حدیث دربارهگفتمان شايسته

أبو القاسم نصر بن الصّباح:عَبدُالرَّحمن بنُ الحَجّاجِ شَهِدَ لَهُ أبُوالحَسَنِ عليه السلامبِالجَنَّةِ، وكانَ أبو عَبدِاللّهِ عليه السلاميَقولُ لِعَبدِ الرَّحمنِ: يا عَبدَالرَّحمنِ، كَلِّم أهلَ المَدينَةِ فَإِنّي اُحِبُّ أن يُرى في رِجالِ الشّيعَةِ مِثلُكُ. ۱
ابوالقاسم نصر بن صباح:امام صادق عليه السلام به بهشتى بودن عبدالرحمان بن حجّاج گواهى داد و به وى مى فرمود: اى عبد الرحمان! با مردم مدينه سخن بگو. من دوست دارم در ميان شيعيان، امثال تو ديده شوند.
۱.رجال الكشّي: 2 / 741 / 830، بحارالأنوار: 2 / 136 / 42 و ج 73 / 405.

احادیث دیگر این موضوع

۵
امام عسكرى عليه السلام:در محضر امام صادق عليه السلام از جدال در دين سخن به ميان آمد و اين كه رسول خدا و امامان عليه السلام از اين كار نهى كرده اند. امام صادق عليه السلامفرمود: «به طور مطلق از آن نهى نشده؛ ولى از جدال به غير روش نيكو نهى شده است. مگر نشنيده ايد كه خداى ـ عزّوجلّ ـ مى فرمايد: و با اهل كتاب، جز به [شيوه اى] كه بهتر است، مجادله مكنيد و در جاى ديگر فرموده: با اندرز نيكو به راه پروردگارت دعوت كن و با آنان به [شيوه اى] كه نيكوتر است، مجادله نما. بنابراين، جدال به روش نيكو را دانشوران با دين همراه ساختند و جدال به غير روش احسن، حرام است. خدا آن را بر پيروان ما حرام ساخته است. چگونه خدا جدال را به طور كلّى حرام كرده است، در حالى كه مى فرمايد: وگفتند: هرگز كسى به بهشت در نيايد، مگر آن كه يهودى و يا ترسا باشد و مى فرمايد: اين آرزوهاى [واهى] ايشان است. بگو: اگر راست مى گوييد، دليل خود را بياوريد. بنابراين، دانش درست و ايمان را به برهان دانسته است و آيا جز در جدال به روش نيكو، برهان آورده مى شود؟». گفته شد: اى فرزند رسول خدا! جدال به روش نيكو و جدال به روش غير نيكو چيست؟ فرمود: «جدال به روش غير نيكو، آن است كه با باطل پيشه مجادله كنى. او باطلى را براى تو مطرح كند و تو با حجّتى كه خدا قرار داده آن را پاسخ نگويى؛ بلكه حرفش را انكار كنى و يا حقّى را كه شخص باطلگرا مى خواهد با آن به نفع حرف باطلش استدلال كند، از ترس آن كه در آن مطلب حق، حجّتى بر تو باشد آن را انكار كنى؛ چرا كه نمى دانى چگونه از استدلال وى رهايى يابى. اين روش كه موجب ايجاد فتنه بر برادران كه توان و يا باطلگرايان شوند، بر شيعه ما حرام است؛ زيرا باطلگرايان، ناتوانى ناتوان هاى شما را در هنگام مجادله و ضعف دليل هاى وى را حجّتى بر باطل خود قرار مى دهند. امّا ضعيفان شما از اين كه ناتوانى طرفدار حق را در برابر طرفدار باطل مى بينند، غمگين مى شوند. امّا جدال به روش نيكو، همان است كه خداوند به پيامبرش فرمان داده با منكران حياتِ پس از مرگ و زنده ساختن مردگان، مباحثه كند. خداوند، از پيامبرش چنين گزارش مى كند: و براى ما مثلى آورد و آفرينش خود را فراموش كرد؛ گفت: چه كسى اين استخوان ها را كه پوسيده است، زندگى مى بخشد؟. خداوند در پاسخ به آن مى فرمايد: بگو اى محمّد! همان كسى كه نخستين بار آن را پديد آورد و اوست كه به هر گونه آفرينشى داناست. همو كه برايتان در درخت سبزفام، اخگر نهاد كه از آن [چون نيازتان افتاد] آتش مى افروزيد تا آخر سوره. خداوند از پيامبرش خواسته تا با باطل پيشه اى كه مى گويد: چگونه رواست اين استخوان هاى پوسيده برانگيخته شوند، مجادله كند. خداوند مى گويد: همان كسى كه نخستين بار آن را پديد آورد. آيا آن كه آنها را از هيچ آفريده، از اين كه پس از پوسيدن، دوباره برگرداند، عاجز است؟ بلكه ايجاد اوّليه آن در پيش شما مشكل تر از برگرداندن آنهاست. سپس گفت: همو كه برايتان در درخت سبزفام اخگر نهاد؛ يعنى هنگامى كه آتش سوزنده را در درون درخت سرسبز و خيس قرار داد و آن را از درون درخت بيرون آورد، به شما فهماند كه او به بازگرداندن آنچه متلاشى شده، تواناتر است». آن گاه فرمود: آيا كسى كه آسمان ها و زمين را آفريده، توانا نيست كه [باز]مانند آنها را بيافريند؟ آرى؛ اوست آفريننده دانا؛ يعنى هنگامى كه آفرينش آسمان ها و زمين بزرگ تر و دورتر است، در تصوّر و توان شما از اين كه پس از نابود شدن، دوباره برگردند، پس چگونه آفرينش چيزهاى شگفت و سخت از نظر خودتان را بر خداوند، روا مى دانيد؛ ولى آفرينش دوباره چيزى كه به نظر شما آسان تر است، روا نمى دانيد؟». سپس امام صادق عليه السلامفرمود: «اين، جدال به روش نيكوست؛ چرا كه در آن، نابودى بهانه كافران و زدودن شبهه آنان است. امّا جدال به غير روش نيكو، اين است كه منكر حقّى گردى كه در مجادله با طرف مقابل، نمى توانى بين آن و بين باطل، فرق بگذارى و باطلِ وى را با انكار حق، رد مى كنى. پس اين جدال، حرام است. چون در اين صورت، تو نيز مثل او هستى. او حقّى را منكر شده و تو هم حقّ ديگرى را منكر شده اى». امام حسن عسكرى عليه السلام فرمود كه شخصى خطاب به امام صادق عليه السلامگفت: اى فرزند رسول خدا! آيا پيامبر صلى الله عليه و آله هم مجادله كرده است؟ امام صادق عليه السلامفرمود: «هر گمانى كه به رسول خدا مى برى، گمان مخالفت با خدا را در حق وى مبر. مگر خدا نگفت: باآنان به نيكوترين روش، مجادله كن و گفت: بگو آن كه براى اوّلين بار ايجاد كرد، زنده اش مى كند؟ خداوند، براى چه كسى مَثَل زده است؟ آيا مى پندارى كه رسول خدا با دستور خدا مخالفت كرده است و بر آنچه كه خدا دستور داده، مجادله نكرده و از آنچه كه خدا دستور داده خبر بدهد، خبر نداده است؟».