حدیث دربارهعاص بن وائل بن هشام
مجمع البيان عن ابن عبّاس ـ في سورَةِ الكَوثَرِ ـ : نَزَلَتِ السّورَةُ فِي العاصِ بنِ وائِلٍ السَّهمِيِّ، وذلِكَ أنَّهُ رَأى رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَخرُجُ مِنَ المَسجِدِ، فَالتَقَيا عِندَ بابِ بَني سَهمٍ وَتَحَدَّثا، وَأُناسٌ مِن صَناديدِ قُرَيشٍ جُلوسٌ فِي المَسجِدِ، فَلَمّا دَخَلَ العاصُ قالوا: مَنِ الَّذي كُنتَ تَتَحَدَّثُ مَعَهُ؟ قالَ: ذلِكَ الأَبتَرُ!
وَكانَ قَد تُوُفِّيَ قَبلَ ذلِكَ عَبدُ اللّهِ ابنُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وَهُوَ مِن خَديجَةَ، وَكانوا يُسَمّونَ مَن لَيسَ لَهُ ابنٌ أبتَرَ، فَسَمَّتهُ قُرَيشٌ عِندَ مَوتِ ابنِهِ أَبتَرَ وَصُنبورا. ۱
مجمع البيان ـ به نقل از ابن عبّاس، در باره سوره كوثر ـ : اين سوره در باره عاص بن وائل سهمى نازل شد و علّتش آن بود كه وى ديد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از مسجد [الحرام]خارج مىشود. جلوى باب بنى سهم به هم رسيدند و به گفتگو پرداختند. عدّهاى از بزرگان قريش در مسجد نشسته بودند. چون عاص وارد مسجد شد، به او گفتند: با كه سخن مىگفتى؟ گفت: با آن اَبتر. ۲ پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از خديجه پسرى داشت به نام عبداللّه كه قبلاً از دنيا رفته بود، و آنها به كسى كه پسر نداشت، «ابتر» مىگفتند. از اين رو، زمانى كه عبد اللّه در گذشت، قريش نام اَبتر يا صُنبور ۳ بر پيامبر صلى الله عليه و آله گذاشتند.
۱.. مجمع البيان: ج 10 ص 836، بحار الأنوار: ج 17 ص 203؛ أسباب النزول: ص 494 ح 872، تفسير الثعلبي: ج 10 ص 307.
۲.. بى دنباله؛ اجاقْ كور.
۳.. صُنبور: اَبتر؛ مردى كه نه فرزندى دارد و نه برادرى، به طورى كه با مردن او نامش از بين مىرود؛ فرد ضعيف و خوار و بىكس و بىفرزند و بىياور (لسان العرب مادّه «صنبر»).