الغاراتـ به نقل از فضيل بن خديج ـ: وائل بن حجر در كوفه نزد على عليه السلام بود؛ امّا تفكّر عثمانى داشت. به على عليه السلام گفت: اگر صلاح مى دانى، اجازه بده كه به شهر خودم بروم، و دارايى ام را در آن جا سر و سامان دهم. پس از اندكى به خواست خدا نزد تو برمى گردم. على عليه السلام بر اين باور كه همان گونه است كه مى گويد، اجازه داد. به شهر اقوام خودش رفت. در آن جا براى خود محبوبيّت و موقعيّتى داشت و از بزرگان آن جا بود. و مردم در آن جا گروه گروه بودند. عدّه اى هوادار عثمان بودند، عدّه اى هم فكر با على عليه السلام. وائل همان جا بود تا آن كه بُسر (از سرداران معاويه) وارد صنعا شد. وى نامه اى به او نوشت، به اين صورت: امّا بعد؛ پيروان عثمان در شهر ما نيمى از مردم را تشكيل مى دهند. نزد ما بيا. در

تاريخ الطبرىـ در ذكر حوادث سال 38 هجرى ـ: چون كار حكومت به پايان آمد، على عليه السلام به مالك اشتر ـ كه آن روز در نصيبين بود ـ چنين نوشت: «اما بعد؛ تو از كسانى هستى كه در برپايى دين و سركوبى غرور خطاكاران و نگهبانى از مرزهاى خطير، به تو تكيه مى كنم. پيش تر محمّد بن ابى بكر را بر مصر گماشته بودم. گروهى بر او شورش كردند، در حالى كه او جوانى كم تجربه در جنگ بود و تجارب ديگرى هم نداشت. نزد من آى، تا ببينيم در اين مورد چه بايد كرد. يكى از ياران شايسته و مورد اعتمادت را هم به جاى خودت بگذار. والسّلام!». مالك اشتر آمد و به خدمت على عليه السلام رسيد. امام عليه السلام جريانات مصر را به او گفت و وى را از اخبار اهالى مصر آگاه كرد و فرمود: «كسى جز تو مناسب آن جا نيست. خداى رحمتت كند! به آن جا برو،

امام على عليه السلامـ در نامه اى به اهل مصر، آن گاه كه مالك اشتر را به حكومت بر آنان گماشت ـ: از بنده خدا على امير مؤمنان به قومى كه به خاطر خدا خشم گرفتند، وقتى كه در روى زمين خدا، معصيت خدا انجام گرفت و حق او برده شد، و ستمْ سراپرده خود را بر سر نيك و بد، و ساكن و مسافر زد، و نه كار معروفى ماند كه با روى آوردن به آن آسودگى فراهم آيد، و نه منكرى كه از آن پرهيز كنند. امّا بعد؛ همانا بنده اى از بندگان خدا را به سوى شما فرستادم كه در دوران خطر نمى خوابد و در لحظات هراس و بيم از رويارويى با دشمن نمى ترسد و بر فاجران تبهكار، سوزنده تر از آتش است. او همان مالك بن حارث از قبيله مَذحِج است. سخنش را بشنويد و فرمانش را آن جا كه مطابق حق است، اطاعت كنيد، كه او شمشيرى از شمشيرهاى خداست كه نه كُند مى

الأمالى، مفيدـ به نقل از هشام بن محمّد ـ: امير مؤمنان، پيش از عزيمت مالك به مصر، چنين نامه اى به مصريان نوشت: «به نام خداوند بخشنده مهربان. سلام بر شما! همانا در حضور شما خدايى را سپاس مى گويم كه جز او معبودى نيست و از او درود فرستادن بر پيامبرش محمّد صلى الله عليه و آله و خاندان او را خواهانم. بنده اى از بندگان خدا را به سوى شما فرستادم كه در روزهاى خطر نمى خوابد و از ترس مرگ، از رويارويى با دشمنان عقب نمى نشيند، از رزم آورترين دليران بندگان خدا، و از شريف ترين دودمان ها، كه از آتش براى فاجرانْ سوزنده تر است و از آلودگى و ننگ، دورترين. او همان مالك بن حارث اشتر است. نه دندانش كُند مى شود و نه از بُرش مى افتد. در هنگامه احتياط، بردبار و در جنگ، متين است. انديشه اى ريشه دار و صبرى نيكو

امام على عليه السلامـ آن گاه كه مالك اشتر را به استاندارى و كارهاى مصر گماشت، در عهدنامه اى خطاب به وى ـ: به نام خداوند بخشنده مهربان. اين فرمانى است از بنده خدا على، امير مؤمنان به مالك بن حارث اشتر، در عهدنامه او، آن گاه كه وى را به استاندارى مصر گماشت، براى جمع آورى خراج و ماليات مصر و جهاد با دشمنش و اصلاح كارهاى مردمش و آبادسازى شهرهايش. او را فرمان داد به تقواى الهى و برگزيدن طاعت او و پيروى از آنچه خداوند در كتابش به آن فرمان داده است، از واجبات و مستحبّاتى كه هيچ كس جز با پيروى از آنها سعادتمند نمى شود و جز با انكار و تباه ساختن آنها بدبخت نمى گردد [و به او فرمان داد] كه با دست و دل و زبانش خدا را يارى كند؛ چرا كه خداوند، عهده دار يارى كسى است كه يارى اش كند. همانا او نيرومند و

مروج الذهب:على عليه السلام مالك اشتر را به استاندارى مصر تعيين كرد و او را همراه سپاهى به سوى آن جا روانه كرد. چون خبر به معاويه رسيد، كدخدايى را كه در «عَريش» بود، به توطئه وا داشت و او را تشويق كرد و گفت: مدّت بيست سال از تو ماليات نمى گيرم، به شرط آن كه در طعام مالك، زهر بريزى. چون مالك در عريش فرود آمد، كدخدا پرسيد كه چه غذا و نوشيدنى اى را بيشتر دوست دارد؟ گفتند: عسل را. مقدارى عسل براى مالك آورد و گفت اين عسل چنين و چنان است. و آن را براى مالك اشتر ستود. مالك هم روزه بود. چون مقدارى از آن نوشيد، هنوز در درونش جاى نگرفته بود كه جان باخت. همراهان مالك، به سراغ آن كدخدا و همراهانش رفتند [و آنان را هلاك كردند]. گفته شده كه اين واقعه در قلزم بود؛ ولى گفته نخست صحيح تر است. چون خبر

تاريخ الطبرىـ به نقل از يزيد بن ظبيان همدانى ـ: معاويه كسى را در پى «جايستار»، از ماليات پردازان، فرستاد و به وى گفت: مالك، استاندار مصر شده است. اگر او را از بين ببرى، تا زنده اى از ماليات معافى. پس هر نقشه اى مى توانى بكش. جايستار بيرون رفت تا به قلزم رسيد و آن جا ماند. مالك از عراق به سوى مصر رهسپار شد. چون به قلزم رسيد، جايستار به استقبال او شتافت و گفت: اين خانه، اين طعام واين هم علوفه. من هم مردى از خراج دِهانم. مالك نزد او فرود آمد. دهقان براى او و مركبش غذا و علوفه آورد. چون غذا خورد، شربتى از عسل برايش آورد كه آن را زهر داده بود و به مالك خوراند. چون مالك نوشيد، جان داد. معاويه رو به مردم شام كرده، مى گفت: على، مالك اشتر را به سوى مصر روانه كرده است. دعا كنيد كه خدا شرّ او را