باب در بيان تقيّه

على، از پدرش، از حمّاد بن عيسى، از ربّعى بن عبداللّه، از فضيل بن يسار، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«سلامتى دين و صحّت بدن از مال بهتر است، و مال، زينت و آرايشى است از آرايش هاى نيكوى دنيا». محمد بن اسماعيل، از فضل بن شاذان، از حمّاد، از ربعى، از فضيل، از امام محمد باقر عليه السلام مثل اين را روايت كرده است.

على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن ابى عمير، از هشام بن سالم و غير او، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه در قول خداى عز و جل: «أُولئِكَ يُؤتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ بِما صَبَرُوا» ۱ كه آن حضرت فرمود:«يعنى آن چه صبر كردند بر تقيّه». «وَيَدْرَؤُنَ بِالحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ» ۲ فرمود كه: «حسنه، تقيّه است و سيّئه، آشكار و فاش كردن». و ترجمه آن اين است كه: «و دفع مى كنند به سخن يا خصلت نيكو، سخن يا خصلت بد را». و ترجمه باقى گذشت.

ابن ابى عمير، از هشام بن سالم، از ابوعمرو اعجمى روايت كرده است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام به من فرمود كه:«اى ابوعمرو! به درستى كه نُه عُشر [= نُه دهم]دين در تقيّه است. و هر كه تقيّه نمى كند، دين ندارد. و تقيّه در هر چيزى مى باشد، مگر در نبيذ كه شراب خرما است و در مسح كردن بر مُوزه ها» ۱.

چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد بن خالد، از عثمان بن عيسى، از سماعه، از ابوبصير كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود:«تقيّه از دين خدا است». عرض كردم كه: از دين خدا است؟ فرمود: «آرى، واللّه از دين خدا است. و هر آينه يوسف گفت كه: «أَيَّتُهَا العِيرُ اِنَّكُمْ لَسارِقُونَ» ۱؛ يعنى: پس ندا كرد نداكننده اى از ملازمان يوسف به امر او و گفت كه: اى كاروانيان! به درستى كه شما هر آينه دزدانيد». و حضرت فرمود: «به خدا سوگند كه ايشان چيزى ندزديده بودند. وابراهيم گفت كه: «اِنّى سَقيمٌ» ۲؛ يعنى من بيمارم و به خدا سوگند كه بيمار نبود».

محمد بن يحيى روايت كرده است، از احمد بن محمد بن عيسى، از محمد بن خالد و حسين بن سعيد و هر دو، از نضر بن سويد، از يحيى بن عمران حلبى، از حسين بن ابى العلاء، از حبيب بن بشر كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه:«از پدرم شنيدم كه مى فرمود: نه، به خدا سوگند كه بر روى زمين چيزى نيست كه دوست تر باشد از تقيّه. اى حبيب! به درستى كه هر كه را تقيّه بود، خداى ـ تعالى ـ او را بلند گردانيد. اى حبيب! هر كه را تقيّه نبود، خدا او را پست گردانيد. اى حبيب! به درستى كه مردمان در صلح اند (يعنى مادامى كه در صلح اند، تقيّه برطرف نمى شود، و چون به خروج حضرت قائم عليه السلام صلح برطرف شود، تقيّه برطرف خواهد شد. و به سوى اين مطلب اشاره فرمود كه مى فرمايد كه:) پس اگر آن باشد، اين خواهد بود».

ابوعلى اشعرى، از حسن بن على كوفى، از عبّاس بن عامر، از جابر مكفوف، از عبداللّه بن ابى يعفور، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«بر دين خويش بپرهيزد و آن را به پرده تقيّه بپوشيد؛ زيرا كه هر كه تقيّه نمى كند، ايمان ندارد. جز اين نيست كه شما در ميان مردمان چون مگس عسليد در ميان پرندگان. اگر پرندگان بدانند كه چه چيز در اندران هاى مگس هاى عسل است، چيزى از آنها نمى ماند، مگر آنكه آن را مى خوردند. و اگر مردم مى دانستند كه در اندران هاى شما چيست و مى دانستند كه شما ما اهل بيت را دوست مى داريد، هر آينه شما را به زبان هاى خويش مى خوردند و در نهان و آشكار شما را دشنام مى دادند و منع مى كردند. خدا رحمت كند بنده اى را از شما كه بر ولايت و دوستى ما باشد!».

على بن ابراهيم، از پدرش، از حمّاد، از حريز، از آنكه او را خبر داده، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است در قول خداى عز و جل «وَلا تَسْتَوِى الْحَسَنَةُ وَلا السَّيِّئَةُ» ۱ كه فرمود:«حسنه، تقيّه است و سيّئه، فاش و آشكارا كردن». و در قول آن جناب عز و جل: «اِدْفَعْ بِالَّتى هِىَ أَحْسَنُ» ۲ السَّيِّئة فرمود كه: «اَلَّتى هِىَ أَحْسَنُ» تقيّه است. «فَاِذَا الَّذى بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَداوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِّىٌ حَميمٌ» » ۳.۴

از او، از احمد بن محمد، از حسن بن على، از درست واسطى روايت است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه:«تقيّه كسى به تقيّه اصحاب كهف نرسيد. به درستى كه ايشان در اعياد حاضر مى شدند و زنّارها را بر كمر مى بستند، و به اين سبب خدا ايشان را دو مرتبه مزد عطا فرمود».

