حدیث دربارهشناخت مردم

تحف العقول عن الإمام الحسين عليه السلام:الإِخوانُ أربَعَةٌ: فَأَخٌ لَكَ ولَهُ، وأخٌ لَكَ، وأخٌ عَلَيكَ، وأخٌ لا لَكَ ولا لَهُ. فَسُئِلَ عَن مَعنى ذلِكَ، فَقالَ عليه السلام: الأَخُ الَّذي هُوَ لَكَ ولَهُ: فَهُوَ الأَخُ الَّذي يَطلُبُ بِإِخائِهِ بَقاءَ الإِخاءِ، ولا يَطلُبُ بِإِخائِهِ مَوتَ الإِخاءِ، فَهذا لَكَ ولَهُ؛ لِأَ نَّهُ إذا تَمَّ الإِخاءُ طابَت حَياتُهُما جَميعا، وإذا دَخَلَ الإِخاءُ في حالِ التَّناقُضِ ۱ بَطَلَ جَميعا. وَالأَخُ الَّذي هُوَ لَكَ: فَهُوَ الأَخُ الَّذي قَد خَرَجَ بِنَفسِهِ عَن حالِ الطَّمَعِ إلى حالِ الرَّغبَةِ، فَلَم يَطمَع فِي الدُّنيا إذا رَغِبَ فِي الإِخاءِ، فَهذا موفِرٌ عَلَيكَ بِكُلِّيَّتِهِ. وَالأَخُ الَّذي هُوَ عَلَيكَ: فَهُوَ الأَخُ الَّذي يَتَرَبَّصُ بِكَ الدَّاوئِرَ، ويُغشِي السَّرائِرَ، ويَكذِبُ عَلَيكَ بَينَ العَشائِرِ، ويَنظُرُ في وَجهِكَ نَظَرَ الحاسِدِ، فَعَلَيهِ لَعنَةُ الواحِدِ. وَالأَخُ الَّذي لا لَكَ ولا لَهُ: فَهُوَ الَّذي قَد مَلَأَهُ اللّهُ حُمقا فَأَبعَدَهُ سُحقا، فَتَراهُ يُؤثِرُ نَفسَهُ عَلَيكَ، ويَطلُبُ شُحّا ما لَدَيكَ. ۲
تحف العقول:امام حسين عليه السلام فرمود: «برادران، چهار دسته اند: برادرى براى تو و خودش، برادرى براى تو، برادرى عليه تو، و برادرى نه براى تو و نه براى خودش». معناى اين سخن را از ايشان پرسيدند. فرمود: «برادرى كه براى تو و براى خود است، همان برادرى است كه خواهان دوام برادرى است و با آن، نابودىِ برادرى را نمى جويد. اين براى تو و خويش است؛ چون اگر اين برادرى كامل شود، زندگى هر دو، آسوده خواهد بود و اگر از ميان برود [و يا سست گردد]، خوشى هر دو از ميان مى رود. برادرى كه براى توست، همان برادرى است كه خويشتن را از بند طمع، رهانده و به رغبت گراييده و چون در برادرى رغبت ورزد، به دنيا طمع نكند و اين، به تمام و كمالْ براى توست. برادرى كه عليه توست، همان برادرى است كه پيشامدهاى روزگار را بر تو انتظار مى كشد و [كينه هاى] درون را مى پوشانَد و ميان مردم بر ضدّ تو دروغ مى بندد و به ديده حسد به سيماى تو مى نگرد، و بر اوست لعنت خداى يكتا. برادرى كه نه براى توست و نه براى خود، كسى است كه خدا از حماقت، آكنده اش كرده و او را از خود، دور كرده است. پس او را مى بينى كه خود را بر تو ترجيح مى دهد و از سرِ بخل و آز، آنچه را دارى، مى طلبد».
۱.في بحار الأنوار: «التناقص»، والظاهر أنّه الصواب.
۲.تحف العقول: ص 247، بحار الأنوار: ج 78 ص 119 ح 13.

احادیث دیگر این موضوع

۱
الطبقات الكبرىـ به نقل از جُعيد هَمْدان ـ: نزد امام حسين عليه السلام رفتم و سَكينه دخترش را بر سينه اش ديدم. امام عليه السلام مادرِ سكينه را صدا زد و فرمود: «اى بانوى كَلبى! مقصود، رَباب، دختر امرئ القيس از طائفه بنى كلب است. دخترت را از من بگير». آن گاه از من چيزهايى پرسيد و فرمود: «به من از وضعيت جوانان عرب و يا از همه آنها خبر ده». گفتم: آنها اهل جُلّه بازى كردن جُلّه، جُلاهَق يا جَولاهك، همان بازى ريسمانْ گروهه است كه در آن، گلوله اى نخى پَرتاب مى شود. از همين قبيل است كمانْ گُروهه كه همان كمان گلوله است و بر كمان، گلوله گذاشته و پرتاب مى شود. ريشه «جُلّه»، همان «جولاه» فارسى است كه كلاف بافندگى است. و دور هم نشستن هستند. فرمود: «از غير عرب ها بگو». گفتم: يا رباخوارند يا حريص بر دنيا. فرمود: «إنّا للّه وانّا اليه راجعون! به خدا سوگند، اينها دو گروهى اند كه مى گفتيم خداى ـ تبارك وتعالى ـ دينش را با آنها يارى مى دهد. اى جُعَيدِ هَمْدان! مردم، چهار دسته اند: برخى اخلاق دارند و بهره اى [از دين و آخرت] ندارند؛ برخى اين بهره را دارند و اخلاق خوشى ندارند؛ و برخى هر دو را دارند كه برترينِ مردم اند؛ و برخى هيچ كدام را ندارند كه اينها بدترينِ مردم اند».