حدیث دربارهابو جهل

تفسير القمّي ـ في قوله تعالى: «إِنَّ شَجَرَتَ الزَّقُّومِ * طَعَامُ الْأَثِيمِ» ۱ ـ : نَزَلَتْ في أَبي جَهْلٍ. وَقولُهُ: «كَالمُهلِ» قالَ: المُهلُ الصُّفرُ المُذابُ «يَغلِى فِى البُطُونِ * كَغَلىِ الحَمِيمِ» ۲ وَهُوَ الَّذي قَد حَمِيَ وَبَلَغَ المُنتَهى. ثُمَّ قالَ: «خُذُوهُ فَاعتِلُوهُ» ۳ أَي اضغَطوهُ مِن كُلِّ جانِبٍ، ثُمَّ انزِلوا بِهِ إِلى سَواءِ الجَحيمِ، ثُمَّ يُصَبُّ عَلَيهِ ذلِكَ الحَميمُ، ثُمَّ يُقالُ لَهُ: «ذُق إِنَّكَ أَنتَ العَزِيزُ الكَرِيمُ» فَلَفظُهُ خَبَرٌ وَمَعناهُ حِكايَةٌ عَمَّن يَقولُ لَهُ ذلِكَ، وَذلِكَ أَنّ أَبا جَهلٍ كانَ يَقُولُ: أَنا العَزيزُ الكَريمُ، فَيُعَيَّرُ ۴ بِذلِكَ فِي النّارِ. ۵

تفسير القمّى: آيه «إِنَّ شَجَرَتَ الزَّقُّومِ * طَعَامُ الْأَثِيمِ» در باره ابو جهل نازل شد. «كَالْمُهْلِ»، مهل به معناى مس گداخته است. «يَغْلِى فِى الْبُطُونِ * كَغَلْىِ الْحَمِيمِ»، حميم، آبى است كه به نهايت داغى رسيده است [يعنى در شكم‏ها مى‏جوشد همانند جوشش آب جوشان]. سپس فرمود: «خُذُوهُ فَاعْتِلُوهُ»يعنى [او را بگيريد و] از هر سو فشارش دهيد، آن گاه در ميان آتش دوزخش اندازيد، سپس آن آب جوشان بر او ريخته مى‏شود، و به او مى‏گويند: «بچش كه تو همان ارجمند بزرگوارى» . لفظ اين جمله [تو همان ارجمند بزرگوارى]، خبر است؛ امّا معنايش نقل قول از كسى است كه اين جمله به او گفته مى‏شود؛ چرا كه ابو جهل مى‏گفت: «من ارجمند بزرگوارم». پس با اين جمله او را در آتش، سرزنش [و ريشخند]مى‏كنند.

۱.. الدخان: 43 و 44.

۲.. الدخان: 45 و 46.

۳.. الدخان: 47.

۴.. في النسخة الّتي بأيدينا: «تعيّر» والتصويب من بحار الأنوار.

۵.. تفسير القمّي: ج 2 ص 292، بحار الأنوار: ج 8 ص 313 ح 84.

کلیدواژه‌ها دوزخ گروهی از نویددادگان به آتش ابو جهل

احادیث دیگر این موضوع

امام صادق عليه ‏السلام: هر گاه سوره «تبّت يدا ابى لهب و تبّ» را خوانديد، بر ابو لهب نفرين فرستيد؛ زيرا او از تكذيب كنندگانى بود كه پيامبر و آنچه را او از نزد خداى عز و جلآورد، تكذيب مى‏كرد.

الدرّ المنثور ـ به نقل از ابن عبّاس ـ : پيامبر خدا صلى‏ الله‏ عليه‏ و‏ آله نشسته بود كه ابو جهل بر ايشان گذشت. چون رد شد، پيامبر خدا صلى‏ الله‏ عليه‏ و‏ آله فرمود: «واى بر تو! واى بر تو! باز هم واى بر تو! واى بر تو!» . ابو جهل شنيد و گفت: چه كسى را بيم مى‏دهى، اى محمّد؟ فرمود: «تو را». گفت: مرا از چه بيم مى‏دهى؟ فرمود: «از ارجمند بزرگوار، بيمت مى‏دهم». ابو جهل گفت: مگر من ارجمند بزرگوار نيستم؟ پس خداوند، [آيه:] «همانا درخت زقّوم. خوراك گنه‏پيشه است» تا آيه شريف: «بچش كه تو همان ارجمند بزرگوارى!» را فرو فرستاد. چون ابو جهل شنيد كه اين آيات در باره‏اش نازل شده است، يارانش را گرد آورد و طعامى از كره و خرما برايشان تهيّه كرد و گفت: زقّوم . زقّوم: نام غذايى است تهيّه شده از كره و خرما (لسان العرب). بخوريد؛ زيرا ـ به خدا سوگند ـ محمّد، شما را به چيزى جز اين، بيم نمى‏دهد. پس خداوند، اين آيات را فرو فرستاد: «آن (زقّوم)، درختى است كه از قعر آتش سوزان مى‏رويد» تا آيه: «سپس ايشان را بر سر آن، آميغى از آب جوشان است» . آميغ، آميخته زقّوم با شير است. پس، به ايشان بعد از [يا: افزون بر]آنچه مى‏خورند، آميغى از آب جوشان مى‏نوشانند.

