طبقات آتش
17 حدیث
رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ النّارَ تَأكُلُ أهلَها حَتّى إذَا اطَّلَعتَ عَلى أفئِدَتِهِمُ انتَهَت، ثُمَّ يَعودُ كَما كانَ، ثُمَّ يَستَقبِلُهُ أيضا، فَيَطَّلِعُ عَلى فُؤادِهِم، فَهُوَ كَذلِكَ أبَدا؛ فَذلِكَ قَولُهُ: «نَارُ اللَّهِ الْمُوقَدَةُ * الَّتِى تَطَّـلِعُ عَلَى الْأَفْئِدَةِ» ۱. ۲
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: آتش، اهل خود را مىخورد تا اين كه به دلهايشان مىرسد، آن گاه باز مىايستد. آن گاه دوزخيان به حال اوّل خود باز مىگردند و آتش دوباره آنها را مىخورد تا به دلهايشان برسد، و تا ابد، همين وضع ادامه دارد. اين است سخن خداى متعال كه: «آتش افروخته خداست كه به دلها مىرسد» .
عنه صلى الله عليه و آله: «الوَيلُ» وادٍ في جَهَنَّمَ، يَهوي فيهِ الكافِرُ أربَعينَ خَريفا قَبلَ أن يَبلُغَ قَعْرَهُ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: وَيل، پرتگاهى در جهنّم است كه كافر در آن سقوط مىكند و چهل سال طول مىكشد تا به تهِ آن برسد.
۱.. سنن الترمذي: ج 5 ص 320 ح 3164، مسند ابن حنبل: ج 4 ص 150 ح 11712، صحيح ابن حبّان: ج 16 ص 508 ح 7467، المستدرك على الصحيحين: ج 2 ص 551 ح 3873، البعث والنشور: ص 271 ح 465، كلّها عن أبي سعيد الخدري، كنزالعمّال: ج 2 ص 12 ح 2937.
عنه صلى الله عليه و آله: «الصَّعودُ» جَبَلٌ مِن نارٍ يَتَصَعَّدُ فيهِ الكافِرُ سَبعينَ خَريفا، ويَهوي بِهِ كَذلِكَ مِنهُ أبَدا. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: صَعود، كوهى از آتش است كه كافر، هفتاد سال از آن بالا مىرود و در همين مدّت از آن سقوط مىكند و اين كار او تا ابد ادامه مىيابد.
۱.. سنن الترمذي: ج 4 ص 703 ح 2576، مسند ابن حنبل: ج 4 ص 150 ح 11712، المستدرك على الصحيحين: ج 4 ص 639 ح 8764، مسند أبي يعلى: ج 2 ص 132 ح 1378، البعث والنشور: ص 271 ح 465 كلّها عن أبي سعيد الخدري، كنزالعمّال: ج 2 ص 12 ح 2935.
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در باره اين سخن خداى متعال: «به زودى، او را به بالا رفتن از گردنه وادار مىكنم» ـ : آن، كوهى از آتش در دوزخ است كه [كافر] وادار مىشود از آن بالا رود، و هر گاه دستش را بر آن بگذارد، دست او ذوب مىشود و چون بردارد، دستش بر مىگردد، و هر گاه پايش را بر آن بگذارد، پاى او ذوب مىشود و چون بردارد، پايش بر مىگردد.
عنه صلى الله عليه و آله: «الفَلَقُ» سِجنٌ في جَهَنَّمَ، يُحبَسُ فيهِ الجَبّارونَ وَالمُتَكَبِّرونَ، فَإِنَّ جَهَنَّمَ لَتَعوذُ
بِاللّهِ مِنهُ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: فَلَق، زندانى در جهنّم است كه گردنفرازان و متكبّران، در آن زندانى
مىشوند و [حتّى]جهنّم از آن به خدا پناه مىبرد.
۱.. كنزالعمّال: ج 2 ص 15 ح 2954 نقلاً عن ابن مردويه، الفردوس: ج 3 ص 159 ح 4429 وفيه صدره فقط وكلاهما عن ابن عمرو.
منية المريد عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله: اِستَعيذوا بِاللّهِ مِن «جُبِّ الخِزيِ». قيلَ: وما هُوَ يا رَسولَ اللّهِ؟ قالَ: وادٍ في جَهَنَّمَ اُعِدَّ لِلمُرائينَ. ۱
منية المُريد: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «از جُبّ الخِزْى (چاهِ رسوايى و خوارى) به خدا پناه ببريد».
