باب در بيان ظلم و ستمكارى

چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد بن خالد، از پدرش، از هارون بن جهم، از مفضّل بن صالح، از سعد بن طريف، از امام محمد باقر عليه السلام كه فرمود:«ظلم سه قسم است: ظلمى است كه خدا آن را مى آمرزد، و ظلمى است كه خدا آن را نمى آمرزد، و ظلمى است كه خدا آن را وا نمى گذارد و از سر آن نمى گذرد. امّا ظلمى كه خدا آن را نمى آمرزد، شرك به خدا است. و امّا ظلمى كه خدا آن را مى آمرزد، ظلمى است كه مرد بر نفس خود مى كند، در آنچه ميان او و خداى عز و جل است. و امّا ظلمى كه خدا آن را وا نمى گذارد، حقّ النّاس است كه از يكديگر مى طلبند». ۱

از او، از حجّال، از غالب بن محمد، از آنكه او را ذكر كرده، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت است در قول خداى عز و جل: «اِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصادِ» ۱ كه فرمود:«مرصاد، پلى است بر روى صراط، كه هيچ بنده اى با مظلمه اى از آن نگذرد» (يعنى آنكه بر بنده اى از بندگان خدا ستمى كرده باشد، از آنجا عبور نتواند كرد، و در آنجا معطّل باشد، تا سزاى خود را ببيند).

على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن ابى عمير، از وهب بن عبد ربّه و عبداللّه طويل، از شيخى از قبيله نخع روايت كرده است كه گفت: به امام محمد باقر عليه السلام عرض كردم كه: من از ابتداى زمان حجّاج تا امروز، پيوسته والى و حاكم بوده ام، آيا مرا توبه اى هست؟ راوى مى گويد كه: حضرت ساكت شد. بعد از آن، همين را بر او اعاده نمودم. فرمود:«نه، تا آنكه حقّ هر صاحب حقّى را به او برسانى، كه آنچه را كه از كسى گرفتى، به صاحبش برگردانى».

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از حسين بن سعيد، از ابراهيم بن عبد الحميد، از وليد بن صبيح، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«هيچ مظلمه اى نيست كه سخت تر باشد، از مظلمه اى كه صاحب آن بر آن ياورى را نيابد غير از خداى عز و جل؛ چه ظلم و ستم بر ضعيف ناتوان، قباحتش بيشتر است».

چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن ابى عبداللّه، از اسماعيل بن مهران، از درست بن ابى منصور، از عيسى بن بشير، از ابو حمزه ثمالى، از امام محمد باقر عليه السلام كه فرمود:«چون حضرت على بن الحسين عليهماالسلام محتضر شد، مرا به سينه خود چسبانيد و فرمود كه: اى فرزند دلبند من! تو را وصيّت مى كنم به آنچه پدرم عليه السلام مرا به آن وصيّت فرمود، در هنگامى كه شهادتش رسيده بود، و به آنچه ذكر فرمود كه پدرش اميرالمؤمنين عليه السلام او را به آن وصيّت فرموده بود. فرمود كه: اى فرزند دلبند من! بپرهيز از ستم كردن بر كسى كه بر تو ياورى را نيابد غير از خدا».

از او، از پدرش، از هارون بن جهم، از حفص بن عمر، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت است كه فرمود:«اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: هر كه از قصاص و تلافى مى ترسد، از ستم كردن بر مردمان باز مى ايستد».

ابو على اشعرى، از محمد بن عبد الجبّار، از صفوان، از اسحاق بن عمّار روايت كرده است كه گفت: امام محمد باقر عليه السلام فرمود كه:«هر كه صبح كند و ستم بر كسى را نيّت نداشته باشد، خدا از برايش آنچه را كه در آن روز گناه كند، بيامرزد، مادام كه خونى را نريزد، يا مال يتيم را به حرام نخورد».

على بن ابراهيم، از پدرش، از نوفلى، از سكونى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه: هر كه صبح كند، در حالى كه قصد ستم بر هيچ كس نداشته باشد، خدا از برايش مى آمرزد، آنچه را كه كسب كرده، يا هر گناهى را كه مرتكب گرديده».

على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن ابى عمير، از هشام بن سالم، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«هر كه ستمى كند و مظلمه اى از او سر زند، به آن مؤاخذه مى شود، يا در جان، يا در مال، يا در فرزندش».

ابن ابى عمير، از بعضى از اصحاب خويش، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه: بپرهيزيد از ظلم؛ زيرا كه آن، ظلمت ها و تاريكى ها است در روز قيامت».

