حدیث دربارهفلسفه حج

الإمام الرضا عليه السلام ـ فيما كَتَبَ إلى مُحَمَّدِ بنِ سِنانٍ في جَوابِ مَسائِلِهِ ـ: إنَّ عِلَّةَ الحَجِّ الوِفادَةُ إلَى اللّهِ تَعالى وطَلَبُ الزِّيادَةِ والخُروجُ مِن كُلِّ مَا اقتَرَفَ، ولِيَكونَ تائِبًا مِمّا مَضى مُستَأنِفًا لِما يَستَقبِلُ، وما فيهِ مِنِ استِخراجِ الأَموالِ وتَعَبِ الأَبدانِ وحَظرِها عَنِ الشَّهَواتِ واللَّذّاتِ، والتَّقَرُّبِ فِي العِبادَةِ إلَى اللّهِ عَزَّوجَلَّ والخُضوعِ والاِستِكانَةِ والذُّلِّ، شاخِصًا فِي الحَرِّ والبَردِ والأَمنِ والخَوفِ دائِبًا في ذلِكَ دائِمًا، وما في ذلِكَ لِجَميعِ الخَلقِ مِنَ المَنافِعِ والرَّغبَةِ والرَّهبَةِ إِلَى اللّهِ سُبحانَهُ وتَعالى. ومِنهُ تَركُ قَساوَةِ القَلبِ، وخَساسَةِ الأَنفُسِ، ونِسيانِ الذِّكرِ، وانقِطاعِ الرَّجاءِ والأَمَلِ، وتَجديدُ الحُقوقِ، وحَظرُ الأَنفُسِ عَنِ الفَسادِ، ومَنفَعَةُ مَن فِي المَشرِقِ والمَغرِبِ ومَن فِي البَرِّ والبَحرِ مِمَّن يَحُجُّ ومِمَّن لا يَحُجُّ، مِن تاجِرٍ وجالِبٍ وبائِعٍ ومُشتَرٍ وكاسِبٍ ومِسكينٍ، وقَضاءُ حَوائِجِ أهلِ الأَطرافِ والمَواضِعِ المُمكِنِ لَهُمُ الاجتِماعُ فيها، كَذلِكَ لِيَشهَدوا مَنافِعَ لَهُم. ۱

امام رضا عليه السلام در پاسخ سؤال هاى محمّد بن سنان نوشت: علّت حج، ورود به (ميهمانسراى) خداى متعال و طلب افزايش و بيرون آمدن از گناهان است و براى آن كه از گذشته توبه كند و عمل از سر گيرد. و نيز در حج، خرج كردنِ ثروتها و رنج و خستگى و بازداشتن بدنها از خواسته ها و لذايذ و در عبادت، به خدا نزديك شدن و خضوع و فروتنى و كرنش و مذلّت (در پيشگاه حق) و بيرون آمدن در گرما و سرما و ايمنى و ترس است، بصورت حركتى پيوسته. بعلاوه در حج، براى همه مردم منافعى است و شوق و كشش و بيم به سوى پروردگار سبحان و نيز رها كردن سنگدلى و خسّت و غفلت و نااميدى است و تجديد حقوق و بازداشتن جانها از فساد و سود بردن هركه در شرق و غرب و خشكى و درياست؛ چه حج گزار و چه تاجر و وارد كننده كالا و فروشنده و خريدار و كاسب و بينوا كه حج نمى گزارند و همچنين رفع نيازهاى مردم اطراف و جاهايى كه مى توانند در آن جا گرد آيند، تا منافع خويش را شاهد باشند.

۱.علل الشرائع: 404 / 5، و ص 273 / 9 نحوه.

کلیدواژه‌ها حج مناسبت های قمری ذی حجه فلسفه حج

احادیث دیگر این موضوع

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:به طواف پيرامون خانه خدا و بين صفا و مروه و رمى جمرات فرمان داده شد فقط براى برپايى ياد خدا.

