حدیث دربارهمراحل تكامل انسان

الإمام الحسين عليه السلامـ في دُعاءِ يَومِ عَرَفَةَ ـ: اِبتَدَأتَني قَبلَ أن أكونَ شَيئا مَذكورا، وخَلَقتَني مِنَ التُّرابِ ثُمَّ أسكَنتَنِي الأَصلابَ، آمِنا لِرَيبِ المَنونِ وَاختِلافِ الدُّهورِ، فَلَم أزَل ظاعِنا مِن صُلبٍ إلى رَحِمٍ في تَقادُمِ الأَيّامِ الماضِيَةِ وَالقُرونِ الخالِيَةِ، لَم تُخرِجني لِرَأفَتِكَ بي ولُطفِكَ لي وإحسانِكَ إلَيَّ في دَولَةِ أيّامِ الكَفَرَةِ الَّذينَ نَقَضوا عَهدَكَ، وكَذَّبوا رُسُلَكَ، لكِنَّكَ أخرَجتَني رَأفَةً مِنكَ وتَحَنُّنا عَلَيَّ لِلَّذي سَبَقَ لي مِنَ الهُدَى الَّذي فيهِ يَسَّرتَني وفيهِ أنشَأتَني، ومِن قَبلِ ذلِكَ رَؤُفتَ بي بِجَميلِ صُنعِكَ، وسَوابِغِ نِعمَتِكَ، فَابتَدَعتَ خَلقي، مِن مَنِيٍّ يُمنى، ثُمَّ أسكَنتَني في ظُلُماتٍ ثَلاثٍ بَينَ لَحمٍ وجِلدٍ ودَمٍ، لَم تُشَهِّرني بِخَلقي ۱، ولَم تَجعَل إلَيَّ شَيئا مِن أمري، ثُمَّ أخرَجتَني إلَى الدُّنيا تامّا سَوِيّا. ۲

امام حسين عليه السلامـ در دعاى روز عرفه ـ: آفرينش مرا كه هيچ نبودم، آغاز كردى و از خاكم آفريدى. سپس در پشت هاى [پدران] جايم دادى، آن سان كه از كشاكش روزگار و گردش ايّام، در امان بودم و در گذر روزگاران رفته و نسل هاى گذشته، پيوسته از پشتى به زهدانى مى كوچيدم، و از سرِ دلسوزى و مِهر و نيكى ات به من، مرا در دوران چيرگى كافران كه پيمان [يكتاپرستى] تو را شكستند و فرستادگانت را انكار كردند، به دنيايم نياوردى؛ بلكه از سرِ دلسوزى و مهرورزى ات به من در دوران هدايت كه پيش تر برايم مقدّر فرمودى و مرا براى آن، قابل ساختى و در آن، پروراندى، بيرونم آوردى. در گذشته نيز لطف و عنايت و نعمت هاى گسترده ات شامل حال من شده بود. پس آفرينش مرا از منى ريخته شده اى [در رحِم]آغاز كردى. سپس در تاريكى هاى سه گانه، بين گوشت و پوست و خون، قرارم دادى، و مرا به خلقتم انگشت نما نساختى ۳ و هيچ چيز از كار [آفرينش] مرا به من، موكول نكردى. آن گاه، مرا كامل و سالم به دنيا آوردى.

۱.قال العلامة المجلسي: لم تشهّرني بخلقي؛ أي لم تجعل تلك الحالات الخسيسة ظاهرة للخلق في ابتداء خلقي لأصير محقّرا مهينا عندهم، بل سترت تلك الأحوال عنهم، وأخرجتني بعد اعتدال صورتي وخروجي عن تلك الأصول الدّنية (بحار الأنوار: ج 60 ص 373). هذا وفي البلد الأمين: «لَم تُشهِدني خلقي».

۲.الإقبال: ج 2 ص 74، بحارالأنوار: ج 60 ص 372 ح 81.

۳.علّامه مجلسى مى گويد: يعنى اين حالت هاى مشمئزكننده را در آغاز خلقتم براى مردمان آشكارا نساختى كه بر اثر آن، در نزد آنان، خوار و حقير جلوه كنم؛ بلكه آنها را از ايشان پوشيده داشتى، و زمانى مرا به دنيا آوردى كه شكل و شمايلم را نيكو ساختى.

کلیدواژه‌ها آفریدگار آفرینش انسان مراحل تکامل انسان

احادیث دیگر این موضوع

امام باقر عليه السلامـ در باره اين سخن خداوند متعال: «شما را آفريديم، سپس صورتتان بخشيديم» : «شما را آفريديم» ،[به ترتيب] از نطفه به عَلَقه و سپس مُضغه و سپس استخوان و سپس گوشت. «شما را صورت بخشيديم» ؛ يعنى چشم و بينى و گوش ها و دهان و دست ها و پاها، اينها و مانند اينها را شكل بخشيد. سپس زشتى و زيبايى و بلندى و كوتاهى و مانند اينها را پديد آورد.

