باب در بيان فضل حامل قرآن
11 حدیث
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبِي الْحُسَيْنِ الْفَارِسِيِّ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ الْجَعْفَرِيِّ، عَنِ السَّكُونِيِّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: إِنَّ أَهْلَ الْقُرْآنِ فِي أَعْلى دَرَجَةٍ مِنَ الْادَمِيِّينَ مَا خَلَا النَّبِيِّينَ وَ الْمُرْسَلِينَ؛ فَلَا تَسْتَضْعِفُوا أَهْلَ الْقُرْآنِ حُقُوقَهُمْ؛ فَإِنَّ لَهُمْ مِنَ اللّهِ الْعَزِيزِ الْجَبَّارِ لَمَكَاناً عَلِيّاً».
على بن ابراهيم، از پدرش، از حسن بن ابى الحسين فارسى، از سليمان بن جعفر جعفرى، از سكونى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: به درستى كه اهل قرآن در بلندترين درجه اى از آدميانند، غير از پيغمبران و رسولان؛ پس اهل قرآن را ضعيف و حقير مشماريد، و حقوق ايشان را سهل بدانيد؛ زيرا كه ايشان را نسبت به خداوند عزيز جبّار منزله و مكان بسيار بلندى هست».
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ جَمِيعاً، عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ، عَنْ جَمِيلِ بْنِ صَالِحٍ، عَنِ الْفُضَيْلِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«الْحَافِظُ لِلْقُرْآنِ الْعَامِلُ بِهِ، مَعَ السَّفَرَةِ الْكِرَامِ الْبَرَرَةِ».
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد و سهل بن زياد، هر دو، از ابن محبوب، از جميل بن صالح، از فضيل بن يسار، از امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود:«حافظ قرآن كه به آن عمل مى كند، با فرشتگانِ پيغام گذاران، بزرگانِ نيكوكاران است».
وَ بِإِسْنَادِهِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: تَعَلَّمُوا الْقُرْآنَ؛ فَإِنَّهُ يَأْتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ صَاحِبَهُ فِي صُورَةِ شَابٍّ جَمِيلٍ شَاحِبِ اللَّوْنِ، فَيَقُولُ لَهُ: أَنَا الْقُرآنُ الَّذِي كُنْتُ أَسْهَرْتُ لَيْلَكَ، وَ أَظْمَأْتُ هَوَاجِرَكَ، وَ أَجْفَفْتُ رِيقَكَ، وَ أَسَلْتُ دَمْعَتَكَ، أَؤُولُ مَعَكَ حَيْثُمَا أُلْتَ، وَ كُلُّ تَاجِرٍ مِنْ وَرَاءِ تِجَارَتِهِ، وَ أَنَا الْيَوْمَ لَكَ مِنْ وَرَاءِ تِجَارَةِ كُلِّ تَاجِرٍ، وَ سَيَأْتِيكَ كَرَامَةٌ مِنَ اللّهِ عَزَّ وجلَّ، فَأَبْشِرْ، فَيُؤْتى بِتَاجٍ، فَيُوضَعُ عَلى رَأْسِهِ، وَ يُعْطَى الْأَمَانَ بِيَمِينِهِ، وَ الْخُلْدَ فِي الْجِنَانِ بِيَسَارِهِ، وَ يُكْسى
و به اسناد خويش، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه: قرآن را بياموزيد و ياد گيريد؛ زيرا كه آن، در روز قيامت به نزد صاحب و حامل خويش مى آيد، در صورت جوان خوش روى شكسته رنگ [=پريده رنگ]. پس به او مى گويد كه: منم آن قرآنى كه شبْ تو را بيدار ساختم، و روزهاى بسيار گرم، تو را تشنه داشتم، و آب دهان تو را خشك گردانيدم، و آب ديده ات را روان نمودم (يعنى به سبب من در شب ها بيدار بودى، و در روزها به سبب روزه، خود را تشنه مى داشتى، و به جهت بسيارى تلاوت من، آب دهانت خشك مى شد، و آب ديده ات جارى مى گرديد)، و من با توام در هر جا كه مى روى، و هر تجارت كننده اى از پى تجارت خود مى رود، و من امروز از پس تجارت هر تاجر، و به عوض تجارت ايشانم از براى تو، و
ابْنُ مَحْبُوبٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ عَطِيَّةَ، عَنْ مِنْهَالٍ الْقَصَّابِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ ـ وَ هُوَ شَابٌّ مُؤْمِنٌ ـ اخْتَلَطَ الْقُرْآنُ بِلَحْمِهِ وَ دَمِهِ، وَ جَعَلَهُ اللّهُ ـ عَزَّ وَ جَلَّ ـ مَعَ السَّفَرَةِ الْكِرَامِ الْبَرَرَةِ، وَ كَانَ الْقُرْآنُ حَجِيزاً عَنْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، يَقُولُ: يَا رَبِّ، إِنَّ كُلَّ عَامِلٍ قَدْ أَصَابَ أَجْرَ عَمَلِهِ غَيْرَ عَامِلِي، فَبَلِّغْ بِهِ أَكْرَمَ عَطَايَاكَ».