گفته شد: آن چيست، اى پيامبر خدا؟
فرمود: «درّهاى است در جهنّم كه براى رياكاران، آماده شده است».
۱.. منية المريد: ص 318، بحارالأنوار: ج 72 ص 303 ح 50.
رسول اللّه صلى الله عليه و آله: جاءَني جَبرَئيلُ مُتَغَيَّرَ اللَّونِ، فَقُلتُ: يا جَبرَئيلُ، ما لي أراكَ مُتَغَيِّرَ اللَّونِ؟ قالَ: اطَّلَعتُ فِي النّارِ فَرَأَيتُ وادِيا في جَهَنَّمَ يَغلي، فَقُلتُ: يا مالِكُ، لِمَن هذا؟ فَقالَ: لِثَلاثِ نَفَرٍ: لِلمُحتَكِرينَ، وَالمُدمِنينَ عَلَى الخَمرِ، وَالقَوّادينَ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: جبرئيل با رخسارى رنگ برگشته نزد من آمد. گفتم: اى جبرئيل! چه شده است كه تو را رنگ برگشته مىبينم؟
گفت: به آتش نگريستم. درّهاى را در جهنّم ديدم كه مىجوشد. گفتم: اى مالك! اين براى چه كسانى است؟
گفت: براى سه دسته: احتكار كنندگان، دائم الخمرها و جاكشها.
۱.. إرشاد القلوب: ص 174.
جامع الأخبار عن أنس: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: إنَّ في جَهَنَّمَ لَوَادِيا يَستَغيثُ مِنهُ أهلُ النّارِ كُلَّ يَومٍ سَبعينَ ألفَ مَرّةٍ، وفي ذلِكَ الوادي بَيتٌ مِن نارٍ، وفي ذلِكَ البَيتِ جُبٌّ مِن نارٍ، وفي ذلِكَ الجُبِّ تابوتٌ مِن نارٍ، وفي ذلِكَ التّابوتِ حَيَّةٌ لَها ألفُ رَأسٍ، في كُلِّ رَأسٍ ألفُ فَمٍ، في كُلِّ فَمٍ عَشَرَةُ آلافِ نابٍ، وكُلُّ نابٍ ألفُ ذِراعٍ.
قالَ أنَسٌ: قُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله، لِمَن يَكونُ هذَا العَذابُ؟ قالَ صلى الله عليه و آله: لِشارِبِ الخَمرِ مِن حَمَلَةِ القُرآنَ. ۱
جامع الأخبار ـ به نقل از انس بن مالك ـ : پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «در جهنّم، درّهاى است كه دوزخيان، روزى هفتاد هزار بار از آن [به درگاه خدا] فريادخواهى مىكنند. در آن درّه، اتاقى از آتش است و در آن اتاق، چاهى از آتش و در آن چاه، صندوقى از آتش و در آن صندوق، مارى هزار سر است كه در هر سرى، هزار دهان و در هر دهانى، ده هزار نيش و هر نيشى هزار گز است».
گفتم: اى پيامبر خدا! اين عذاب براى چه كسى است؟
فرمود: «براى قرآندانى است كه شراب بنوشد».
۱.. جامع الأخبار: ص 422 ح 1172، إرشاد القلوب: ص 173، بحارالأنوار: ج 79 ص 148 ح 58.
الكافي عن سدير عن الإمام الباقر عليه السلام: يُؤتى شارِبُ الخَمرِ يَومَ القِيامَةِ مُسوَدّا وَجهُهُ، مُدلَعا لِسانُهُ، يَسيلُ لُعابُهُ عَلى صَدرِهِ، وحَقٌّ عَلَى اللّهِ عز و جل أن يَسقِيَهُ مِن طينَةِ خَبالٍ ـ أو قالَ: مِن بِئرِ خَبالٍ ـ، قُلتُ: وما بِئرُ خَبالٍ؟ قالَ: بِئرٌ يَسيلُ فيها صَديدُ الزُّناةِ. ۱
الكافى ـ به نقل از سدير ـ : امام باقر عليه السلام فرمود: «روز قيامت، شرابخوار را در حالى مىآورند كه رويش سياه و زبانش آويزان است و آب دهانش بر سينهاش كش كرده است، و بر خداوند عز و جل است كه از زرداب دوزخيان به او بنوشاند» يا فرمود: «از چاه زرداب».
