باب در بيان عجب و از خود خوش آمدن
10 حدیث
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ، عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ، عَنِ النَّهْدِيِّ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ إِسْحَاقَ شَعِرٍ، عَنْ عَبْدِ اللّهِ بْنِ الْمُنْذِرِ، عَنْ عَبْدِ اللّهِ بْنِ بُكَيْرٍ، قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام:«مَا مِنْ أَحَدٍ يَتِيهُ إِلَا مِنْ ذِلَّةٍ يَجِدُهَا فِي نَفْسِهِ».
محمد بن يحيى، از محمد بن احمد، از بعضى اصحاب خويش، از نهدى، از يزيد بن اسحاق شعر، از عبد اللّه بن منذر، از عبداللّه بن بكير روايت كرده است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه:«هيچ كس تكبّر نمى كند، مگر به جهت خوارى كه آن را در خويش مى يابد».
وَ فِي حَدِيثٍ آخَرَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«مَا مِنْ رَجُلٍ تَكَبَّرَ أَوْ تَجَبَّرَ إِلَا لِذِلَّةٍ وَجَدَهَا فِي نَفْسِهِ».
و در حديث ديگر از امام جعفر صادق عليه السلام چنين روايت است كه فرمود:«هيچ مردى تكبّر يا گردنكشى نمى كند، مگر به جهت خوارى كه آن را در خويش يافته است».
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَسْبَاطٍ، عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِنَا ـ مِنْ أَهْلِ خُرَاسَانَ مِنْ وُلْدِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَيَّارٍ ـ يَرْفَعُهُ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«إِنَّ اللّهَ عَلِمَ أَنَّ الذَّنْبَ خَيْرٌ لِلْمُؤْمِنِ مِنَ الْعُجْبِ، وَ لَوْ لَا ذلِكَ مَا ابْتُلِيَ مُؤْمِنٌ بِذَنْبٍ أَبَداً».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از على بن اسباط، از مردى از اصحاب ما از اهل خراسان، از فرزندان ابراهيم بن سيّار روايت كرده كه آن را مرفوع ساخته از امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود:«به درستى كه خدا دانست كه گناه از براى مؤمن، از عجب بهتر است. و اگر اين نبود، هيچ مؤمنى هرگز به گناهى مبتلى نمى شد».
عَنْهُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جَنَاحٍ، عَنْ أَخِيهِ أَبِي عَامِرٍ، عَنْ رَجُلٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«مَنْ دَخَلَهُ الْعُجْبُ هَلَكَ».
از او، از سعيد بن جناح، از برادرش ابو عامر، از مردى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت است كه فرمود:«هر كه عجب در او داخل شود، هلاك مى شود».
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَسْبَاطٍ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عُمَرَ الْحَلَالِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ سُوَيْدٍ، عَنْ أَبِي الْحَسَنِ عليه السلام، قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْعُجْبِ الَّذِي يُفْسِدُ الْعَمَلَ، فَقَالَ:«الْعُجْبُ دَرَجَاتٌ: مِنْهَا أَنْ يُزَيَّنَ لِلْعَبْدِ سُوءُ عَمَلِهِ، فَيَرَاهُ حَسَناً، فَيُعْجِبَهُ، وَ يَحْسَبَ أَنَّهُ يُحْسِنُ صُنْعاً؛ وَ مِنْهَا أَنْ يُؤْمِنَ الْعَبْدُ بِرَبِّهِ، فَيَمُنَّ عَلَى اللّهِ عَزَّ وَ جَلَّ، وَ لِلّهِ عَلَيْهِ فِيهِ الْمَنُّ».
على بن ابراهيم، از پدرش، از على بن اسباط، از احمد بن عمر حلّال، از على بن سويد، از امام موسى كاظم عليه السلام روايت كرده است كه گفت: آن حضرت را سؤال كردم از عجبى كه عمل را تباه مى گرداند. فرمود كه:«عجب، چندين درجه است. از جمله آنها اين است كه بدى كردار بنده از برايش آراسته شود. پس آن را خوب و نيكو بيند و او را به شگفت آورد، و چنان پندارد كه كار نيكو مى كند. و از جمله آنها اين است كه بنده به پروردگار خويش ايمان مى آورد. پس بر خداى عز و جل منّت مى گذارد، و خدا را بر او منّت است» (در باب ايمان).
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمنِ بْنِ الْحَجَّاجِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«إِنَّ الرَّجُلَ لَيُذْنِبُ الذَّنْبَ، فَيَنْدَمُ عَلَيْهِ، وَيَعْمَلُ الْعَمَلَ، فَيَسُرُّهُ ذلِكَ، فَيَتَرَاخى عَنْ حَالِهِ تِلْكَ، فَلَأَنْ يَكُونَ عَلى حَالِهِ تِلْكَ خَيْرٌ لَهُ مِمَّا دَخَلَ فِيهِ».
على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن ابى عمير، از عبد الرحمان بن حجّاح، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«به درستى كه مردى مرتكب گناهى مى شود، و بعد بر آن نادم و پشيمان مى گردد و عمل خيرى را به جا مى آورد. پس آن عمل، او را شاد و خوشحال مى گرداند، و به اين سبب حالش پست تر مى شود از حالت وقت پشيمانى كه بعد از گناه از برايش به هم مى رسد. پس هر آينه اگر بر حالت وقت ندامت باشد، از برايش بهتر است، از آن عجبى كه در او داخل شده است».
