حدیث دربارهگواهى عضوهاى بدن اهل آتش بر ضدّ آنها

الإمام عليّ عليه ‏السلام ـ في خُطبَةٍ بَليغَةٍ خالِيَةٍ مِنَ الأَلِفِ في أحوالِ الإِنسانِ يَومَ القيامَةِ ـ : يُلجِمُهُ ۱ عَرَقُهُ، ويَحفِزُهُ ۲ قَلَقُهُ، عَبَرتُهُ غَيرُ مَرحومَةٍ، وصَرخَتُهُ غَيرُ مَسموعَةٍ، وحُجَّتُهُ غَيرُ مَقبولَةٍ، وتَؤولُ ۳ صَحيفَتُهُ، وتُبَيَّنُ جَريرَتُهُ، ونَطَقَ كُلُّ عُضوٍ مِنهُ بِسوءِ عَمَلِهِ، فَشَهِدَت عَينُهُ بِنَظَرِهِ، ويَدُهُ بِبَطشِهِ، ورِجلُهِ بِخَطوِهِ، وجِلدُهُ بِمَسِّهِ، وفَرجُهُ بِلَمسِهِ، ويُهَدِّدُهُ مُنكَرٌ ونَكيرٌ، وكَشَفَ عَنهُ بَصيرٌ، فسُلسِلَ جِيدُهُ ۴، وغُلَّت يَدُهُ، وسيقَ يُسحَبُ وَحدَهُ، فَوَرَدَ جَهَنَّمَ بِكَربٍ شَديدٍ، وظَلَّ يُعَذَّبُ في جَحيمٍ، ويُسقى شَربَةً مِن حَميمٍ، تَشوي وَجهَهُ، وتَسلَخُ جِلدَهُ، يَضرِبُهُ زَبنيَتُهُ ۵ بِمِقمَعٍ مِن حَديدٍ، يَعودُ جِلدُهُ بَعدَ نُضجِهِ بِجِلدٍ جَديدٍ، يَستَغيثُ فَيُعرِضُ عَنهُ خَزَنَةُ جَهَنَّمَ، ويَستَصرِخُ فَيَلبَثُ حُقُبَهُ ۶ بِنَدَمٍ، نَعوذُ بِرَبٍّ قَديرٍ مِن شَرِّ كُلِّ مَصيرٍ. ۷
امام على عليه ‏السلام ـ در خطبه‏اى رسا و خالى از حرف الف، در باره احوال انسان در روز رستاخيز ـ : عرقش بر گوشه‏هاى دهانش سرازير مى‏شود. تشويش و بى‏قرارى، طاقت از كف او مى‏ربايد؛ امّا نه بر اشك او رحمى آورده مى‏شود، نه فريادش شنيده مى‏شود و نه حجّتش پذيرفته مى‏گردد. كارنامه‏اش به دست او داده مى‏شود و جرم و گناهانش بر او آشكار مى‏گردد. هر عضوى از او به كارهاى بدش گويا مى‏شود؛ چشمش به نگاه‏هاى [نامشروع] خويش گواهى مى‏دهد، دستش به ضربه‏اى كه زده، پايش به گامى كه برداشته، پوستش به تماسى كه برقرار كرده و شرمگاهش به آميزشى كه كرده است. منكر و نكير، تهديدش مى‏كنند و پرده از ديدش كنار مى‏رود. ۸ به گردنش زنجير مى‏كشند و بر دستانش كُند مى‏زنند. تك و تنها او را مى‏كِشند و با غم و اندوهى سخت، وارد جهنّم مى‏گردد. پس در آتشِ افروخته (جحيم)، پيوسته عذاب و شكنجه مى‏شود و از جوشاب، چنان شربتى به او مى‏نوشانند كه چهره‏اش بريان و پوستش كنده مى‏شود. دوزخبانان با گرز آهنين، بر او مى‏كوبند. پوست سوخته او دوباره از نو مى‏رويد. فرياد كمك سر مى‏دهد؛ امّا نگهبانان جهنّم به او اعتنايى نمى‏كنند و [او باز] فرياد مى‏زند. پس روزگارى دراز، با پشيمانى درنگ مى‏كند. پناه مى‏بريم به پروردگار توانا از شرّ هر فرجامى!
۱.يُلجِمُهم: يصل إلى أفواههم فيصير لهم بمنزلة اللجام يمنعهم من الكلام (النهاية: ج 4 ص 234 «لجم»).
۲.الحَفَز: الحَثّ والإعجال (النهاية: ج 1 ص 407 «حفز»).
۳.آل يَؤُول: أي رجع وصار إليه (النهاية: ج 1 ص 80 «أول»).
۴.الجيد: العُنُق (النهاية: ج 1 ص 324).
۵.الزَّبَانِيَة: الغلاظ الشداد واحدهم زبنيّة (تاج العروس: ج 18 ص 255 «زبن»).
۶.الحُقُب: ثمانون سنة من سنين الآخرة، جمعها أحقاب (مجمع البحرين: ج 1 ص 431 «حقب»).
۷.المصباح للكفعمي: ص 970، أعلام الدين: ص 73 نحوه، بحارالأنوار: ج 77 ص 342 ح 28، شرح نهج البلاغة: ج 19 ص 142، كفاية الطالب: ص 396 عن أبي صالح وكلاهما نحوه، كنزالعمّال: ج 16 ص 212 ح 44234.
۸.در بيشتر منابع اين حديث، به جاى «كشف عنه بصير»، جمله: «كشف له حيث يصير» يا «كشف له عن حيث يصير» آمده كه معنايش اين است: «آن جا كه به سويش روان است [يعنى جايگاهش در دوزخ]، برايش مكشوف مى‏شود»، و ظاهرا اين ضبط جمله، درست‏تر است، و اللّه‏ أعلم.

