باب در بيان سعى در حاجت مؤمن
11 حدیث
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ: قَالَ:«مَشْيُ الرَّجُلِ فِي حَاجَةِ أَخِيهِ الْمُؤْمِنِ يُكْتَبُ لَهُ عَشْرَ حَسَنَاتٍ، وَيُمْحِي عَنْهُ عَشْرَ سَيِّئَاتٍ، وَيَرْفَعُ لَهُ عَشْرَ دَرَجَاتٍ». قَالَ: وَلَا أَعْلَمُهُ إِلَا قَالَ: «وَ يَعْدِلُ عَشْرَ رِقَابٍ، وَأَفْضَلُ مِنِ اعْتِكَافِ شَهْرٍ فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از على بن حكم، از محمد بن مروان، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه گفت: حضرت فرمود:«رفتن مردى در حاجت برادر مؤمنش باعث اين مى شود كه ده حسنه از برايش نوشته شود و ده گناه از او محو شود و ده درجه از برايش بلند شود». راوى مى گويد كه: آن حضرت را نمى دانم كه چيزى فرموده باشد، مگر آنكه فرمود: «و برابرى مى كند با آزاد كردن ده بنده و بهتر است از آنكه يك ماه در مسجدالحرام معتكف باشد».
عَنْهُ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَادٍ، قَالَ:
سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ عليه السلام يَقُولُ:«إِنَّ لِلّهِ عِبَاداً فِي الْأَرْضِ يَسْعَوْنَ فِي حَوَائِجِ النَّاسِ، هُمُ الْامِنُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ؛ وَمَنْ أَدْخَلَ عَلى مُؤْمِنٍ سُرُوراً، فَرَّحَ اللّهُ قَلْبَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ».
از او، از احمد بن محمد، از معمّر بن خلاّد روايت است كه گفت: شنيدم از امام موسى كاظم عليه السلام كه مى فرمود:«به درستى كه خدا را بندگانى چندند در زمين كه در حوائج مردم سعى مى كنند و ايشانند كه در روز قيامت ايمنند. و هر كه شادى را بر مؤمنى داخل كند، خدا در روز قيامت دل او را شاد گرداند».
عَنْهُ، عَنْ أَحْمَدَ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسى، عَنْ رَجُلٍ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ الْحَذَّاءِ، قَالَ:
قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ عليه السلام:«مَنْ مَشى فِي حَاجَةِ أَخِيهِ الْمُسْلِمِ، أَظَلَّهُ اللّهُ بِخَمْسَةٍ وَسَبْعِينَ أَلْفَ مَلَكٍ، وَلَمْ يَرْفَعْ قَدَماً إِلَا كَتَبَ اللّهُ لَهُ حَسَنَةً، وَحَطَّ عَنْهُ بِهَا سَيِّئَةً، وَيَرْفَعُ لَهُ بِهَا دَرَجَةً، فَإِذَا فَرَغَ مِنْ حَاجَتِهِ، كَتَبَ اللّهُ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ لَهُ بِهَا أَجْرَ حَاجٍّ وَمُعْتَمِرٍ».
از او، از احمد، از عثمان بن عيسى، از عبيده حذّاء روايت است كه گفت: امام محمد باقر عليه السلام فرمود كه:«هر كه در حاجت برادر مسلمان خويش راه رود، خدا او را در سايه هفتاد و پنج هزار فرشته قرار دهد. و گامى برندارد، مگر آنكه خدا ثوابى از برايش بنويسد، و به واسطه آن گناهى از او فرو ريزد، و به جهت آن درجه از برايش بلند شود. و چون از حاجتش فارغ شود، خداى عز و جل بنويسد از براى او به واسطه آن حاجت، مزد كسى كه حج كرده و آنكه عمره اى به جا آورده».
عَنْهُ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ، عَنْ صَدَقَةَ ـ رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ حُلْوَانَ ـ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«لَأَنْ أَمْشِيَ فِي حَاجَةِ أَخٍ لِي مُسْلِمٍ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ أُعْتِقَ أَلْفَ نَسَمَةٍ، وَأَحْمِلَ فِي سَبِيلِ اللّهِ عَلى أَلْفِ فَرَسٍ مُسْرَجَةٍ مُلْجَمَةٍ».
از او، از احمد بن محمد، از محمد بن سنان، از هارون بن خارجه، از صدقه، از مردى از اهل حلوان، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت است كه فرمود:«هر آينه اگر در حاجت يكى از برادران مسلمانم راه روم، دوست تر است در نزد من از آنكه هزار بنده را آزاد كنم و هزار كس را بر اسب زين و لجام شده سوار گردانم كه در راه خدا جهاد كنند» (و من متحمّل اخراجات ايشان باشم).
