حدیث دربارهباب در بيان صفت نفاق و منافق

مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مَهْزِيَارَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِيدِ وَ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ جَمِيعاً، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَيْلِ، قَالَ:كَتَبْتُ إِلى أَبِي الْحَسَنِ عليه السلام أَسْأَلُهُ عَنْ مَسْأَلَةٍ، فَكَتَبَ عليه السلام إِلَيَّ: « «إِنَّ الْمُنافِقِينَ يُخادِعُونَ اللّهَ وَ هُوَ خادِعُهُمْ وَ إِذا قامُوا إِلَى الصَّلاةِ قامُوا كُسالى يُراؤُنَ النّاسَ وَ لا يَذْكُرُونَ اللّهَ إِلَا قَلِيلاً مُذَبْذَبِينَ بَيْنَ ذلِكَ لا إِلى هؤُلاءِ وَ لا إِلى هؤُلاءِ وَ مَنْ يُضْلِلِ اللّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ سَبِيلاً» لَيْسُوا مِنَ الْكَافِرِينَ، وَ لَيْسُوا مِنَ الْمُؤْمِنِينَ، وَ لَيْسُوا مِنَ الْمُسْلِمِينَ، يُظْهِرُونَ الْاءِيمَانَ، وَ يَصِيرُونَ إِلَى الْكُفْرِ وَ التَّكْذِيبِ؛ لَعَنَهُمُ اللّهُ».
محمد بن يحيى، از حسين بن اسحاق، از على بن مهزيار، از محمد بن عبد الحميد و حسين بن سعيد، هر دو از محمد بن فضيل روايت كرده است كه گفت: به خدمت امام موسى كاظم عليه السلام نوشتم و آن حضرت را از مسئله اى سؤال كردم. پس آن حضرت عليه السلام به سوى من نوشت كه:« «اِنَّ الْمُنافِقينَ يُخادِعُونَ اللّهَ وَهُوَ خادِعُهُمْ وَاِذا قامُوا اِلَى الصَّلوةِ قامُوا كُسالى يُرآؤُنَ النّاسَ وَلا يَذْكُرُونَ اللّهَ اِلّا قَليلاً * مُذَبْذَبينَ بَيْنَ ذلِكَ لا اِلى هؤُلاءِ وَلا اِلى هؤُلاءِ وَمَنْ يُضْلِلِ اللّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ سَبيلاً» ۱؛ يعنى: «به درستى كه منافقان، به اعتقاد خود فريب مى دهند خدا را (در اظهار اسلام، و پنهان كردن كفر)، و آن جناب، در فريب دادن، بر ايشان غالب است ۲. و چون برخيزند به سوى نماز، برخيزند، در حالتى كه كاهلان و تنبل باشند (مانند كسى كه او را به زور بر كارى داشته باشند). خود را به مردمان مى نمايند (و به ريا نماز مى گذارند، تا اهل ايمان بپندارند كه ايشان مؤمنانند. و اگر كسى از اصحاب ايشان نبيند، ترك نماز مى كنند) و ياد نمى كنند خدا را، مگر ياد كردنى اندك (كه آن در زمانى است كه مردم ايشان را ببينند)، در حالتى كه متحيّر و متردّدند در ميان ايمان و كفر. نه با گروه مؤمنانند (به جهت كفر باطن) و نه با جماعت كافرانند (به جهت اسلام ظاهر). و هر كه را خداى ـ تعالى ـ فرو گذارد و خذلان نمايد (به جهت عناد و جحود او)، پس نيابى از براى او راهى را به سوى حق و ثواب». و حضرت فرمود كه: «ايشان، از جمله كافران نيستند، و از جمله مؤمنان نيستند، و از جمله مسلمانان نيستند، ايمان را اظهار مى كنند و به سوى كفر و تكذيب باز مى گردند، خدا ايشان را لعنت كند».
۱.نساء، 142 و 143.
۲.چه، در ظاهر، حكم به اسلام و طهارت ايشان نموده، و ساير احكام مسلمانان را بر ايشان جارى فرموده، و در باطن، ايشان را كافر مى داند، و احكام كافران را بر ايشان جارى مى فرمايد در قيامت؛ بلكه ايشان را بدتر از كافران، و عذاب ايشان را، سخت تر از عذاب ايشان قرار خواهد داد، و با ايشان، كارى چند خواهد كرد كه با كافران نخواهد كرد. (مترجم)