قَالَ: «فَيَكْسُوهُ اللّهُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ حُلَّتَيْنِ مِنْ حُلَلِ الْجَنَّةِ، وَ يُوضَعُ عَلى رَأْسِهِ تَاجُ الْكَرَامَةِ، ثُمَّ يُقَالُ لَهُ: هَلْ أَرْضَيْنَاكَ فِيهِ؟ فَيَقُولُ الْقُرْآنُ: يَا رَبِّ، قَدْ كُنْتُ
ابن محبوب، از مالك بن عطيّه، از منهال قصّاب، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«هر كه قرآن را بخواند و او جوانى باشد مؤمن، قرآن با گوشت و خونش مخلوط شود، و خداى عز و جل او را با فرشتگانِ پيغام گذاران، بزرگانِ نيكوكاران قرار دهد، و قرآن در روز قيامت هر بدى را از او دفع مى نمايد، و در ميانه او و خدا وساطت مى كند، و عرض مى كند كه: اى پروردگار من! به درستى كه هر عمل كننده اى به مزد عمل خويش رسيد، غير از عامل من؛ پس او را به گرامى ترين عطاى خود برسان». حضرت فرمود: «پس خداوند عزيز جبّار دو حلّه از حلّه هاى بهشت را بر او مى پوشاند، و تاج كرامت را بر سرش مى گذارد، و بعد از آن، به قرآن گفته مى شود كه: آيا تو را در باب او خشنود گردانيدم؟ قرآن عرض مى كند كه: اى پروردگار من! من چنان
أَبُو عَلِيٍّ الْأَشْعَرِيُّ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللّهِ؛ وَ حُمَيْدُ بْنُ زِيَادٍ، عَنِ الْخَشَّابِ جَمِيعاً، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ يُوسُفَ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ جُمَيْعٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: إِنَّ أَحَقَّ النَّاسِ بِالتَّخَشُّعِ فِي السِّرِّ وَ الْعَلَانِيَةِ لَحَامِلُ الْقُرْآنِ، وَ إِنَّ أَحَقَّ النَّاسِ فِي السِّرِّ وَ الْعَلَانِيَةِ بِالصَّلَاةِ وَ الصَّوْمِ لَحَامِلُ الْقُرْآنِ، ثُمَّ نَادى بِأَعْلى صَوْتِهِ: يَا حَامِلَ الْقُرْآنِ، تَوَاضَعْ بِهِ؛ يَرْفَعْكَ اللّهُ، وَ لَا تَعَزَّزْ بِهِ؛ فَيُذِلَّكَ اللّهُ، يَا حَامِلَ الْقُرْآنِ، تَزَيَّنْ بِهِ لِلّهِ؛
ابو على اشعرى، از حسن بن على بن عبداللّه و حميد بن زياد، از خشّاب، هر دو روايت كرده اند، از حسن بن على بن يوسف، از معاذ بن ثابت، از عمرو بن جميع، از امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود:«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: به درستى كه سزاوارترين مردم به فروتنى كردن و اظهار آن در نهان و آشكار، حامل قرآن است، و سزاوارترين مردم در نهان و آشكار به نماز و روزه، حامل قرآن است». پس به بلندترين آواز خويش ندا فرمود كه: «اى حامل قرآن! به سبب قرآن فروتنى كن، تا خدا تو را بلند گرداند، و به آن طالب عزّت مباش (و عزّت را بر خود مبند)، كه خدا تو را ذليل و خوار مى گرداند. اى حامل قرآن! به آن از براى خدا متزيّن و آراسته شو، تا خدا تو را به آن زينت دهد، و به آن از براى مردمان متزيّن مشو، كه خدا تو را به آن زشت
أَبُو عَلِيٍّ الْأَشْعَرِيُّ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللّهِ، عَنْ عُبَيْسِ بْنِ هِشَامٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا صَالِحٌ الْقَمَّاطُ، عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«النَّاسُ أَرْبَعَةٌ» فَقُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ، وَ مَا هُمْ؟ فَقَالَ: «رَجُلٌ أُوتِيَ الْاءِيمَانَ وَ لَمْ يُؤْتَ الْقُرْآنَ، وَ رَجُلٌ أُوتِيَ الْقُرْآنَ وَ لَمْ يُؤْتَ الْاءِيمَانَ، وَ رَجُلٌ أُوتِيَ الْقُرْآنَ وَ أُوتِيَ الْاءِيمَانَ، وَ رَجُلٌ لَمْ يُؤْتَ الْقُرْآنَ وَ لَا الْاءِيمَانَ».