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ حَمَّادٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُمَرَ الْيَمَانِيِّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«مَا مِنْ مُؤْمِنٍ يَمْشِي لِأَخِيهِ الْمُؤْمِنِ فِي حَاجَةٍ إِلَا كَتَبَ اللّهُ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ لَهُ بِكُلِّ خُطْوَةٍ حَسَنَةً، وَحَطَّ عَنْهُ بِهَا سَيِّئَةً، وَرَفَعَ لَهُ بِهَا دَرَجَةً، وَزِيدَ بَعْدَ ذلِكَ عَشْرَ حَسَنَاتٍ، وَشُفِّعَ فِي عَشْرِ حَاجَاتٍ».
على بن ابراهيم، از پدرش از حمّاد، از ابراهيم بن عمر يمانى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«هيچ مؤمنى از براى برادر مسلمان مؤمن خويش در حاجتى نرود، مگر آنكه خداى عز و جل به هر گامى از برايش حسنه اى بنويسد، و به واسطه آن گناهى از او فرو ريزد، و به آن درجه اى از برايش بلند گرداند، و بعد از آن او را ده حسنه بيفزايد و در ده حاجت شفيع گرداند».
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسى، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الْخَرَّازِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«مَنْ سَعى فِي حَاجَةِ أَخِيهِ الْمُسْلِمِ طَلَبَ وَجْهِ اللّهِ، كَتَبَ اللّهُ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ لَهُ أَلْفَ أَلْفِ حَسَنَةٍ يَغْفِرُ فِيهَا لِأَقَارِبِهِ وَجِيرَانِهِ وَإِخْوَانِهِ وَمَعَارِفِهِ؛ وَمَنْ صَنَعَ إِلَيْهِ مَعْرُوفاً فِي الدُّنْيَا، فَإِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ، قِيلَ لَهُ: ادْخُلِ النَّارَ، فَمَنْ وَجَدْتَهُ فِيهَا صَنَعَ إِلَيْكَ مَعْرُوفاً فِي الدُّنْيَا، فَأَخْرِجْهُ بِإِذْنِ اللّهِ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ إِلَا أَنْ يَكُونَ نَاصِبا».
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد بن خالد، از عثمان بن عيسى، از ابوايّوب خزّاز، از امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود:«هر كه در حاجت برادر مسلمان خود سعى كند به جهت طلب كردن رضاى خدا، خداى عز و جل از برايش به سبب آن هزار هزار حسنه بنويسد كه در آن يا به سبب آن، خويشان و همسايگان و برادران و آشنايان او را بيامرزد. و هر كه با مؤمنى در دنيا نيكى كرده باشد، چون روز قيامت شود به او گفته شود كه: در آتش دوزخ داخل شو و هر كه را در آن بيابى كه در دنيا با تو نيكى كرده باشد، او را به اذن خداى عز و جلبيرون آور، مگر آنكه ناصبى و دشمن اهل بيت پيغمبر باشد».
عَنْهُ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ خَلَفِ بْنِ حَمَّادٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ، عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«مَنْ سَعى فِي حَاجَةِ أَخِيهِ الْمُسْلِمِ، فَاجْتَهَدَ فِيهَا، فَأَجْرَى اللّهُ عَلى يَدَيْهِ قَضَاءَهَا، كَتَبَ اللّهُ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ لَهُ حَجَّةً وَعُمْرَةً وَاعْتِكَافَ شَهْرَيْنِ فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَصِيَامَهُمَا، وَإِنِ اجْتَهَدَ فِيهَا وَلَمْ يُجْرِ اللّهُ قَضَاءَهَا عَلى يَدَيْهِ، كَتَبَ اللّهُ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ لَهُ حَجَّةً وَعُمْرَةً».
از او، از پدرش، از خلف بن حمّاد، از اسحاق بن عمّار، از ابوبصير، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت است كه فرمود:«هر كه در حاجت برادر مسلمان خود سعى كند و نهايت جدّ و جهد در آن به عمل آورد و خدا روا شدن آن را بر دست او جارى گرداند، خداى عز و جل ثواب يك حجّ و يك عمره و اعتكاف دو ماه كه در مسجدالحرام باشد و روزه آن دو ماه [را] از برايش بنويسد. و اگر سعى خود را به عمل آورد و خدا قضاى آن را بر دستش جارى نسازد، ثواب حجّى و عمره اى از براى او بنويسد».
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«كَفى بِالْمَرْءِ اعْتِمَاداً عَلى أَخِيهِ أَنْ يُنْزِلَ بِهِ حَاجَتَهُ».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از حسن بن على، از جميل بن درّاج، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«مرد را در اعتماد كردن بر برادرش، همين بس است كه حاجت خويش را بر او فرود آورد». ۱
۱.چه، اگر نهايت اعتماد بر او نداشته باشد و احتمال قوى ندهد كه حاجتش را روا مى كند، از او خواهش نمى كند، مگر كسى كه از روى اضطرار به احتمالات نيش غولى عمل كند اين خيال او را بر درِ هر درى دواند. (مترجم)
عَنْهُ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا، عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ، قَالَ:
كُنْتُ جَالِساً مَعَ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام إِذْ دَخَلَ عَلَيْهِ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ ـ يُقَالُ لَهُ: مَيْمُونٌ ـ فَشَكَا إِلَيْهِ تَعَذُّرَ الْكِرَاءِ عَلَيْهِ، فَقَالَ لِي:«قُمْ، فَأَعِنْ أَخَاكَ» فَقُمْتُ مَعَهُ، فَيَسَّرَ اللّهُ كِرَاهُ، فَرَجَعْتُ إِلى مَجْلِسِي، فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام: «مَا صَنَعْتَ فِي حَاجَةِ أَخِيكَ؟» فَقُلْتُ: قَضَاهَا اللّهُ، بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي، فَقَالَ: «أَمَا إِنَّكَ أَنْ تُعِينَ أَخَاكَ الْمُسْلِمَ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ طَوَافِ أُسْبُوعٍ بِالْبَيْتِ مُبْتَدِئاً».