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از محمد بن عيسى، از منصور، از هشام بن سالم، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه: بپرهيزيد از ظلم؛ زيرا كه آن، ظلمت ها است در روز قيامت».

على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن ابى عمير، از عمر بن اذينه، از زراره، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«كسى نيست كه ستمى كند و مظلمه اى از او سر زند، مگر آنكه خداى عز و جل او را به آن مظلمه مى گيرد، در جان و مالش. و امّا آن ستم كه در ميان او و خدا است، چون توبه كند، آمرزيده مى شود».

از او، از ابن محبوب، از اسحاق بن عمّار، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت است كه فرمود:«به درستى كه خداى عز و جلوحى فرمود به سوى پيغمبرى از پيغمبران، كه در مملكت پادشاه جبّارى از جبّاران بود، كه: بيا به اين جبّار (يعنى توجّه كن به جانب او)، و به او بگو كه: من تو را به كار نداشته ام بر آنكه خون ها بريزى و مال هاى مردم را بگيرى. و جز اين نيست كه من تو را به كار داشته ام، كه ستمديدگان را از من باز دارى (و ايشان را غوررسى [=تفقد و رسيدگى]كنى تا به درگاه من نيايند)؛ زيرا كه من ستمى را كه بر ايشان شده، وا نمى گذارم، و هر چند كه ايشان كافر باشند».

حسين بن محمد، از معلّى بن محمد، از حسن بن على وشّاء، از على بن ابى حمزه، از ابو بصير روايت كرده است كه گفت: شنيدم از امام جعفر صادق عليه السلام كه مى فرمود:«هر كه از روى ستم مال برادر خود را بخورد و آن را به سويش رد نكند، در روز قيامت پاره اى از آتش دوزخ را خواهد خورد».

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از محمد بن سنان، از طلحة بن زيد، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«آنكه به ظلم عمل مى كند، و آنكه او را يارى مى كند، و آنكه به آن راضى است، هر سه شريكند».

چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد، از على بن حكم، از هشام بن سالم كه گفت: شنيدم از امام جعفر صادق عليه السلام كه مى فرمود:«به درستى كه بنده، گاه است كه مظلوم مى باشد؛ پس پيوسته دعا مى كند، تا آنكه ظالم مى شود». ۱

چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد، از پدرش، از ابو نهشل، از عبداللّه بن سنان، از امام جعفر صادق عليه السلام كه گفت: آن حضرت فرمود:«هر كه ستمكارى را معذور دارد به ستمى كه كرده و بهانه را از او بپذيرد، خدا كسى را بر او مسلّط گرداند كه بر او ستم كند، و اگر دُعا كند، دعايش مستجاب نشود، و خداى عز و جل او را مزد ندهد بر ستمى كه به او رسيده است».

از او، از محمد بن عيسى، از ابراهيم بن عبد الحميد، از على بن ابى حمزه، از ابو بصير، از امام محمد باقر عليه السلام روايت است كه فرمود:«خداى عز و جل از هيچ ظالم انتقام نكشيده، مگر به ظالمى ديگر. و اين است معنى قول خداى عز و جل كه فرموده: «وَكَذلِكَ نُوَلّى بَعْضَ الظّالِمينَ بَعْضا» ۱؛ يعنى: و چنان كه فرو مى گذاريم كافران جن و انس را به سبب عناد ايشان، تا بر يكديگر مسلّط شوند، مسلّط مى گردانيم بعضى از ظالمان را بر بعضى، و وا مى گذاريم برخى از ايشان را بر برخى، تا به اختيار خود، آنچه خواهند، كنند، و به اجبار، ايشان را منع نمى كنيم».

على بن ابراهيم، از پدرش، از نوفلى، از سكونى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه: هر كه بر كسى ستم كند و از او فوت شود (يعنى آن ظالم، دسترس به مظلوم به هم نرساند)، از برايش استغفار كند و از خدا بخواهد كه او را بيامرزد، كه همان كفّاره اى است از براى او».

احمد بن محمد كوفى، از ابراهيم بن حسين، از محمد بن خلف، از موسى بن ابراهيم مروزى، از ابو الحسن حضرت امام موسى كاظم عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه: هر كه صبح كند.» تا آخر آن چه در حديث هشتم گذشت.

چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از سهل بن زياد، از على بن اسباط، از آنكه او را ذكر كرده، از امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود:«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه: هر كه از قصاص مى ترسد، از ستم كردن بر مردمان باز مى ايستد».