مسافرت در ماه رمضان

8 حدیث
الإمام عليّ عليه السلام:لَيسَ لِلعَبدِ أن يَخرُجَ في سَفَرٍ إذا حَضَرَ شَهرُ رَمَضانَ؛ لِقَولِ اللّهِ عز و جل: «فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ» ۱. ۲
امام على عليه السلام:سزاوار نيست وقتى كه ماه رمضان مى رسد، بنده به سفر برود؛ چون خداوند فرموده است: «پس، هر كس از شما اين ماه را شاهد بود، آن را روزه بگيرد» .
۱.البقرة: 185.
۲.الخصال: 614 / 10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: 104، بحار الأنوار: 96 / 322 / 3.
تفسير العيّاشي عن الصباح بن سيّابة:قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام: إنَّ ابنَ أبي يَعفورَ أمَرَني أن أسأَلَكَ عَن مَسائِلَ. فَقالَ: «وما هِيَ؟». قالَ: يَقولُ لَكَ: إذا دَخَلَ شَهرُ رَمَضانَ وأنَا في مَنزِلي أ لِيَ أن اُسافِرَ؟ قالَ: «إنَّ اللّهَ يَقولُ: «فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ» ، فَمَن دَخَلَ عَلَيهِ شَهرُ رَمَضانَ وهُوَ في أهلِهِ فَلَيسَ لَهُ أن يُسافِرَ إلاّ لِحَجٍّ، أو عُمرَةٍ، أو في طَلَبِ مالٍ يَخافُ تَلَفَهُ» ۱.
تفسير العيّاشى ـ به نقل از صباح بن سيّابه ـ:به امام صادق عليه السلامگفتم: ابن ابى يعفور، مرا فرمان داده تا از شما مسائلى را بپرسم. فرمود: «آنها چيستند؟». [گفتم:] مى گويد: اگر ماه رمضان وارد شد و من در خانه ام بودم، آيا مى توانم مسافرت كنم؟ فرمود: «خداوند مى فرمايد: «پس، هر كس از شما اين ماه را شاهد بود، آن را روزه بگيرد» . پس، هر كس كه ماه رمضان بر او وارد شود و او در ميان خانواده اش باشد، نمى تواند مسافرت برود، مگر براى حج يا عمره يا در طلب مالى كه مى ترسد تلف شود». ۲
۱.تفسير العيّاشي: 1 / 80 / 186، بحار الأنوار: 96 / 324 / 14.
۲.علاّمه سيّد محمّد حسين طباطبايى گويد: «اين، استفاده اى لطيف براى يك حكم مستحب است، با تمسّك به اطلاق آيه» (ر. ك: الميزان: 2 / 27).
الإمام الصادق عليه السلام:إذا دَخَلَ شَهرُ رَمَضانَ فَلِلّهِ فيهِ شَرطٌ، قالَ اللّهُ تَعالى: «فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ» ، فَلَيسَ للرَّجُلِ إذا دَخَلَ شَهرُ رَمَضانَ أن يَخرُجَ إلاّ في حَجٍّ، أو عُمرَةٍ، أو مالٍ يَخافُ تَلَفَهُ، أو أخٍ يَخافُ هَلاكَهُ، ولَيسَ لَهُ أن يَخرُجَ في إتلافِ مالِ أخيهِ، فَإِذا مَضَت لَيلَةُ ثَلاثٍ وعِشرينَ فَليَخرُج حَيثُ شاءَ. ۱
امام صادق عليه السلام:وقتى ماه رمضان وارد مى شود، خداوند در آن شرطى دارد. خداوند فرموده است: «پس، هر كس از شما اين ماه را شاهد بود، آن را روزه بگيرد» . پس وقتى ماه رمضان وارد شد، شخص نمى تواند بيرون رود، مگر براى حج، يا عمره، يا مالى كه بيم دارد تلف شود، يا برادرى كه مى ترسد هلاك گردد. نيز حق ندارد براى تلف كردن مال برادرش بيرون رود. پس چون شب بيست و سوم گذشت، مى تواند هر جا كه خواست، برود.