گفتم: چاه زرداب چيست؟
فرمود: «چاهى است كه زردابِ [فرج] روسپيان، در آن مىريزد».
۱.. الكافي: ج6 ص396 ح 3، تهذيب الأحكام: ج 9 ص103 ح 448، وسائل الشيعة: ج 17 ص 237 ح 31931.
الكافي عن عمرو بن أبان: قالَ أبو عَبدِاللّهِ عليه السلام: مَن شَرِبَ مُسكِرا كانَ حَقّا عَلَى اللّهِ عز و جلأن يَسقِيَهُ مِن طينَةِ خَبالٍ. قُلتُ: وما طينَةُ خَبالٍ؟ فَقالَ: صَديدُ فُروجِ البَغايا. ۱
الكافى ـ به نقل از عمرو بن ابان ـ : امام صادق عليه السلام فرمود: «هر كس نوشيدنى مستىآورى بنوشد، بر خداى عز و جلاست كه از طينت خَبال به او بنوشاند».
گفتم: طينت خَبال چيست؟
فرمود: «چركابه فرج زنان روسپى».
۱.. الكافي: ج 6 ص 399 ح 14، تهذيب الأحكام: ج 9 ص 105 ح 454، وسائل الشيعة: ج 17 ص 260 ح 32015.
الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ عَلِيّا عليه السلام قالَ: إنَّ في جَهَنَّمَ رَحا تَطحَنُ، أفَلا تَسأَلونّي ما طَحنُها؟ فَقيلَ: وما طَحنُها يا أميرَ المُؤمِنينَ؟ فَقالَ عليه السلام: العُلَماءُ الفَجَرَةُ، وَالقُرّاءُ الفَسَقَةُ، وَالجَبابِرَةُ الظَّلَمَةُ، وَالوُزَراءُ الخَوَنَةُ، وَالعُرَفاءُ الكَذَبَةُ.
وإنَّ فِي النّارِ لَمَدينَةً يُقالُ لَها: «الحَصينَةُ»، أفَلا تَسأَلونّي ما فيها؟ فَقيلَ لَهُ: وما فيها يا أميرَالمُؤمِنينَ؟ قال عليه السلام: فيها أيدِي النّاكِثينَ. ۱
امام صادق عليه السلام: على عليه السلام فرمود: «در جهنّم، آسيابى است كه آرد مىكند. آيا از من نمىپرسيد كه چه آرد مىكند؟».
گفته شد: چه آرد مىكند، اى امير مؤمنان؟
فرمود: «عالمان تباهكار و قاريان گنهكار و پادشاهان ستمگر و وزيران خيانتكار و خبرآوران ۲ دروغگو را. در آتش دوزخ، شهرى است كه به آن، حَصينه مىگويند. آيا از من نمىپرسيد كه در آن شهر چيست؟».
گفته شد: در آن چيست، اى امير مؤمنان؟
فرمود: «دستهاى پيمانشكنان در آن است».
المستدرك على الصحيحين عن محمّد بن واسع: دَخَلتُ عَلى بِلالِ بنِ أبي بُردَةَ، فَقُلتُ لَهُ: يا بِلالُ، إنَّ أباكَ حَدَّثني عَن جَدِّكَ عَن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله أنَّهُ قالَ: إنَّ في جَهَنَّمَ وادٍ، في ذلِكَ الوادي بِئرٌ يُقالُ لَهُ: «هَبهَبٌ»؛ حَقٌّ عَلَى اللّهِ تَعالى أن يُسكِنَها كُلَّ جَبّارٍ، فَإِيّاكَ أن تَكونَ مِنهُم يا بِلالُ ۱
المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از محمّد بن واسع ـ : بر بِلال بن ابى بُرده در آمدم و به او گفتم: اى بلال! پدرت از جدّت از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله برايم حديث كرد كه ايشان فرمود: «در جهنّم، درّهاى است و در آن درّه، چاهى است به نام "هَبهَب". بر خداى متعال است كه گردنفرازان را در آن، جاى دهد». پس زنهار كه تو از آنان باشى، اى بلال!
