حدیث دربارهمعيار شناخت خير و شر

الإمام عليّ عليه السلام:ما خَيرُ خَيرٍ ۱ لا يُنال إلّا بِشَرٍّ، ويُسرٍ لا يُنالُ إلّا بِعُسرٍ؟! ۲

امام على عليه السلام:خيرى كه جز با شر به دست نيايد، چه خيرى است؟! و آسودگى اى كه جز با سختى حاصل نشود، چه آسودگى اى است؟

۱.في غرر الحكم (طبعة طهران) ص 819 ح 219: «فما خيرٌ خيرا».

۲.نهج البلاغة: الكتاب 31، تحف العقول: ص 77، تنبيه الخواطر: ج 2 ص 105، غرر الحكم: ح 10371، بحار الأنوار: ج 77 ص 214 ح 1؛ دستور معالم الحكم: ص 24.

کلیدواژه‌ها عدالت و شرور معیار شناخت خیر و شر

احادیث دیگر این موضوع

صحيح مسلمـ به نقل از اَنَس بن مالك ـ: پيامبر خدا فرمود: «روز قيامت، مرفّه ترينِ مردم دنيا را كه از جهنّميان است، مى آورند و او را كاملاً در دوزخ فرو مى برند. سپس به او گفته مى شود: «اى فرزند آدم! آيا هرگز خيرى ديده اى؟ آيا هرگز نعمتى به تو برخورده كرده است؟». مى گويد: نه به خدا، اى پروردگار من! و بيچاره ترينِ مردم دنيا را كه از بهشتيان است، مى آورند و در بهشت، فرو مى برند. سپس به او گفته مى شود: «اى فرزند آدم! آيا هرگز رنجى ديده اى؟ آيا هرگز به تو سخت گذشته است؟». مى گويد: نه به خدا، هرگز رنجى به من برخورد نكرده و هرگز سختى نديده ام.

مسند ابن حنبلـ به نقل از ابو سعيد خُدرى، از پيامبر خدا ـ: موسى گفت: پروردگارا! بر بنده مؤمن خود در دنيا سخت مى گيرى. پس، درِ بهشت براى موسى گشوده شد و به آن نگريست. [خدا] فرمود: «اى موسى! اين، چيزى است كه براى او مهيّا ساخته ام». موسى گفت: پروردگارا! به عزّت و جلالت، سوگند، اگر او را [حتّى]بى دست و پا آفريده بودى و تا روز رستاخيز بر صورت كشيده مى شد، ولى اين (بهشت) سرنوشت او بود، چنان بود كه هرگز رنجى نديده است. سپس موسى گفت: پروردگارا! به بنده كافرت در دنيا فراوانى مى دهى. پس براى موسى درى از جهنّم، گشوده شد. و گفته شد: «اى موسى! اين، چيزى است كه براى او مهيّا ساخته ام». موسى گفت: پروردگارا! به عزّت و جلالت سوگند، اگر تا روز رستاخيز، همه دنيا براى او بود، ولى اين (جهنّم) سرنوشت او بود، چنان بود كه هرگز خيرى نديده است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر گاه خداوند، بهشتيان را به بهشت و جهنّميان را به جهنّم وارد كند، مى فرمايد: «اى بهشتيان! «چند سال در زمين مانديد؟» ». مى گويند: «يك روز، يا مقدارى از يك روز» . مى فرمايد: «در يك روز يا مقدارى از يك روز، چه داد و ستد خوبى كرديد! رحمت من و خشنودى من و بهشت من [، ارزانىِ شما باد!]هميشه و جاودانه در آن بمانيد». سپس مى فرمايد: «اى دوزخيان! «چند سال در زمين مانديد؟» ». مى گويند: «يك روز، يا مقدارى از يك روز» . مى فرمايد: «در يك روز يا مقدارى از يك روز، چه تجارت بدى كرديد! آتش من و جهنم و ناخشنودى من [، سزاى شماست]! در آن، هميشه و جاودانه بمانيد».

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:فرشتگان مى گويند: پروردگارا! دنيا را از بنده مؤمن خود، باز مى دارى و او را در معرض بلا قرار مى دهى، در حالى كه او به تو مؤمن است. مى فرمايد: «پرده از روى پاداش او برداريد». فرشتگان، وقتى پاداش او را ديدند، مى گويند: پروردگارا! آنچه در دنيا بدو رسيده، زيانى به او نمى رساند. فرشتگان مى گويند: پروردگارا! براى بنده كافرت در دنيا فراوانى قرار مى دهى و بلا را از او باز مى دارى، در حالى كه او به تو كافر است. مى فرمايد: «پرده از كيفرش برداريد». [فرشتگان،] وقتى كيفر او را ديدند، مى گويند: پروردگارا! آنچه در دنيا بدو رسيده، سودى برايش ندارد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:روز رستاخيز، مرفّه ترين كافر دنيا را مى آورند و گفته مى شود: «او را در آتش دوزخ فرو ببريد» و او در آن فرو برده مى شود. سپس به او گفته مى شود: «اى فلانى! آيا هرگز به تو نعمتى رسيده است؟». مى گويد: نه، هرگز به من نعمتى نرسيده است. آن گاه زيانبارترين و گرفتارترين مؤمن را مى آورند. گفته مى شود: «او را در بهشت، فرو ببريد» و او در آن فرو برده مى شود. آن گاه به او گفته مى شود: «اى فلانى! آيا هرگز به تو زيان و بلايى رسيده است؟». مى گويد: نه، هرگز به من زيان و بلايى نرسيده است.

