حدیث دربارهمعيار شناخت خير و شر

عنه عليه السلام:يوقَفُ العَبدُ بَينَ يَدَيِ اللّهِ، فَيَقولُ: قيسوا بَينَ نِعَمي عَلَيهِ وبَينَ عَمَلِهِ، فَتَستَغرِقُ ۱ النِّعَمُ العَمَلَ، فَيَقولونَ: قَدِ استَغرَقَتِ النِّعَمُ العَمَلَ. فَيَقولُ: هَبوا لَهُ نِعَمي وقيسوا بَينَ الخَيرِ وَالشَّرِّ مِنهُ، فَإِنِ استَوَى العَمَلانِ أذهَبَ اللّهُ الشَّرَّ بِالخَيرِ وأدخَلَهُ الجَنَّةَ، فَإِن كانَ لَهُ فَضلٌ أعطاهُ اللّهُ بِفَضلِهِ، وإن كانَ عَلَيهِ فَضلٌ وهُوَ مِن أهلِ التَّقوى، لَم يُشرِك بِاللّهِ تَعالى وَاتَّقَى الشِّركَ بِهِ، فَهُوَ مِن أهلِ المَغفِرَةِ، يَغفِرُ اللّهُ لَهُ بِرَحمَتِهِ إن شاءَ ويَتَفَضَّلُ عَلَيهِ بِعَفوِهِ. ۲

امام على عليه السلام:بنده در پيشگاه خداوند، نگه داشته مى شود و [خدا]مى فرمايد: «ميان نعمت هاى من بر او و عمل او، مقايسه كنيد» و [البتّه] نعمت ها بر عمل [او]، غلبه دارند. آنان مى گويند: نعمت ها بر عمل، غلبه دارند. آن گاه مى فرمايد: «نعمت هايم را به او ببخشيد و ميان خير و شرّ او، مقايسه كنيد». اگر عمل خير و شر برابر شدند، خداوند، شر را به وسيله خير، از بين مى برد و او را به بهشت، وارد مى كند و اگر براى او فضيلتى باشد، خداوند در مقابل آن، به وى تفضّل مى نمايد، و اگر شرّش بيشتر باشد، و از پرهيزگاران بوده و به خداى متعال شرك نورزيده و از شركْ پرهيز كرده باشد، از آمرزيده شدگان است. اگر خدا بخواهد، او را با رحمتش مى آمرزد و با بخشش خود، بر او تفضّل مى نمايد.

۱.في المصدر: «فستغرق» وما أثبتناه من بحار الأنوار.

۲.الأمالي للطوسي: ص 212 ح 369، كنز الفوائد: ج 1 ص 223، عدّة الداعي: ص 136، أعلام الدين: ص 43 و ص 149 كلّها عن عطاء بن يسار، بحار الأنوار: ج 7 ص 262 ح 14.

کلیدواژه‌ها عدالت و شرور معیار شناخت خیر و شر

احادیث دیگر این موضوع

صحيح مسلمـ به نقل از اَنَس بن مالك ـ: پيامبر خدا فرمود: «روز قيامت، مرفّه ترينِ مردم دنيا را كه از جهنّميان است، مى آورند و او را كاملاً در دوزخ فرو مى برند. سپس به او گفته مى شود: «اى فرزند آدم! آيا هرگز خيرى ديده اى؟ آيا هرگز نعمتى به تو برخورده كرده است؟». مى گويد: نه به خدا، اى پروردگار من! و بيچاره ترينِ مردم دنيا را كه از بهشتيان است، مى آورند و در بهشت، فرو مى برند. سپس به او گفته مى شود: «اى فرزند آدم! آيا هرگز رنجى ديده اى؟ آيا هرگز به تو سخت گذشته است؟». مى گويد: نه به خدا، هرگز رنجى به من برخورد نكرده و هرگز سختى نديده ام.