قَالَ: قُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ، فَسِّرْ لِي حَالَهُمْ.
فَقَالَ: «أَمَّا الَّذِي أُوتِيَ الْاءِيمَانَ وَ لَمْ يُؤْتَ الْقُرْآنَ، فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ التَّمْرَةِ، طَعْمُهَا حُلْوٌ وَ
ابو على اشعرى، از حسن بن على بن عبداللّه، از عبيس بن هشام روايت كرده است كه گفت: حديث كرد ما را صالح قمّاط، از ابان بن تغلب، از امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود:«مردمان چهار قسم اند». عرض كردم كه: فداى تو گردم! ايشان كيانند؟ و چه صفت دارند؟ فرمود: «يكى مردى است كه ايمان به او عطا شده، و قرآن به او عطا نشده، و ديگر مردى است كه قرآن به او عطا شده، و ايمان به او عطا نشده، و سيم مردى است كه قرآن به او عطا شده، و ايمان نيز به او عطا شده، و چهارم مردى است كه نه قرآن به او عطا شده، و نه ايمان». ابان گفت كه: عرض كردم: فداى تو گردم! حال ايشان را از براى من تفسير و بيان فرما؟ فرمود: «امّا آنكه ايمان به او عطا شده و قرآن به او عطا نشده است، داستانش چون داستان خرما است كه مزه آن شيرين است و هيچ بو
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ وَ عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَاسَانِيِّ جَمِيعاً، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ:
قُلْتُ لِعَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ عليهماالسلام: أَيُّ الْأَعْمَالِ أَفْضَلُ؟ قَالَ:«الْحَالُّ الْمُرْتَحِلُ» قُلْتُ: وَ مَا الْحَالُّ الْمُرْتَحِلُ؟ قَالَ: «فَتْحُ الْقُرْآنِ وَ خَتْمُهُ، كُلَّمَا جَاءَ بِأَوَّلِهِ ارْتَحَلَ فِي آخِرِهِ».
وَ قَالَ: «قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: مَنْ أَعْطَاهُ اللّهُ الْقُرْآنَ، فَرَأى أَنَّ رَجُلاً أُعْطِيَ أَفْضَلَ مِمَّا أُعْطِيَ، فَقَدْ صَغَّرَ عَظِيماً، وَ عَظَّمَ صَغِيراً».
على بن ابراهيم، از پدرش و على بن محمد قاسانى، هر دو روايت كرده اند، از قاسم بن محمد، از سليمان بن داود، از سفيان بن عيينه، از زهرى كه گفت: به حضرت على بن الحسين عليهماالسلامعرض كردم كه: كدام يك از عمل ها فاضل تر و بهتر است؟ فرمود كه:«حالّ مرتحل؛ يعنى فرود آينده كوچ كننده». عرض كردم كه: حالّ مرتحل چيست؟ فرمود: «ابتدا كردن قرآن و ختم نمودن آن؛ در هر زمان كه به اوّل آن آيد، در آخر آن كوچ كند». و فرمود كه: «رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه: هر كه خدا قرآن را به او عطا فرموده باشد، پس چنان بيند كه به مردى عطا شده، بهتر از آنچه به او عطا شده، به تحقيق كه بزرگى را كوچك دانسته، و كوچكى را بزرگ دانسته است» ۱.
۱.بعضى در شرح فقره اين حديث كه در هر زمان كه به اوّل آن آيد، گفته اند كه: گويا آن چنين بوده كه در هر زمان كه در اوّل آن حلول كند و فرود آيد، و تصحيف شده، و اين حديث، حديث نبوى است، مگر آنكه در بيان آن عكسى واقع است؛ چه از آن حضرت صلى الله عليه و آله روايت كرده اند كه او را سؤال كردند كه: كدام يك از عمل ها فاضل تر است؟ فرمود كه: حالِّ مرتحل. به آن حضرت عرض شد كه: مراد از اين چيست؟ فرمود كه: خاتم مفتتح؛ يعنى ختم كننده ابتداكننده. و شرح اين حديث و آنچه از آن فهميده اند، از استحباب خواندن سوره فاتحه، و از اوّل سوره بقره تا هم المفلحون در وقت ختم قرآن، و ردّ آن در لوامع التّنزيل به تفصيل مذكور است. (مترجم)
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ رُشَيْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ، قَالَ:
قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام:«مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ فَهُوَ غَنِيٌّ وَ لَا فَقْرَ بَعْدَهُ، وَ إِلَا مَا بِهِ غِنًى».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از محمد بن عيسى، از سليمان بن رشيد، از پدرش، از معاويه بن عمّار روايت كرده است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام به من فرمود كه:«هر كه قرآن را بخواند، چنين كسى بى نياز است، و هيچ فقرى بعد از آن نيست، و اگر نه، هيچ بى نيازى با او نباشد».