امام باقر عليه السلام:ـ خداوند متعال، شمارى آفرينشگر آفريده است و هرگاه بخواهد كسى را بيافريند، به آنها دستور مى دهد و آن آفرينشگران، از همان خاكى كه خداوند در كتابش فرموده است: «از آن، شما را آفريديم و در آن، باز مى گردانيم و بار ديگر شما را از آن، بيرون مى آوريم» ، بر مى دارند و نطفه را، پس از آن كه چهل شب در رحِم نگه داشت، با آن خاك، خمير مى كند. و چون چهار ماه بر آن گذشت، آن آفرينشگران مى گويند: پروردگارا! اكنون چه بيافرينيم؟ و خدا به آنان دستور مى دهد آنچه را كه خواهد، از پسر و دختر، سفيد يا سياه.

تفسير القمّى ـ در باره سخن خداوند: «و شما را گونه گون آفريد» ـ: [امام عليه السلام] فرمود: «دگرگون در گرايش ها، اراده ها و خواست ها».

تفسير القمّىـ در باره اين سخن خداوند متعال: «و انسان را از سُلاله اى از گِل آفريديم» ـ: [امام عليه السلام] فرمود: «سلاله، عبارت از عصاره غذا و آب است كه تبديل به نطفه مى شود. نطفه، اصلش از سُلاله است، و سُلاله، از عصاره غذا و آب، فراهم مى آيد، و غذا، منشأش گِل است. پس اين است معناى فرموده او كه: «از سُلاله اى از گِل آفريديم. سپس او را نطفه اى در جايگاهى استوار، قرار داديم» ، يعنى در رحِم. «سپس نطفه را عَلَقه ساختيم. بعد، عَلَقه را گوشتْ پاره اى ساختيم و گوشتْ پاره را استخوان ساختيم. سپس به استخوان، گوشت پوشانديم. سپس آن را آفرينشى ديگر پديدار ساختيم، پس آفرين بر خدا كه بهترينِ آفرينندگان است!» . اين است تحوّل از مرحله اى به مرحله ديگر. پس هر گاه نطفه در رحِم قرار گيرد، چهل روز به صورت نطفه است، سپس عَلَقه مى شود.

امام صادق عليه السلامـ از امير مؤمنان، در باره گونه هاى خلقت سؤال شد. فرمود:«آفرينش، بر سه گونه است: يكى آفرينش اختراعى، ابداعى و بدون ماده و مدّت. چنان كه خداى سبحان مى فرمايد: «آسمان ها و زمين را در شش روز آفريد» و [دوم]آفرينش مرحله اى، چنان كه مى فرمايد: «شما را در شكم هاى مادرانتان، آفرينش پس از آفرينش در تاريكى هاى سه گانه خلق كرد» . و مى فرمايد: «او كسى است كه شما را از خاكى، سپس از نطفه اى. آفريد» . و [سوم] آفرينش تقديرى، احتمال دارد كه آفرينش تقديرى، به معناى ساختن از يك مادّه با هندسه و اندازه ويژه باشد. چنان كه عيسى عليه السلام فرمود: «آن گاه كه از گِل مى آفرينى» تا آخر آيه.

امام صادق عليه السلام:سهم هاى ارث به اين دليل شش سهم شده، نه بيشتر؛ چون انسان، از شش چيز آفريده شده است. خداوند عز و جل مى فرمايد: «ما انسان را از عصاره اى از گل آفريديم» تا آخر آيه.

امام صادق عليه السلامـدر باره سخن خداوند متعال: «هر آينه، انسان را در رنج آفريديم» ـ: يعنى در شكم مادرش به صورت عمودى قرار دارد: طرف روى او به طرف روى مادرش است و طرف پشتش به طرف پشت مادرش. غذايش از چيزى است كه مادرش مى خورد، و از همان چيزى مى نوشد كه مادرش مى نوشد، و مادرش به نوعى او را تنفّس مى دهد، و پيمانش كه خدا از او گرفته است، [پيوسته] در برابر چشم اوست. پس چون زمان تولّدش نزديك شود، فرشته اى به نام «بانگ زننده» نزدش مى آيد و بر او بانگ مى زند و او وارونه مى شود.

امام على عليه السلام:اى انسانى كه در كمال اعتدال و تناسب، آفريده شده اى و در تاريكى هاى زهدان و پرده هاى تو در تو شكل گرفته و پرورده شده اى! از عصاره گِل، آغاز شدى و در آرامگاهى استوار، تا زمانى معيّن و مهلتى مشخّص شده، نهاده شدى. آن گاه كه جنين هستى، در شكم مادرت مى جنبى. نه سخنى را پاسخ مى دهى، و نه آوازى را مى شنوى. آن گاه، از قرارگاهت به سرايى بيرون آورده مى شوى كه آن را نديده اى و راه هاى كسب سود و منافع آن را نمى دانى.