مسند ابن حنبلـ به نقل از ابو سعيد خُدرى، از پيامبر خدا ـ: موسى گفت: پروردگارا! بر بنده مؤمن خود در دنيا سخت مى گيرى. پس، درِ بهشت براى موسى گشوده شد و به آن نگريست. [خدا] فرمود: «اى موسى! اين، چيزى است كه براى او مهيّا ساخته ام». موسى گفت: پروردگارا! به عزّت و جلالت، سوگند، اگر او را [حتّى]بى دست و پا آفريده بودى و تا روز رستاخيز بر صورت كشيده مى شد، ولى اين (بهشت) سرنوشت او بود، چنان بود كه هرگز رنجى نديده است. سپس موسى گفت: پروردگارا! به بنده كافرت در دنيا فراوانى مى دهى. پس براى موسى درى از جهنّم، گشوده شد. و گفته شد: «اى موسى! اين، چيزى است كه براى او مهيّا ساخته ام». موسى گفت: پروردگارا! به عزّت و جلالت سوگند، اگر تا روز رستاخيز، همه دنيا براى او بود، ولى اين (جهنّم) سرنوشت او بود، چنان بود كه هرگز خيرى نديده است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر گاه خداوند، بهشتيان را به بهشت و جهنّميان را به جهنّم وارد كند، مى فرمايد: «اى بهشتيان! «چند سال در زمين مانديد؟» ». مى گويند: «يك روز، يا مقدارى از يك روز» . مى فرمايد: «در يك روز يا مقدارى از يك روز، چه داد و ستد خوبى كرديد! رحمت من و خشنودى من و بهشت من [، ارزانىِ شما باد!]هميشه و جاودانه در آن بمانيد». سپس مى فرمايد: «اى دوزخيان! «چند سال در زمين مانديد؟» ». مى گويند: «يك روز، يا مقدارى از يك روز» . مى فرمايد: «در يك روز يا مقدارى از يك روز، چه تجارت بدى كرديد! آتش من و جهنم و ناخشنودى من [، سزاى شماست]! در آن، هميشه و جاودانه بمانيد».

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:فرشتگان مى گويند: پروردگارا! دنيا را از بنده مؤمن خود، باز مى دارى و او را در معرض بلا قرار مى دهى، در حالى كه او به تو مؤمن است. مى فرمايد: «پرده از روى پاداش او برداريد». فرشتگان، وقتى پاداش او را ديدند، مى گويند: پروردگارا! آنچه در دنيا بدو رسيده، زيانى به او نمى رساند. فرشتگان مى گويند: پروردگارا! براى بنده كافرت در دنيا فراوانى قرار مى دهى و بلا را از او باز مى دارى، در حالى كه او به تو كافر است. مى فرمايد: «پرده از كيفرش برداريد». [فرشتگان،] وقتى كيفر او را ديدند، مى گويند: پروردگارا! آنچه در دنيا بدو رسيده، سودى برايش ندارد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:روز رستاخيز، مرفّه ترين كافر دنيا را مى آورند و گفته مى شود: «او را در آتش دوزخ فرو ببريد» و او در آن فرو برده مى شود. سپس به او گفته مى شود: «اى فلانى! آيا هرگز به تو نعمتى رسيده است؟». مى گويد: نه، هرگز به من نعمتى نرسيده است. آن گاه زيانبارترين و گرفتارترين مؤمن را مى آورند. گفته مى شود: «او را در بهشت، فرو ببريد» و او در آن فرو برده مى شود. آن گاه به او گفته مى شود: «اى فلانى! آيا هرگز به تو زيان و بلايى رسيده است؟». مى گويد: نه، هرگز به من زيان و بلايى نرسيده است.