احادیث دیگر این موضوع

۴
و كلينى رضى الله عنه فرموده است كه: آن حضرت فرمود:«و نفاق، بر چهار ستون بنا شده: بر هوا، و هُوَينا؛ يعنى خواهش نفس و آنچه آسان ترك باشد هُوَيْنا ـ به ضمّ هاء ـ، تصغير «هوُنى» است كه مؤنّث «أَهْوَن» به معنى آسان تر است.، و حفيظه؛ يعنى خشم گرفتن و ننگ و عار داشتن، و طمع. پس هوا، بر چهار شعبه است: بر بغى و عدوان و شهوت و طغيان. پس هر كه بغى و ستم كند، سختى ها و بدى هاى او بسيار شود، و (دنيا) از لوث وجودش خالى گردد، و ستمديده بر او يارى داده شود. و هر كه تعدّى كند و از حدّ درگذرد، از بدى هاى او ايمن نتوان بود، (يا از بدى هاى خويش ايمن نباشد و حوادث زمانه به او رسد) و دلش سالم نباشد، و مالك نفس خود نشود از خواهش هاى آن. و هر كه نفس خود را در شهوت ها ميل ندهد در متن عربى «يعذل» به معناى سرزنش است ولى گويى نسخه مترجم «يعدل» بوده كه يكى از معانى آن ميل و انحراف است.، در پليدى ها فرو رود. و هر كه طغيان كند از روى عمد، گمراه شود، بى آنكه حجّتى داشته باشد. و هُوَيْنا و آنچه آسان ترك باشد، بر چهار شعبه است: بر فريفتگى و غفلت و اميدوارى و ترسيدن و دفع الوقت. و اينك، به جهت آن است كه ترس، اين كس را از حق برمى گرداند، و دفع الوقت، موجب تفريط و كوتاهى كردن در عمل مى شود، تا وقتى كه مرگ بر او وارد شود. و اگر اميدوارى نبود، آدمى حسب آنچه را كه او در آن است، مى دانست، و اگر حسب آنچه را كه او در آن است، مى دانست، به مرگ ناگهانى مى مرد، به جهت هول و ترس. و غفلت و فريفتگى، مرد را از عمل منع مى كند (و چنان مى كند كه دستش به آن نرسد). و حفيظه، بر چهار شعبه است: بر تكبّر و فخر و حميّت و عصبيّت پس هر كه تكبّر ورزد، از حقّ رو بگرداند و به آن پشت كند. و هر كه فخر كند و بنازد، نابكار گردد. و هر كه حميّت داشته باشد، بر گناه اصرار كند. و هر كه عصبيّت او را فرا گيرد، از راه راست ميل كند. پس بد امرى است، امرى كه در ميان پشت كردن از حق و نابكارى و اصرار بر گناه و ميل كردن از راه راست باشد، كه خالى نباشد از يكى از اينها. و طمع، بر چهار شعبه است: فرح و مرح (يعنى شادى و شدّت شادى و نشاط و خرّمى)، و لجاجت و تكاثر؛ (يعنى ستيزه و مفاخرت بر يكديگر، بر بسيارى قبيله و عشيره). و فرح، در نزد خداى عز و جل مكروه و ناخوش است، و مرح، تكبّر است، و لجاجت و ستيزه، بلاء و زحمت است از براى كسى كه ناچار كند او را به سوى برداشتن گناهان، و تكاثر و مفاخرت، بازى و بازيچه و باعث مشغول شدن دِل، و بَدَل كردن آن چيزى است كه آن فروتر و زبون تر است به چيزى كه آن بهتر و نيكوتر است. پس آنچه مذكور شد، نفاق و ستون ها و شعبه هاى آن است. و خداى عز و جل قاهر و غالب است بر بالاى بندگان خويش (يعنى بر همه كس غالب است، و هيچ كس بر او غلبه نتواند كرد)، ذكر آن جناب برتر، و ذات مقدّسش بزرگوارتر از آن است كه كسى درك آن تواند كرد. و نيكو گردانيد هر چيزى را كه آفريد، و دست هايش گشاده (كه كنايه است از جود و بخشش). و رحمتش هر چيزى را فرا گرفته، و امرش ظاهر و هويدا، و نورش تابان و درخشان، و بركتش سرريز، و حكمتش روشن گرديده، و كتابش شاهد و رقيب بر ساير كتاب ها، و حجّتش راست و برپا، و دينش خالص، و سلطانش قوى، و سخنش ثابت شده، و ترازوهاى عدلش راست ايستاده (كه حيف و ميلى در آن نيست)، و رسولان او تبليغ رسالتش كردند؛ پس بدى را گناه قرار داده، و گناه را فتنه، و فتنه را چركى و كثافت، و خوبى را رضاجويى گردانيده، و رضاجويى را توبه، و توبه را طهور و آلت پاكى قرار داده؛ پس هر كه توبه كند، راه راست يابد. و هر كه فريفته شود، گمراه شود، مادامى كه به سوى خداى عز و جل بازگشت و توبه نكند، و به گناه خود اعتراف و اقرار ننمايد. و بر خداى عز و جلهلاك نمى شود، مگر كسى كه فى الحقيقه هالك باشد. از خدا بترسيد و فضل او را اميد داريد؛ پس چه بسيار گشاده است آنچه در نزد او است، از توبه و رحمت و بشارت و بردبارى بزرگ. و چه بند سختى است آنچه در نزد او است، از بندها و دوزخ و گرفتن سخت، كه در نهايت سختى است؛ پس هر كه به طاعت آن جناب فيروزى يابد، كرامت او را در نزد خود كشد. و هر كه در معصيتش داخل شود، وبال سختى و عقوبتش را بچشَد، و از پس اندك زمانى، هر آينه پشيمان خواهند گرديد».