نمى خورد، تا اين كه ميهمان از خوردن، دست كشيد و سير شد. در اين هنگام، آن بهترينِ زنان، چراغ را آورد و گذاشت؛ ولى غذا، همچنان دست نخورده باقى بود. امير مؤمنان به ميهمانش فرمود: چرا غذا نخوردى؟ گفت: اى ابو الحسن! خوردم و سير شدم؛ امّا خداوند متعال به آن بركت داده است. آن گاه، امير مؤمنان و بانوى بانوان و حسن و حسين عليهم السلام از آن غذا خوردند و به همسايگانشان هم دادند، و اين، به واسطه بركتى بود كه خداوند متعال به آن غذا داده بود. صبح كه شد، امير مؤمنان به مسجد پيامبر خدا رفت. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «اى على! با ميهمان، چگونه بودى؟». گفت: اى پيامبر خدا! شكر خدا، خوب بود. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «خداى متعال، از كارى كه ديشب انجام دادى و به خاطر ميهمان، چراغ را خاموش كردى و از خوردن، خوددارى ورزيدى، تعجّب كرد». على عليه السلام گفت: چه كسى اين را به شما خبر داد؟ پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «جبرئيل عليه السلام. اين آيه را نيز درباره تو آورد: «و [ديگران را] بر خويشتن، مقدّم مى دارند.» ».