از او، از احمد بن محمد، از حسن بن على بن فضّال، از حمّاد بن واقد لحّام روايت است كه گفت: در راهى رو به امام جعفر صادق عليه السلام رفتم. پس روى خود را از آن حضرت گردانيدم و درگذشتم. بعد از آن، در هنگامى كه بر آن حضرت داخل شدم عرض كردم كه: فداى تو گردم! من تو را ملاقات مى كنم و روى خود را مى گردانم، به جهت ناخوش داشتن از آنكه رنجى بر تو وارد آورم. پس به من فرمود كه:«خدا تو را رحمت كند! ليكن ديروز در فلان موضع مردى [مرا] ملاقات كرد و گفت: عَلَيْكَ السَّلمُ يا أباعَبْدِ اللّهِ؛ يعنى: اى پدر عبداللّه! همه سلام ها بر تو باد. و آن مرد درست نگفت و خوب نكرد».

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از على بن حكم، از هشام كندى روايت كرده است كه گفت: شنيدم از امام جعفر صادق عليه السلام كه مى فرمود:«بپرهيزيد از آنكه كارى بكنيد كه ما به آن سرزنش شويم؛ زيرا كه فرزند بد، پدرش به كردار او سرزنش مى شود. و از براى كسى كه به سوى او منقطع شده ايد و از همه كس بريده و به او پيوسته ايد زينت باشيد و بر او عيب مباشيد. و در قبيله هاى ايشان يا خودتان ـ بنابر اختلاف نسخ كافى ـ صله و پيوند نماييد و بيماران ايشان را عيادت كنيد و در جنازه هاى ايشان حاضر شويد. و بايد كه شما را پيشى نگيرند به سوى چيزى از خوبى؛ زيرا كه شما به خوبى از ايشان سزاوارتريد. و به خدا سوگند كه خدا پرستيده نشد به چيزى كه در نزد او از خَباء دوست تر باشد». عرض كردم كه: خَباء چيست؟ فرمود: «تقيّه». ۱

از او، از احمد بن محمد، از معمّر بن خلّاد روايت است كه گفت: امام موسى كاظم عليه السلام را سؤال كردم از براى خاستن به جهت تعظيم و ايمان؟ فرمود كه:«جدّم حضرت ابوجعفر صلى الله عليه و آله فرمود كه: تقيّه از دين من و دين پدران من است. و هر كه را تقيّه نيست، ايمان نيست».

على بن ابراهيم، از پدرش، از حمّاد، از ربعى، از زراره، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«تقيّه در هر ضرورتى هست، و صاحب ضرورت به آن داناتر است در هنگامى كه بر او فرود مى آيد».

على، از پدرش، از ابن محبوب، از جميل بن صالح، از محمد بن مروان، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«پدرم مى فرمود كه: هيچ چيز بيش از تقيّه چشم را روشن نمى گرداند. به درستى كه تقيّه سپر مؤمن است».

على، از پدرش، از ابن ابى عمير، از جميل، از محمد بن مروان روايت كرده است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام به من فرمود كه:«چه چيز ميثم را از تقيّه منع كرد؟ پس به خدا سوگند كه مى دانست كه اين آيه در قصّه عمّار و يارانش فرود آمد. «اِلّا مَنْ أُكْرِهَ وَقَلْبُهُ مُطْمَئِنٌ بِالْاِيمانِ» ». ۱

ابوعلى اشعرى، از محمد بن عبدالجبّار، از صفوان، از شعيب حدّاد، از محمد بن مسلم، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«تقيّه قرار داده نشد، مگر از براى آنكه خون محفوظ باشد و از ريختن باز داشته شود. پس چون كار به خون رسد، تقيّه نيست».

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از ابن فضّال، از ابن بكير، از محمد بن مسلم، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«هر چه اين امر ـ يعنى ظهور حضرت قائم عليه السلام ـ نزديك شود، تقيّه سخت تر باشد».

على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن ابى عمير، از ابن اذينه، از اسماعيل جعفى و معمّر بن يحيى بن سام و محمد بن مسلم و زراره روايت كرده است كه گفتند: شنيديم از امام محمد باقر عليه السلام كه مى فرمود:«تقيّه در هر چيزى است كه فرزند آدم به سوى آن ناچار شود. به حقيقت كه خدا آن را از برايش حلال گردانيد».

على بن ابراهيم، از محمد بن عيسى، از يونس، از ابن مسكان، از حريز، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه گفت: آن حضرت فرمود كه:تقيّه سپر خدا است در ميان او و خلقش.

حسين بن محمد، از معلىّ بن محمد، از محمد بن جمهور، از احمد بن حمزه، از حسين بن مختار، از ابوبصير روايت كرده است كه گفت: امام محمد باقر عليه السلام فرمود كه:«با مردمان در ظاهر آميزش كنيد و در باطن با ايشان مخالفت نماييد؛ چون امارت و حكومت به روش كارهاى كودكان و بچه بازى باشد» (كه صاحب آن چون كودكانِ شاغل به لهو و لعب و فتنه و باطل باشد).

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از محمد بن عيسى از زكريّا مؤمن، از عبداللّه بن اسد، از عبداللّه بن عطا روايت كرده است كه گفت: به خدمت امام محمد باقر عليه السلام عرض كردم كه: دو كس از اهل كوفه را گرفتند و به ايشان گفتند كه: از اميرالمؤمنين بيزار شويد. پس يكى از آنها بيزار شد و ديگرى ابا كرد. و آنكه بيزار شده بود دست از او برداشتند و ديگرى را كشتند. فرمود كه:«امّا آنكه بيزار شده مردى است در دين خويش دانشمند، و امّا آنكه بيزار نشده مردى است كه به سوى بهشت شتافته».