امام على عليه السلام:و (خداوند) حجِ خانه خويش را بر شما واجب كرده، خانه اى كه آن را قبله گاه مردم قرار داده است. حج گزاران همچون ازدحام چهار پايان، به اين خانه وارد مى شوند و همچون روى آوردن كبوتران (به آشيانه) مشتاقانه به سوى آن مى شتابند. خداى سبحان، حج را نشانه تواضع مردم در پيشگاه عظمتش و تسليم و پذيرش آنان نسبت به عزّت و شكوهش قرار داده است و از بندگان خويش، شنوايانى را برگزيده كه دعوت الهى را لبّيك گفته و سخن او را پذيرفته اند و در جايگاه هاى پيام آوران الهى ايستاده اند و (با طواف خويش) شبيه فرشتگانى شده اند كه بر گردِ عرش خدا در طوافند. كسانى كه در تجارتخانه خداپرستى، سود فراوان به دست مى آورند و در آن (هنگام) به سوى ميعادگاهِ بخشايشِ الهى مى شتابند. خداوند متعال، حج را پرچم افراشته اسلام و پناهگاه امنِ پناهجويان قرار داده است.

امام على عليه السلام:در خطبه قاصعه فرمود: آيا نمى بينيد كه خداوند، پيشينيان را از زمان حضرت آدم عليه السلام تا آخرين انسان هاى اين عالم، بوسيله سنگهايى آزمود كه نه زيان مى رساند، نه سود، نه مى بيند و نه مى شنود. پس آن ها را خانه خويش (بيت اللّه الحرام) قرار داده كه مايه استوارى مردم است و آن را در سرزمينى سنگلاخ و كم خاك و كلوخ، در درّه اى تنگ و كم آب، ميان كوه هاى خشن و ريگهايى نرم و چشمه هايى كم آب و روستاهايى پراكنده و بى باران قرار داد، كه چهارپايان در آن جا فربه نمى شوند. آنگاه آدم عليه السلام و فرزندان او را فرمان داد كه رو به سوى آن آورند. پس، خانه خدا، مقصدى براى سفرها و بار انداختن آنان شد، دلها از همه سو، از بيابان هاى خشك و پست و بلنديها و جزاير پراكنده درياها و عمق درّه ها، با خضوع و فروتنى، «لا اله الاّ اللّه» گويان و هروله كنان به سو ى آن شتافتند، غبارآلوده و ژوليده موى، جامه ها و روبندها برون آورده و پشت سرافكنده و پريشان چهره، خداوند آنان را آزمود؛ امتحانى بزرگ و آزمونى سخت و عظيم و آزمايشى دشوار و رسا و تواضعى روشن! و آنرا سبب رحمت خويش و مايه و وسيله رسيدن به بهشت و موجب آمرزش و آزمودن مردم قرار داد. و اگر خداوند متعال، خانه خود و عبادتگاههايش را در ميان باغستانها و نهرها و زمين هاى هموار و سرسبز و پرميوه و آباد و كشتزارهاى شاداب و آبادى هاى به هم پيوسته و دشتهايى خرّم و گندم زارهاى انبوه و بوستان هاى سرسبز و زمين هاى حاصلخيز و خرّم و جاده هايى آباد و باغهايى فراوان قرار مى داد، در اينصورت، پاداش، به خاطر آسانى امتحان، كم مى شد. و اگر پايه هاى اين خانه و سنگ هاى بنايش از زمرّد سبز و ياقوت سرخ و با درخشش و روشنايى بود، در سينه ها كمتر شك پديد مى آمد و تلاش ابليس براى تسلّط بر دلها كاسته مى شد و مردم نيز كمتر گرفتار شكّ مى شدند. ولى خداى متعال، بندگان خود را با شدايد گوناگون مى آزمايد و با سختيها و مشكلات رنگارنگ و ناگوارى هاى مختلف امتحان مى كند، تا تكبّر را از دلهايشان بيرون بَرد و فروتنى را در جانهايشان قراردهد و اينها را دريچه هايى گشوده به سوى فضل خويش و ابزارى فراهم و مهيّا براى بخشايش و آزمايش خود، قراردهد.