۱.تهذيب الأحكام: 4 / 216 / 626 عن عليّ بن أسباط عن رجل.
الكافي عن الحلبيّ عن الإمام الصادق عليه السلام، قال:سَأَلتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يَدخُلُ شَهرُ رَمَضانَ وهُوَ مُقيمٌ لا يُريدُ بَراحا، ثُمَّ يَبدو لَهُ بَعدَما يَدخُلُ شَهرُ رَمَضانَ أن يُسافِرَ؟ فَسَكَتَ، فَسَأَلتُهُ غَيرَ مَرَّةٍ. فَقالَ: «يُقيمُ أفضَلُ، إلاّ أن يَكونَ لَهُ حاجَةٌ لابُدَّ مِنَ الخُروجِ فيها، أو يَتَخَوَّفَ عَلى مالِهِ». ۱
الكافى ـ به نقل از حلبى ـ:از امام صادق عليه السلام درباره مردى پرسيدم كه ماه رمضان وارد مى شود و او در شهر خود است و قصد سفر ندارد. آن گاه پس از ورود ماه رمضان، تصميم مى گيرد كه به مسافرت برود؟ امام عليه السلام ساكت ماند. چند بار پرسيدم. فرمود: «بهتر، آن است كه بماند، مگر اين كه نيازى باشد و چاره اى جز سفر براى آن نباشد، يا اين كه بر مال خويش بيمناك باشد».
۱.الكافي: 4 / 126 / 2، كتاب من لا يحضره الفقيه: 2 / 139 / 1969.
الإمام الصادق عليه السلام:لا تَخرُج في رَمَضانَ إلاّ لِلحَجِّ، أوِ العُمرَةِ، أو مالٍ تَخافُ عَلَيهِ الفَوتَ، أو لِزَرعٍ يَحينُ حَصادُهُ. ۱
امام صادق عليه السلام:در رمضان جز براى حج يا عمره يا مالى كه مى ترسى از دست برود يا زراعتى كه هنگام دروى آن رسيده است، مسافرت نرو.
۱.تهذيب الأحكام: 4 / 327 / 1017 عن الحسين بن المختار.
الكافي عن أبي بصير:سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام عَنِ الخُروجِ إذا دَخَلَ شَهرُ رَمَضانَ؟ قالَ: «لا، إلاّ فيما اُخبِرُكَ بِهِ: خُروجٌ إلى مَكَّةَ، أو غَزوٌ في سَبيلِ اللّهِ، أو مالٌ تَخافُ هَلاكَهُ، أو أخٌ تُريدُ وَداعَهُ، وإنَّهُ لَيسَ أخا مِنَ الأَبِ وَالاُمِّ». ۱
الكافى ـ به نقل از ابو بصير ـ:از امام صادق عليه السلام درباره مسافرت، وقتى كه ماه رمضان وارد شده باشد، پرسيدم. فرمود: «نه، مگر در مواردى كه مى گويم: مسافرت به مكّه، يا جهاد در راه خدا، يا مالى كه مى ترسى نابود شود، يا برادرى كه مى خواهى با او خداحافظى كنى و او برادر پدر و مادرى نيست».
۱.الكافي: 4 / 126 / 1، تهذيب الأحكام: 4 / 327 / 1018، كتاب من لا يحضره الفقيه: 2 / 139 / 1968.