۱.. المستدرك على الصحيحين: ج 4 ص 639 ح 8765، سنن الدارمي: ج 2 ص 788 ح 2712 نحوه، المعجم الأوسط: ج 4 ص 37 ح 3548 وليس فيه ذيله، البعث والنشور: ص 276 ح 479، المصنّف لابن أبي شيبة: ج 8 ص 98 ح 43 وفيه «هبّهت» بدل «هبهب»، كنز العمّال: ج 3 ص 507 ح 7645.
الإمام الباقر عليه السلام: إنَّ في جَهَنَّمَ لَوادِيا يُقالُ لَهُ: «غَسّاقٌ»، فيهِ ثَلاثونَ وثَلاثُمِئَةِ قَصرٍ، في كُلِّ قَصرٍ ثَلاثونَ وثَلاثُمِئَةِ بَيتٍ، في كُلِّ بَيتٍ ثَلاثونَ وثَلاثُمِئَةِ عَقرَبٍ، في حُمَّةِ كُلِّ عَقرَبٍ ثَلاثونَ وثَلاثُمِئَةِ قُلَّةِ ۱ سَمٍّ، لَو أنَّ عَقرَبا مِنها نَضَحَت (نَفَخَت) سَمَّها عَلى
أهلِ جَهَنَّمَ لَوَسِعَتهُم سَمّا! ۲
امام باقر عليه السلام: در جهنّم، درّهاى است كه به آن، «غَسّاق» مىگويند و در آن، سيصد و سى قصر است و در هر قصرى، سيصد و سى اتاق و در هر اتاقى، سيصد و سى كژدم و در نيش هر كژدمى، سيصد و سى كيسه زهر كه اگر هر كژدمى از آنها
زهر خود را بر اهل جهنّم بپاشد، زهرش همه آنها را جواب مىدهد.
الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ فِي النّارِ لَنارا يَتَعَوَّذُ مِنها أهلُ النّارِ، ما خُلِقَت إلّا لِكُلِّ مُتَكَبِّرٍ جَبّارٍ عَنيدٍ، ولِكُلِّ شَيطانٍ مَريدٍ، ولِكُلِّ مُتَكَبِّرٍ لا يُؤمِنُ بِيَومِ الحِسابِ، وِلُكلِّ ناصِبِ العَداوَةِ لِالِ مُحَمَّدٍ. ۱
امام صادق عليه السلام: در آتش [جهنّم]، آتشى است كه اهل آتش از آن به خدا پناه مىبرند. آن آتش، فقط براى هر متكبّر مغرور خيرهسرى، و براى هر شيطان سركشى، و براى هر متكبّرى كه به روز حسابرسى ايمان ندارد، و براى هر دشمن كينهتوز خاندان محمّد صلى الله عليه و آله آفريده شده است.
۱.. تفسير القمّي: ج 2 ص 257 عن منصور بن يونس، بحارالأنوار: ج 8 ص 295 ح 44.