صحيح البخارىـ به نقل از حذيفة بن يمان ـ: مردم درباره خير، از پيامبر خدا مى پرسيدند؛ ولى من از ايشان از ترس اين كه شر مرا دريابد، درباره شر مى پرسيدم. گفتم: اى پيامبر خدا! ما در نادانى و شر بوديم كه خداوند، اين خير (اسلام) را براى ما آورد. آيا پس از اين خير، شرّى هست؟ فرمود: «آرى». گفتم: آيا پس اين شر، خيرى هست؟ فرمود: «آرى، و در آن، بلوايى خواهد بود». گفتم: بلوايش چيست؟ فرمود: «گروهى، به راهى غير از راه هدايت من مى روند و تو، معروف و مُنكَرى از آنان مى بينى». گفتم: آيا پس از آن خير، شرّى خواهد بود؟ فرمود: «آرى؛ كسانى هستند كه به سوى درهاى جهنّم فرا مى خوانند. هر كس آنان را اجابت كند، او را در آن مى افكنند». گفتم: اى پيامبر خدا! آنان را براى ما توصيف كن. فرمود: «آنان شبيه مايند و به زبان ما سخن مى گويند». گفتم: اگر آنان را ديدم، چه كنم؟ فرمود: «همراه جماعت مسلمانان و امامشان باش». گفتم: اگر جماعت و امامى نداشتند [، چه كنم]؟ فرمود: «از همه آن فرقه ها دورى كن، هر چند [مجبور باشى از گرسنگى،]ريشه درخت به دندان بكشى، تا اين كه مرگ، تو را دريابد و تو در آن حال باشى».

امام صادق عليه السلام:در زمان پيامبر خدا، مردى بود كه به او ذو النَّمِرَه (داراى لكه سياه و سفيد) درباره وى اطلاعات زيادى در دست نيست، بجز همين روايت امام صادق عليه السلام. گفته اند او مردى زشت رو بوده و درباره اش جبرئيل عليه السلام نازل شد و از وضع خوب او و زيبايى اش در قيامت، خبر داد. در القاموس آمده است: نَمِره، نقطه لك و رنگ است و انْمَر، به دارنده يك لك سياه و يك لك سفيد گفته مى شود. گفته مى شد. او زشت ترينِ مردم بود و به همين جهت، ذو النَّمِره ناميده شده بود. وى به حضور پيامبر صلى الله عليه و آله رسيد و گفت: اى پيامبر خدا! مرا از آنچه خداوند عز و جل بر من واجب نموده، آگاه كن. پيامبر خدا به او فرمود: «خداوند بر تو، هفده ركعت نماز در شبانه روز و روزه ماه رمضان ـ اگر آن ماه را درك كردى ـ و حج ـ هر گاه كه توانش را داشتى ـ و زكات را واجب نموده است» و آنها را براى او توضيح داد. گفت: سوگند به آن كه به حق، تو را به پيامبرى برانگيخت، من چيزى [از مستحبّات]را به آنچه پروردگارم بر من واجب نموده، نمى افزايم». پيامبر صلى الله عليه و آله به او فرمود: «اى ذو النَّمِره! چرا؟». گفت: به خاطر آن كه مرا زشت آفريد. آن گاه جبرئيل عليه السلام بر پيامبر صلى الله عليه و آله نازل شد و گفت: اى پيامبر خدا! پروردگارت به تو دستور مى دهد كه از جانب او به ذو النمره سلام برسانى و به او بگويى: پروردگارت ـ تبارك و تعالى ـ مى فرمايد: آيا خشنود نيستى كه در روز رستاخيز، تو را به زيبايىِ جبرئيل، محشور نمايم؟ پيامبر خدا به او فرمود: «اى ذو النمره! اين، جبرئيل است كه [از سوى خدا]به من امر مى كند به تو سلام برسانم، و پروردگارت به تو مى فرمايد: آيا خشنود نيستى كه تو را به زيبايىِ جبرئيل، محشور نمايم؟». ذو النمره گفت: همانا من خشنود شدم. اى پروردگار من! سوگند به عزّتت، [بر واجباتم]افزون مى كنم تا خشنود گردى.

امام على عليه السلام:خيرى كه جز با شر به دست نيايد، چه خيرى است؟! و آسودگى اى كه جز با سختى حاصل نشود، چه آسودگى اى است؟