ثُمَّ قَالَ: «إِنَّ رَجُلاً أَتَى الْحَسَنَ بْنَ عَلِيٍّ
از او، از احمد بن محمد، از بعضى از اصحاب ما، از صفوان جمّال روايت است كه گفت: با امام جعفر صادق عليه السلام نشسته بودم كه ناگاه مردى از اهل مكّه كه او را ميمون مى گفتند بر آن حضرت داخل شد، و به سوى آن حضرت شكايت نمود كه كرايه دادن خويش بر او دشوار شده، كسى را نمى يابد كه خويش را كرايه دهد؛ پس حضرت به من فرمود كه:«برخيز و برادر خود را يارى كن». پس من برخاستم و با آن مرد همراه شدم و رفتم و خدا كرايه دادن او را ميسّر و آسان گردانيد. بعد از آن به جاى خود برگشتم. حضرت صادق عليه السلام فرمود كه: «در باب حاجت برادرت چه كردى؟» عرض كردم كه: پدر و مادرم فداى تو باد! خدا آن را روا كرد. فرمود كه: «بدان و آگاه باش! كه يارى كردن تو برادر مسلمان خود را، دوست تر است در نزد من از هفت شوط طواف خانه كعبه، در
۱.و ظاهر اين است كه ترك اعانت از حضرت امام حسين ـ صلوات اللّه عليه ـ، مبنى بر مصلحت بيان خاصيت سعى در حاجت مؤمن باشد؛ چه به علم لدنّى مى دانست كه آن چه اتّفاق افتاد، اتّفاق خواهد افتاد. يا عذرى داشت كه نمى توانست در حاجت سائل سعى كند و همان عذر با سعى معارضه نمود و بر آن راجح آمد؛ زيرا كه هرگز خلاف اولى از آن حضرت و غير او از ائمه ـ صلوات اللّه عليهم ـ سر نزد، و كلام حضرت امام حسن عليه السلام با اين منافاتى ندارد؛ چه بناى آن بر معارضه سعى و اعتكاف است، بلكه بنابر وجه اوّل مبيّن مطلب است؛ چه مجالس و افعال و اقوال ايشان در حكم يك مجلس و يك فعل و يك قول است. (مترجم)
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ أَبِي جَمِيلَةَ، عَنِ ابْنِ سِنَانٍ، قَالَ:
قَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام:«قَالَ اللّهُ عَزَّ وَجَلَّ: الْخَلْقُ عِيَالِي، فَأَحَبُّهُمْ إِلَيَّ أَلْطَفُهُمْ بِهِمْ، وَأَسْعَاهُمْ فِي حَوَائِجِهِمْ».
على بن ابراهيم، از پدرش، از حسن بن على، از ابوجميله، از ابن سنان روايت كرده است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود:«خداى عز و جل فرموده است كه: خلايق عيال من اند؛ پس دوست ترين ايشان به سوى من، آن است كه از همه ايشان نسبت به ايشان مهربان تر، و سعى اش در حوائج ايشان از همه بيشتر باشد».
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ، عَنْ أَبِي عُمَارَةَ، قَالَ:كَانَ حَمَّادُ بْنُ أَبِي حَنِيفَةَ إِذَا لَقِيَنِي، قَالَ: كَرِّرْ عَلَيَّ حَدِيثَكَ؛ فَأُحَدِّثَهُ، قُلْتُ: رُوِّينَا أَنَّ عَابِدَ بَنِي إِسْرَائِيلَ كَانَ إِذَا بَلَغَ الْغَايَةَ فِي الْعِبَادَةِ، صَارَ مَشَّاءً فِي حَوَائِجِ النَّاسِ، عَانِياً بِمَا يُصْلِحُهُمْ.
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد بن خالد، از پدرش، از بعضى، از اصحاب خويش، از ابوعماره كه گفت:عادت حمّاد بن ابى حنيفه اين بود كه چون به من مى رسيد مى گفت كه: حديث خود را بر من مكرّر كن؛ پس من او را حديث مى كردم. گفتم كه: روايت به ما رسيده كه عابد بنى اسرائيل چون در عبادت به منتهى مى رسيد، شغل او اين مى شد كه در حوائج مردم سعى مى كرد و راه مى رفت و اهتمام داشت به آن چه ايشان را به اصلاح مى آورد.