عنه عليه السلام: إنَّ مِنَ العُلَماءِ مَن يُحِبُّ أن يَخزُنَ عِلمَهُ ولا يُؤخَذَ عَنهُ، فَذاكَ فِي الدَّركِ الأَوَّلِ مِنَ النّارِ. ومِنَ العُلَماءِ مَن إذا وُعِظَ أنِفَ وإذا وَعَظَ عَنَفَ، فَذاكَ فِي الدَّركِ الثّاني مِنَ النّارِ. ومِنَ العُلَماءِ مَن يَرى أن يَضَعَ العِلمَ عِندَ ذَوِي الثَّروَةِ وَالشَّرَفِ، ولا يَرى لَهُ فِي المَساكينِ وَضعا، فَذاكَ فِي الدَّركِ الثّالِثِ مِنَ النّارِ. ومِنَ العُلَماءِ مَن يَذهَبُ في عِلمِهِ مَذهَبَ الجَبابِرَةِ وَالسَّلاطينِ، فَإِن رُدَّ عَلَيهِ شَيءٌ مِن قَولِهِ أو قُصِّرَ في شَىءٍ مِن أمرِهِ غَضِبَ، فَذاكَ فِي الدّرِكِ الرّابِعِ مِنَ النّارِ. ومِنَ العُلَماءِ مَن يَطلُبُ أحاديثَ اليَهودِ وَالنَّصارى لِيُعزَّرَ بِهِ ويَكثُرَ بِهِ حَديثُهُ، فَذاكَ
امام صادق عليه السلام: در ميان عالِمان، كسانى هستند كه دوست دارند دانش خويش را پنهان بدارند و [كسى] از آنان نياموزد. چنين كسانى در دَرَكِ ۲ اوّلِ آتشاند. در ميان عالمان، كسانى هستند كه هر گاه پندشان دهند، نمىپذيرند و چون پند مىدهند، درشتى مىكنند. چنين كسانى در دَرَك دوم آتشاند. از عالمان، كسانى هستند كه دانش [خود] را در اختيار ثروتمندان و بزرگان قرار مىدهند و مستمندان را شايسته دانش خود نمىدانند. چنين كسانى در دَرَك سوم آتشاند. از عالمان، كسانى هستند كه در علم خويش، چونان متكبّران و پادشاهان رفتار مىكنند [يعنى]: اگر چيزى از گفته او را رد كنند يا در [اطاعت] امر او كوتاهىاى كنند، به خشم مىآيد. چنين كسانى در دَرَك چهارم آتشاند. از عالمان، كسانى هستند كه در جستجوى احاديث يهود و
۱.. الخصال: ص 352 ح 33، منية المريد: ص 139، أعلام الدين: ص 97، روضة الواعظين: ص 11، بحارالأنوار: ج 2 ص 108 ح 11.
۲.«دَرَك» و جمعش «دركات»، در مقابل «درجه» و جمع آن، «درجات» است. اوّلى را در مورد جهنّم به كار مىبرند و به معناى طبقات زيرين يا تحتانى است، و دومى را در باره بهشت به كار مىبرند كه به معناى طبقات بالايى و فوقانى است.
ثواب الأعمال عن المفضّل بن عمر عنه عليه السلام: لا يَنظُرُ اللّهُ عز و جل إلى عَبدٍ ولا يُزَكّيهِ إذا تَرَكَ فَريضَةً مِن فَرائِضِ اللّهِ، وارتَكَبَ كَبيرَةً مِنَ الكَبائِرِ. قالَ: قُلتُ: لا يَنظُرُ اللّهُ إلَيهِ؟! قالَ عليه السلام: نَعَم، قَد أشرَكَ بِاللّهِ. قالَ: قُلتُ: أشرَكَ؟! قالَ عليه السلام: نَعَم، إنَّ اللّهَ ـ جَلَّ وجَلّ ـ أمرَهُ بِأَمرٍ وأمرَهُ إبليسُ بِأَمرٍ، فَتَرَكَ ما أمَرَ اللّهُ عز و جل بِهِ وصارَ إلى ما أمَرَ إبليسُ بِهِ
فَهذا مَعَ إبليسَ بِهِ فِي الدَّركِ السّابِعِ مِنَ النّارِ. ۱
ثواب الأعمال ـ به نقل از مفضّل بن عمر ـ : امام صادق عليه السلام فرمود: «خداوند عز و جل به بندهاى كه واجبى از واجبات خدا را ترك گويد تا گناه بزرگى از گناهان بزرگ را مرتكب شود، نمىنگرد و بر پاكىِ او گواهى نمىدهد».
گفتم: خدا به او نمىنگرد؟
فرمود: «آرى؛ او به خدا شرك ورزيده است».
گفتم: شرك ورزيده است؟
فرمود: «آرى، [چون] خداوند بزرگ و توانا او را به كارى فرمان داده و ابليس هم به كارى ديگر فرمان داده است و او فرمان خداى عز و جل را وا نهاده و به فرمان ابليس گردن نهاده است.
پس، او با ابليس در طبقه هفتم آتش است».
۱.. ثواب الأعمال: ص 294 ح 1، بحارالأنوار: ج 71 ص 207 ح 16.
امام كاظم عليه السلام ـ در باره اين سخنِ خداى متعال: «پس بعد از ايشان، جانشينانى آمدند كه نماز را تباه كردند و از هوسها پيروى نمودند و زودا كه غَى را خواهند ديد» ـ : غَى، كوهى است از مس كه در ميانه جهنّم مىچرخد.