تهذيب الأحكام عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه السلام، قالَ:قُلتُ لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ! يَدخُلُ عَلَيَّ شَهرُ رَمَضانَ فَأَصومُ بَعضَهُ، فَتَحضُرُني نِيَّةُ زِيارَةِ قَبرِ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام، فَأَزورُهُ واُفطِرُ ذاهِبا وجائِيا، أو اُقيمُ حَتّى اُفطِرَ وأزورَهُ بَعدَما اُفطِرُ بِيَومٍ أو يَومَينِ؟ فَقالَ: «أقِم حَتّى تُفطِرَ». قُلتُ لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ! فَهُوَ أفضَلُ؟ قالَ: نَعَم، أما تَقرَأُ في كِتابِ اللّهِ: «فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ» ؟!». ۱
تهذيب الأحكام ـ به نقل از ابو بصير ـ:به امام صادق عليه السلام گفتم: فدايت شوم! ماه رمضان بر من وارد مى شود و بخشى از آن را روزه مى گيرم. آن گاه تصميم مى گيرم به زيارت قبر امام حسين عليه السلام بروم. پس [آيا]او را زيارت كنم و روزه را در رفت و برگشت، افطار كنم، يا بمانم تا عيد فطر را درك كنم و پس از آن كه يكى دو روز از عيد فطر گذشت، زيارتش كنم؟ فرمود: «بمان تا عيد فطر شود». به او گفتم: فدايت شوم! اين، بهتر است؟ فرمود: «آرى؛ آيا در كتاب خدا نمى خوانى كه: «پس، هر كس از شما اين ماه را شاهد بود، آن را روزه بگيرد» ؟».
۱.تهذيب الأحكام: 4 / 316 / 961، بحار الأنوار: 100 / 116 / 24.
تهذيب الأحكام عن محمّد بن الفضل البغدادي:كَتَبتُ إلى أبِي الحَسَنِ العَسكَرِيِّ عليه السلام: جُعِلتُ فِداكَ! يَدخُلُ شَهرُ رَمَضانَ عَلَى الرَّجُلِ فَيَقَعُ بِقَلبِهِ زِيارَةُ الحُسَينِ عليه السلاموزِيارَةُ أبيكَ بِبَغدادَ، فَيُقيمُ في مَنزِلِهِ حَتّى يَخرُجَ عَنهُ شَهرُ رَمَضانَ ثُمَّ يَزورَهُم، أو يَخرُجُ في شَهرِ رَمَضانَ ويُفطِرُ؟ فَكَتَبَ عليه السلام: «لِشَهرِ رَمَضانَ مِنَ الفَضلِ وَالأَجرِ ما لَيسَ لِغَيرِهِ مِنَ الشُّهورِ، فَإِذا دَخَلَ فَهُوَ المَأثورُ». ۱
تهذيب الأحكام ـ به نقل از محمّد بن فضل بغدادى ـ:به امام عسكرى عليه السلامنامه نوشتم كه: فدايت شوم! ماه رمضان بر كسى وارد مى شود. از دلش مى گذرد كه به زيارت امام حسين عليه السلام و زيارت پدرت در بغداد برود. آيا در خانه اش بماند تا پس از پايان يافتن ماه رمضان به زيارت آنان برود، يا در ماه رمضان به مسافرت برود و روزه اش را افطار كند؟ امام عليه السلام چنين نوشت: «براى ماه رمضان، فضيلت و پاداشى است كه ماه هاى ديگر ندارند. پس وقتى وارد شد، همان برگزيده مى شود». ۲
۱.تهذيب الأحكام: 6 / 110 / 198، بحار الأنوار: 100 / 115 / 23.
۲.علاّمه مجلسى در ذيل اين دو حديث مى گويد: «اين دو روايت، دلالت دارد كه خوردن روزه به خاطر زيارت آنان، مطلوب نيست، در حالى كه رواياتى در ترغيب به افطار براى آنچه كم فضيلت تر از آن است، وارد شده است، مثل: تشييع مؤمن يا استقبال از او. از سوى ديگر، به زيارت امام حسين عليه السلام در شب هاى قدر و شب هاى ديگر اين ماه، تشويق شده و اين زيارت براى بيشتر مردم جز با افطار روزه، عملى نيست و بعيد نيست كه بشود آن دو روايت را بر تقيّه حمل كرد و خدا داناتر است» (ر. ك: بحار الأنوار: 100 / 116).