حدیث دربارهمراحل تكامل انسان

عنه عليه السلامـ في صِفَةِ خَلقِ الإِنسانِ ـ: أم هذَا الَّذي أنشَأَهُ في ظُلُماتِ الأَرحامِ، وشُغُفِ ۱ الأَستارِ، نُطفَةً دِهاقا ۲، وعَلَقَةً مِحاقا ۳، وجَنينا وراضِعا، ووَليدا و يافِعا. ثُمَّ مَنَحَهُ قَلبا حافِظا، ولِسانا لافِظا، وبَصَرا لاحِظا، لِيَفهَمَ مُعتَبِرا، ويُقَصِّرَ مُزدَجِرا. ۴

امام على عليه السلامـ در توصيف آفرينش انسان ـ: آيا اين انسان، همان كسى نيست كه خداوند او را در تاريكى هاى زهدان و پرده هاى غلاف مانند آفريد، از نطفه اى ريخته شده كه به عَلَقه اى (آويزكى) بى مقدار، تبديل گشت. سپس جنين و شيرخواره و كودك و نوجوان شد. آن گاه، خداوند به او دلى حفظ كننده، و زبانى گويا، و چشمى بينا بخشيد تا بفهمد و عبرت گيرد و از زشتكارى ها باز ايستد.

۱.الشُغُفُ: جمع شغاف القلب وهو حجابه، فاستعاره لموضع الولد (النهاية: ج 2 ص 483 «شغف»).

۲.نُطفَة دهاقا: أي نطفة قد اُفرغت إفراغا شديدا (النهاية: ج 2 ص 145 «دهق»).

۳.المحاقُ: ذهاب الشيء كلّه حتّى لا يُرى له أثر (المصباح المنير: ص 565 «محق»).

۴.نهج البلاغة: الخطبة 83، بحارالأنوار: ج 60 ص 349 ح 35.

کلیدواژه‌ها آفریدگار آفرینش انسان مراحل تکامل انسان

احادیث دیگر این موضوع

امام باقر عليه السلامـ در باره اين سخن خداوند متعال: «شما را آفريديم، سپس صورتتان بخشيديم» : «شما را آفريديم» ،[به ترتيب] از نطفه به عَلَقه و سپس مُضغه و سپس استخوان و سپس گوشت. «شما را صورت بخشيديم» ؛ يعنى چشم و بينى و گوش ها و دهان و دست ها و پاها، اينها و مانند اينها را شكل بخشيد. سپس زشتى و زيبايى و بلندى و كوتاهى و مانند اينها را پديد آورد.

امام باقر عليه السلام:ـ خداوند متعال، شمارى آفرينشگر آفريده است و هرگاه بخواهد كسى را بيافريند، به آنها دستور مى دهد و آن آفرينشگران، از همان خاكى كه خداوند در كتابش فرموده است: «از آن، شما را آفريديم و در آن، باز مى گردانيم و بار ديگر شما را از آن، بيرون مى آوريم» ، بر مى دارند و نطفه را، پس از آن كه چهل شب در رحِم نگه داشت، با آن خاك، خمير مى كند. و چون چهار ماه بر آن گذشت، آن آفرينشگران مى گويند: پروردگارا! اكنون چه بيافرينيم؟ و خدا به آنان دستور مى دهد آنچه را كه خواهد، از پسر و دختر، سفيد يا سياه.

تفسير القمّى ـ در باره سخن خداوند: «و شما را گونه گون آفريد» ـ: [امام عليه السلام] فرمود: «دگرگون در گرايش ها، اراده ها و خواست ها».

تفسير القمّىـ در باره اين سخن خداوند متعال: «و انسان را از سُلاله اى از گِل آفريديم» ـ: [امام عليه السلام] فرمود: «سلاله، عبارت از عصاره غذا و آب است كه تبديل به نطفه مى شود. نطفه، اصلش از سُلاله است، و سُلاله، از عصاره غذا و آب، فراهم مى آيد، و غذا، منشأش گِل است. پس اين است معناى فرموده او كه: «از سُلاله اى از گِل آفريديم. سپس او را نطفه اى در جايگاهى استوار، قرار داديم» ، يعنى در رحِم. «سپس نطفه را عَلَقه ساختيم. بعد، عَلَقه را گوشتْ پاره اى ساختيم و گوشتْ پاره را استخوان ساختيم. سپس به استخوان، گوشت پوشانديم. سپس آن را آفرينشى ديگر پديدار ساختيم، پس آفرين بر خدا كه بهترينِ آفرينندگان است!» . اين است تحوّل از مرحله اى به مرحله ديگر. پس هر گاه نطفه در رحِم قرار گيرد، چهل روز به صورت نطفه است، سپس عَلَقه مى شود.

امام صادق عليه السلامـ از امير مؤمنان، در باره گونه هاى خلقت سؤال شد. فرمود:«آفرينش، بر سه گونه است: يكى آفرينش اختراعى، ابداعى و بدون ماده و مدّت. چنان كه خداى سبحان مى فرمايد: «آسمان ها و زمين را در شش روز آفريد» و [دوم]آفرينش مرحله اى، چنان كه مى فرمايد: «شما را در شكم هاى مادرانتان، آفرينش پس از آفرينش در تاريكى هاى سه گانه خلق كرد» . و مى فرمايد: «او كسى است كه شما را از خاكى، سپس از نطفه اى. آفريد» . و [سوم] آفرينش تقديرى، احتمال دارد كه آفرينش تقديرى، به معناى ساختن از يك مادّه با هندسه و اندازه ويژه باشد. چنان كه عيسى عليه السلام فرمود: «آن گاه كه از گِل مى آفرينى» تا آخر آيه.

امام صادق عليه السلام:سهم هاى ارث به اين دليل شش سهم شده، نه بيشتر؛ چون انسان، از شش چيز آفريده شده است. خداوند عز و جل مى فرمايد: «ما انسان را از عصاره اى از گل آفريديم» تا آخر آيه.

امام صادق عليه السلامـدر باره سخن خداوند متعال: «هر آينه، انسان را در رنج آفريديم» ـ: يعنى در شكم مادرش به صورت عمودى قرار دارد: طرف روى او به طرف روى مادرش است و طرف پشتش به طرف پشت مادرش. غذايش از چيزى است كه مادرش مى خورد، و از همان چيزى مى نوشد كه مادرش مى نوشد، و مادرش به نوعى او را تنفّس مى دهد، و پيمانش كه خدا از او گرفته است، [پيوسته] در برابر چشم اوست. پس چون زمان تولّدش نزديك شود، فرشته اى به نام «بانگ زننده» نزدش مى آيد و بر او بانگ مى زند و او وارونه مى شود.

امام على عليه السلام:اى انسانى كه در كمال اعتدال و تناسب، آفريده شده اى و در تاريكى هاى زهدان و پرده هاى تو در تو شكل گرفته و پرورده شده اى! از عصاره گِل، آغاز شدى و در آرامگاهى استوار، تا زمانى معيّن و مهلتى مشخّص شده، نهاده شدى. آن گاه كه جنين هستى، در شكم مادرت مى جنبى. نه سخنى را پاسخ مى دهى، و نه آوازى را مى شنوى. آن گاه، از قرارگاهت به سرايى بيرون آورده مى شوى كه آن را نديده اى و راه هاى كسب سود و منافع آن را نمى دانى.