احادیث دیگر این موضوع

۶
تفسير العيّاشى ـ به نقل از ابو معمّر سعدى ـ : مردى نزد على عليه ‏السلام آمد و گفت: اى امير مؤمنان! من در كتاب آسمانى خدا، دچار شك شده‏ام. على عليه ‏السلام به او فرمود: «مادرت در سوگت بنشنيد! چگونه در كتاب آسمانى خدا، دچار شك شده‏اى؟». مرد گفت: چون‏ملاحظه كرده‏ام كه آيات‏قرآن، يكديگر را نفى‏ونقض مى‏كنند. فرمود: «بگو آنچه را كه در آن شك كرده‏اى». مرد گفت: خداوند مى‏فرمايد: «روزى كه روح و فرشتگان، به صف مى‏ايستند، هيچ كس سخن نمى‏گويد، مگر كسى كه خداى مهربان به او اجازه دهد، و او حقيقت را مى‏گويد» ، و در جايى ديگر از قول آنها مى‏فرمايد: «به پروردگارمان خدا سوگند كه ما مشرك نبوديم» و مى‏فرمايد: «روز قيامت، بعضى از شما بعضى ديگر را انكار و برخى از شما برخى ديگر را لعنت مى‏كنند» و مى‏فرمايد: «اين مجادله اهل آتش، قطعا راست است» و مى‏فرمايد: «در حضور من مجادله مكنيد» و مى‏فرمايد: «امروز بر دهان‏هاى آنان مُهر مى‏نهيم و دست‏هايشان با ما سخن مى‏گويند و پاهايشان بدانچه فراهم مى‏آوردند، گواهى مى‏دهند» . يك بار [مى‏فرمايد كه] سخن مى‏گويند، يك بار سخن نمى‏گويند. يك بار پوست‏ها و دست‏ها و پاها سخن مى‏گويند، يك بار سخن نمى‏گويند، مگر آن كه خداى مهربان اجازه دهد و حقيقت را بگويند. اينها چگونه است اى امير مؤمنان؟ فرمود: «اينها در يك جا نيست؛ بلكه هر كدام مربوط به موطنى از آن روزى مى‏شود كه پنجاه هزار سال طول مى‏كشد. در آن روز، خداوند، خلايق را در موطنى گرد مى‏آورد، و در آن جا خلايق با يكديگر آشنا مى‏شوند و با هم سخن مى‏گويند و هر يك براى ديگرى طلب آمرزش مى‏كند. اينان كسانى هستند كه در سراى دنيا از پيامبران و پيروان آنها فرمان‏بردارى كرده‏اند و در كارهاى نيك و پرهيزگارى، همديگر را كمك رسانده‏اند؛ امّا گنهكاران، يكديگر را لعنت مى‏كنند و اينان كسانى هستند كه در سراى دنيا از آنان گناه سر زده و در ستم و تجاوز به يكديگر كمك كرده‏اند، اعم از مستكبران و مستضعفان. آنان يكديگر را لعنت مى‏كنند و برخى‏شان برخى ديگر را انكار مى‏نمايند. سپس در موطنى ديگر گرد مى‏آيند كه در آن جا از يكديگر مى‏گريزند، و اين است سخن خدا كه: «روزى كه آدمى از برادر و مادر و پدر و همسر و فرزندان خود مى‏گريزد» ؛ زيرا در سراى دنيا بر ستم و تجاوز همكارى كرده‏اند، «در آن روز، هر كسى از آنان را كارى است كه او را به خود مشغول مى‏دارد» . سپس در موطنى ديگر گرد مى‏آيند كه در آن جا مى‏گريند، به طورى كه اگر آن صداها براى مردم دنيا آشكار شود، همه خلايق را از را از زندگى‏شان باز مى‏دارد و كوه‏ها از هم مى‏شكافند، مگر آنچه خدا بخواهد. پس پيوسته مى‏گريند تا جايى كه خون گريه مى‏كنند. سپس در موطنى ديگر گرد مى‏آيند و در آن جا از آنها مى‏خواهند كه سخن بگويند. پس مى‏گويند: «به پروردگارمان خدا سوگند كه ما مشرك نبوده‏ايم» و به كارهايى كه مى‏كرده‏اند، اقرار نمى‏كنند. از اين رو، لذا خداوند بر دهان‏هايشان مُهر مى‏زند و از دست‏ها و پاها و پوست‏ها مى‏خواهد كه سخن بگويند، و آنها به سخن مى‏آيند و به هر گناهى كه از ايشان سر زده است، گواهى مى‏دهند. آن گاه مهر از زبان‏هايشان برداشته مى‏شود و به پوست‏ها و دست‏ها و پاهاى خود مى‏گويند: چرا عليه ما گواهى داديد؟ و آنها مى‏گويند: ما را همان خدايى به سخن آورد كه هر چيزى را به سخن آورده است. سپس در موطنى ديگر گرد مى‏آيند و از همه خلايق خواسته مى‏شود كه سخن گويند و هيچ كس زبان به سخن نمى‏گشايد، «مگر كسى كه خداى مهربان به او اجازه دهد و حقيقت را مى‏گويد» . سپس در موطنى ديگر گرد مى‏آيند و در آن جا با يكديگر مجادله مى‏كنند و برخى خلايق، برخى ديگر را محكوم مى‏كنند و اين همان گفتن [حقيقت در سخن خداوند است]. همه اينها پيش از حسابرسى است، و چون كار حسابرسى شروع شود، هر فردى به كار خود مشغول مى‏گردد. از خداوند، بركت آن روز را مى‏خواهيم.