عيسى بن يونس روايت كرده است:ابن ابى العوجاء از شاگردان حسن بصرى بود. سپس از مسير توحيد منحرف شد. ونزد امام صادق عليه السلام آمد و نشست. سپس گفت: تاكى اين خرمن را با پاها مى كوبيد وبه اين سنگ پناه مى آوريد و اين خانه افراشته از آجر وكلوخ را مى پرستيد و همچون شتران فرارى، دور اين خانه «هروله» مى كنيد؟ هركس در اين باره بينديشد، مى داند كه اين كار را كسى غير فرزانه و بى انديشه بنيان نهاده است. پس بگو، كه تو رئيس اين آيين و قلّه آنى و پدرت پايه و نظام آنست. امام صادق عليه السلام فرمود: خداوند هركس را گمراه و كوردل سازد، حق را برايش ناخوش مى دارد و به كامش گوارا نمى آيد و شيطان سررشته دار و همنشين او مى شود و او را به وادىِ هلاكت مى كشاند و از آن بيرونش نمى آورد. اين خانه اى است، كه خداوند بوسيله آن بندگانش را به پرستش خود فراخوانده است، تا در انجام آن، ميزان طاعتشان را بيازمايد، از اين روبندگان را به بزرگداشت و زيارت آن تشويق كرده و آن را جايگاه پيامبران و قبله گاه نمازگزاران قرار داده است. پس آن، شعبه اى از رضاى الهى و راهى به سوى آمرزش خدايى است كه بر راستاى كمال و كانون عظمت و جلال استوار شده است.

ابان بن عثمان با يك واسطه از امام باقر عليه السلام روايت مى كند:به آن حضرت عرض كردم، چرا به حج، حج گفته شده است؟ فرمود: فلانى حج كرد، يعنى رستگار شد.

امام باقر عليه السلام:منظور از منافع در آيه «تا شاهد منافعى براى خودشان باشند»، عفو و مغفرت است.

سلمة بن محرز:نزد امام صادق عليه السلام بودم كه مردى به نام «ابو الورد» خدمت آن حضرت آمد و به امام صادق عليه السلام عرض كرد: رحمت خدا بر تو باد، كاش بدن خويش را از كجاوه (و رنج سفر) آسوده مى ساختى! امام صادق عليه السلام فرمود: اى ابو الورد! من دوست دارم شاهد منافعى باشم كه خداى متعال فرموده است: «ليشهدوا منافع لهم؛ (تا شاهد منافعى براى خود باشند)». همانا هيچ كس در حج حضور نمى يابد، مگر آن كه خداوند، او را سود بخشد. امّا شما، آمرزيده بر مى گرديد ولى ديگران، خانواده و ثروتشان حفظ مى گردد.

ربيع بن خيثم:امام صادق عليه السلام را در حالى ديدم كه بشدّت بيمار بود و داخل تخت روان او را دور كعبه طواف مى دادند. پس هرگاه به ركن يمانى مى رسيد، دستور مى داد تا او را بر زمين بگذارند، پس دستش را از دريچه آن تخت روان بيرون مى آورد و بر زمين مى كشيد. سپس مى فرمود: بلندم كنيد. چون اين كار را چند بار، در هردور انجام داد، به آن حضرت عرض كردم: فدايت شوم اى پسر پيامبر! اين كار برايتان دشوار است. فرمود: از خداوند شنيده ام كه م ى فرمايد: «ليشهدوا منافع لهم؛ (تا شاهد منافعى براى خودشان باشند)» پرسيدم: منافع دنيا يا منافع آخرت؟ فرمود: همه.