صحيح البخارىـ به نقل از حذيفة بن يمان ـ: مردم درباره خير، از پيامبر خدا مى پرسيدند؛ ولى من از ايشان از ترس اين كه شر مرا دريابد، درباره شر مى پرسيدم. گفتم: اى پيامبر خدا! ما در نادانى و شر بوديم كه خداوند، اين خير (اسلام) را براى ما آورد. آيا پس از اين خير، شرّى هست؟ فرمود: «آرى». گفتم: آيا پس اين شر، خيرى هست؟ فرمود: «آرى، و در آن، بلوايى خواهد بود». گفتم: بلوايش چيست؟ فرمود: «گروهى، به راهى غير از راه هدايت من مى روند و تو، معروف و مُنكَرى از آنان مى بينى». گفتم: آيا پس از آن خير، شرّى خواهد بود؟ فرمود: «آرى؛ كسانى هستند كه به سوى درهاى جهنّم فرا مى خوانند. هر كس آنان را اجابت كند، او را در آن مى افكنند». گفتم: اى پيامبر خدا! آنان را براى ما توصيف كن. فرمود: «آنان شبيه مايند و به زبان ما سخن مى گويند». گفتم: اگر آنان را ديدم، چه كنم؟ فرمود: «همراه جماعت مسلمانان و امامشان باش». گفتم: اگر جماعت و امامى نداشتند [، چه كنم]؟ فرمود: «از همه آن فرقه ها دورى كن، هر چند [مجبور باشى از گرسنگى،]ريشه درخت به دندان بكشى، تا اين كه مرگ، تو را دريابد و تو در آن حال باشى».

امام صادق عليه السلام:در زمان پيامبر خدا، مردى بود كه به او ذو النَّمِرَه (داراى لكه سياه و سفيد) درباره وى اطلاعات زيادى در دست نيست، بجز همين روايت امام صادق عليه السلام. گفته اند او مردى زشت رو بوده و درباره اش جبرئيل عليه السلام نازل شد و از وضع خوب او و زيبايى اش در قيامت، خبر داد. در القاموس آمده است: نَمِره، نقطه لك و رنگ است و انْمَر، به دارنده يك لك سياه و يك لك سفيد گفته مى شود. گفته مى شد. او زشت ترينِ مردم بود و به همين جهت، ذو النَّمِره ناميده شده بود. وى به حضور پيامبر صلى الله عليه و آله رسيد و گفت: اى پيامبر خدا! مرا از آنچه خداوند عز و جل بر من واجب نموده، آگاه كن. پيامبر خدا به او فرمود: «خداوند بر تو، هفده ركعت نماز در شبانه روز و روزه ماه رمضان ـ اگر آن ماه را درك كردى ـ و حج ـ هر گاه كه توانش را داشتى ـ و زكات را واجب نموده است» و آنها را براى او توضيح داد. گفت: سوگند به آن كه به حق، تو را به پيامبرى برانگيخت، من چيزى [از مستحبّات]را به آنچه پروردگارم بر من واجب نموده، نمى افزايم». پيامبر صلى الله عليه و آله به او فرمود: «اى ذو النَّمِره! چرا؟». گفت: به خاطر آن كه مرا زشت آفريد. آن گاه جبرئيل عليه السلام بر پيامبر صلى الله عليه و آله نازل شد و گفت: اى پيامبر خدا! پروردگارت به تو دستور مى دهد كه از جانب او به ذو النمره سلام برسانى و به او بگويى: پروردگارت ـ تبارك و تعالى ـ مى فرمايد: آيا خشنود نيستى كه در روز رستاخيز، تو را به زيبايىِ جبرئيل، محشور نمايم؟ پيامبر خدا به او فرمود: «اى ذو النمره! اين، جبرئيل است كه [از سوى خدا]به من امر مى كند به تو سلام برسانم، و پروردگارت به تو مى فرمايد: آيا خشنود نيستى كه تو را به زيبايىِ جبرئيل، محشور نمايم؟». ذو النمره گفت: همانا من خشنود شدم. اى پروردگار من! سوگند به عزّتت، [بر واجباتم]افزون مى كنم تا خشنود گردى.

امام على عليه السلامـ در سفارش به پسرش محمّد بن حنفيّه ـ: اى پسرم!. هيچ خيرى كه پس از آن، جهنّم باشد، خير نيست و هيچ شرّى كه پس از آن، بهشت باشد، شر نيست. هر نعمتى كمتر از بهشت، كوچك است و هر بلايى كمتر از جهنّم، آسايش است.