صحيح مسلم ـ به نقل از ابو هريره ـ : ابو جهل گفت: آيا محمّد در حضور شما چهره‏اش را [براى خدا] به خاك [و سجده] مى‏نهد؟ گفته شد: آرى. ابو جهل گفت: به لات و عزّى سوگند، اگر من او را ببينم كه چنين مى‏كند، گردنش را لگد خواهم كرد يا صورتش را به خاك خواهم ماليد. پس نزد پيامبر خدا صلى‏ الله‏ عليه‏ و‏ آله رفت و ايشان نماز مى‏خواند. ابو جهل خواست پايش را بر گردن پيامبر صلى‏ الله‏ عليه‏ و‏ آله بگذارد؛ امّا ناگهان يارانش ديدند كه ابو جهل عقب عقب مى‏آيد و دستانش را در برابر خود، سپر كرده است. به او گفته شد: تو را چه شده است؟ گفت: ميان من و او خندقى از آتش و موجوداتى هولناك و چندين بال، ظاهر شدند. پيامبر خدا صلى‏ الله‏ عليه‏ و‏ آله فرمود: «اگر به من نزديك شده بود، فرشتگان او را تكّه تكّه مى‏كردند. پس خداوند عز و جل ـ نمى‏دانيم اين قسمت در حديث ابو هريره بود يا از جاى ديگر شنيد ـ اين آيات را فرو فرستاد: «حقّا كه انسان سركشى مى‏كند، همين كه خود را بى‏نياز پندارد. در حقيقت، بازگشت به سوى پروردگار توست. آيا ديدى آن كس را كه باز مى‏داشت، بنده‏اى را آن گاه كه نماز مى‏گزارد. چه پندارى اگر او به هدايت باشد، يا به پرهيزگارى وا دارد [براى او بهتر نيست]؟ [و باز] چه پندارى [كه] اگر او (ابو جهل) به تكذيب بپردازد و روى برگرداند [كه چه كيفرى در پيش دارد]؟ مگر ندانسته كه خدا مى‏بيند؟ زنهار، اگر باز نايستد، موى پيشانى [اش] را سخت بگيريم؛ [همان] موى پيشانى دروغزن گناه پيشه را. [بگو] تا انجمن خود را بخواند. به زودى، آتشبانان را فرا خوانيم. زنهار! فرمانش مبر» . عبيد اللّه‏ در حديثش افزود و گفت: و فرمان داد به او آنچه را فرمانش داد، و ابن عبد الأعلى افزود: «تا انجمن خود را بخواند» يعنى قومش را.

السنن الكبرى، نسايى ـ به نقل از ابن عبّاس ـ : پيامبر صلى‏ الله‏ عليه‏ و‏ آله مشغول نماز شد. ابو جهل آمد و گفت: مگر تو را از اين كار نهى نكردم؟ به خدا سوگند، تو خود مى‏دانى كه در مكّه انجمنى فزون‏تر از انجمن من نيست. پس خداوند عز و جل اين آيات را فرو فرستاد: «پس [بگو:] تا انجمن خود را بخواند. به زودى، ما هم آتشبانان را فرا مى‏خوانيم» . به خدا سوگند اگر ابو جهل قوم خود را فرا مى‏خواند، آتشبانان، او را فرو مى‏گرفتند.

دلائل النبوّة، بيهقى ـ به نقل از شعبى ـ : مردى به پيامبر صلى‏ الله‏ عليه‏ و‏ آله گفت: من از بدر مى‏گذشتم كه ديدم مردى از زمين بيرون مى‏آيد، و مردى ديگر با پتك بر او مى‏كوبد، به طورى كه دوباره در زمين فرو مى‏رود، و باز بيرون مى‏آيد و دوباره با او چنين مى‏شود و بارها اين كار تكرار شد. پيامبر خدا صلى‏ الله‏ عليه‏ و‏ آله فرمود: «او ابو جهل بن هشام است كه تا روز قيامت، همچنان عذاب مى‏شود».