أَبُو عَلِيٍّ الْأَشْعَرِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجْرَانَ، عَنْ أَبِي جَمِيلَةَ، عَنْ جَابِرٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عليه السلام، قَالَ:«قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: يَا مَعَاشِرَ قُرَّاءِ الْقُرْآنِ، اتَّقُوا اللّهَ ـ عَزَّ وَ جَلَّ ـ فِيمَا حَمَّلَكُمْ مِنْ كِتَابِهِ، فَإِنِّي مَسْؤُولٌ، وَ إِنَّكُمْ مَسْؤُولُونَ، إِنِّي مَسْؤُولٌ عَنْ تَبْلِيغِ الرِّسَالَةِ، وَ أَمَّا أَنْتُمْ، فَتُسْأَلُونَ عَمَّا حُمِّلْتُمْ مِنْ كِتَابِ اللّهِ وَ سُنَّتِي».
ابو على اشعرى، از محمد بن عبد الجبّار، از ابن ابى نجران، از ابو جميله، از جابر، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه: اى گروه هاى قاريان قرآن! از خداى عز و جل بپرهيزيد در آنچه بر شما بار كرده از كتاب خويش، كه از من سؤال خواهد شد، و از شما نيز سؤال خواهد شد. به درستى كه از من سؤال مى شود از تبليغ رسالت، و امّا شما پرسيده خواهيد شد، از آنچه بر شما بارْ شده از كتاب خدا، و در باب سنّت من».
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ الْمِنْقَرِيِّ، عَنْ حَفْصٍ، قَالَ: سَمِعْتُ مُوسَى بْنَ جَعْفَرٍ عليهماالسلام يَقُولُ لِرَجُلٍ:«أَتُحِبُّ الْبَقَاءَ فِي الدُّنْيَا؟» فَقَالَ: نَعَمْ، فَقَالَ: «وَ لِمَ؟» قَالَ: لِقِرَاءَةِ «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ» ، فَسَكَتَ عَنْهُ، فَقَالَ لَي بَعْدَ سَاعَةٍ: «يَا حَفْصُ، مَنْ مَاتَ مِنْ أَوْلِيَائِنَا وَ شِيعَتِنَا وَ لَمْ يُحْسِنِ الْقُرْآنَ، عُلِّمَ فِي قَبْرِهِ لِيَرْفَعَ اللّهُ بِهِ مِنْ دَرَجَتِهِ؛ فَإِنَّ دَرَجَاتِ الْجَنَّةِ عَلى قَدْرِ آيَاتِ الْقُرْآنِ، يُقَالُ لَهُ: اقْرَأْ وَ ارْقَ، فَيَقْرَأُ، ثُمَّ يَرْقى».
قَالَ حَفْصٌ: فَمَا رَأَيْتُ أَحَداً أَشَدَّ خَوْفاً عَلى
على بن ابراهيم، از پدرش، از قاسم بن محمد، از سليمان بن داود منقرى، از حفص بن غياث روايت كرده است كه گفت: شنيدم از حضرت موسى بن جعفر عليه السلام كه به مردى مى فرمود كه:«آيا ماندن در دنيا را دوست مى دارى؟» آن مرد عرض كرد: آرى. فرمود: «چرا؟» عرض كرد كه: از براى خواندن سوره «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» . پس حضرت از تكلّم با آن مرد سكوت نمود، و بعد از ساعتى به من فرمود كه: «اى حفص! هر كه از دوستان و شيعيان ما بميرد، و قرآن را نيكو ندانسته باشد، در قبرش به او تعليم مى شود، تا آنكه خدا به آن درجه اش را بلند گرداند؛ زيرا كه درجات بهشت بر اندازه آيات قرآن است. به قارى گفته مى شود كه: بخوان و بالا رو. پس مى خواند و بالا مى رود». و حفص گفت: كسى را نديدم كه ترسش بر نفسش سخت تر باشد از حضرت موسى بن جعفر
عَلِيٌّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّوْفَلِيِّ، عَنِ السَّكُونِيِّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: حَمَلَةُ الْقُرْآنِ عُرَفَاءُ أَهْلِ الْجَنَّةِ، وَ الْمُجْتَهِدُونَ قُوَّادُ أَهْلِ الْجَنَّةَ، وَ الرُّسُلُ سَادَةُ أَهْلِ الْجَنَّةَ».
على، از پدرش، از نوفلى، از سكونى، از حضرت امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه: حاملان قرآن، كدخدايان و سرشناسان اهل بهشتند، و مجتهدان، كه در عبادت و طاعت خدا سعى و كوشش مى كنند و خود را تعب مى دهند، جلوداران و پيش روان اهل بهشتند، و رسولان، سادات و بزرگان اهل بهشتند».