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ نَضْرِ بْنِ قِرْوَاشٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«أَتى عَالِمٌ عَابِداً، فَقَالَ لَهُ: كَيْفَ صَلَاتُكَ؟ فَقَالَ: مِثْلِي يُسْأَلُ عَنْ صَلَاتِهِ وَ أَنَا أَعْبُدُ اللّهَ مُنْذُ كَذَا وَ كَذَا؟! قَالَ: فَكَيْفَ بُكَاؤُكَ؟ قَالَ: أَبْكِي حَتّى تَجْرِيَ دُمُوعِي، فَقَالَ لَهُ الْعَالِمُ: فَإِنَّ ضَحِكَكَ ـ وَ أَنْتَ خَائِفٌ ـ أَفْضَلُ مِنْ بُكَائِكَ وَ أَنْتَ مُدِلٌّ؛ إِنَّ الْمُدِلَّ لَا يَصْعَدُ مِنْ عَمَلِهِ شَيْءٌ».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از محمد بن سنان، از نضر بن قرواش از اسحاق بن عمّار از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«عالمى به نزد عابدى آمد و به او گفت كه: نمازت چگونه است؟ عابد گفت كه: مثل من، از نمازش پرسيده مى شود، و من مدّت چندين سال است كه خداى ـ تعالى ـ را عبادت مى كنم؟! عالم گفت كه: گريه ات چون است؟ گفت: مى گريم، تا آنكه قطرات اشك چشمم روان مى شود. عالم به عابد گفت: به درستى كه خنده تو با آنكه ترسان باشى، از گريه ات بهتر است، در حالى كه به عمل خويش بنازى و هيچ ترس نداشته باشى. به درستى كه آنكه مى نازد (به عمل خويش)، چيزى از عملش بالا نمى رود».
عَنْهُ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي دَاوُدَ، عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحَدِهِمَا عليهماالسلام، قَالَ:«دَخَلَ رَجُلَانِ الْمَسْجِدَ: أَحَدُهُمَا عَابِدٌ، وَ الْاخَرُ فَاسِقٌ، فَخَرَجَا مِنَ الْمَسْجِدِ وَ الْفَاسِقُ صِدِّيقٌ، وَ الْعَابِدُ فَاسِقٌ، وَ ذلِكَ أَنَّهُ يَدْخُلُ الْعَابِدُ الْمَسْجِدَ مُدِلًا بِعِبَادَتِهِ يُدِلُّ بِهَا، فَتَكُونُ فِكْرَتُهُ فِي ذلِكَ، وَ تَكُونُ فِكْرَةُ الْفَاسِقِ فِي التَّنَدُّمِ عَلى فِسْقِهِ، وَ يَسْتَغْفِرُ اللّهَ ـ عَزَّ وَ جَلَّ ـ مِمَّا صَنَعَ مِنَ الذُّنُوبِ».
از او، از احمد بن محمد، از احمد بن ابى داود، از بعضى از اصحاب ما، از امام محمد باقر يا امام جعفر صادق عليهماالسلامروايت است كه فرمود:«دو مرد داخل مسجد مى شوند، يكى از آنها عابد و ديگرى فاسق؛ پس از مسجد بيرون مى آيند و فاسق، صدّيق و عابد، فاسق باشد. و علّت اين، آن است كه عابد در مسجد داخل مى شود، در حالتى كه به عبادت خويش صاحب ناز و كرشمه است و به آن مى نازد؛ پس همه انديشه اش در آن است. و انديشه فاسق، در اظهار پشيمانى است بر نافرمانى خويش، و از خداى عز و جل طلب آمرزش مى كند، از آنچه كرده از گناهان» ۱.
۱.و احتمال دارد كه اين حديث خبر باشد از آنچه در سابق اتفّاق افتاده كه، آن دو كس با حالت خويش داخل مسجد شدند و شد، آنچه شد. و اوّل حديث، ظاهر در اين معنى است، چنان كه آخر آن، ظاهر است در آن چه گذشت. (مترجم)
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى، عَنْ يُونُسَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمنِ بْنِ الْحَجَّاجِ، قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام: الرَّجُلُ يَعْمَلُ الْعَمَلَ وَ هُوَ خَائِفٌ مُشْفِقٌ، ثُمَّ يَعْمَلُ شَيْئاً مِنَ الْبِرِّ، فَيَدْخُلُهُ شِبْهُ الْعُجْبِ بِهِ، فَقَالَ:«هُوَ فِي حَالِهِ الْأُولى ـ وَ هُوَ خَائِفٌ ـ أَحْسَنُ حَالًا مِنْهُ فِي حَالِ عُجْبِهِ».
على بن ابراهيم، از محمد بن عيسى، از يونس، از عبد الرحمان بن حجّاج روايت كرده است كه گفت: به خدمت امام جعفر صادق عليه السلام عرض كردم كه: مردى عملى مى كند و او بسيار ترسان است. بعد از آن، چيزى از كار نيك را به عمل مى آورد، و گويا عجب به آن، در او داخل مى شود. و فرمود كه:«آن كس، در حالت اوّلش كه ترسان است، حالش بهتر است از حالى كه در حال عجب خويش دارد».
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى بْنِ عُبَيْدٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: بَيْنَمَا مُوسى عليه السلام جَالِسٌ إِذْ أَقْبَلَ إِبْلِيسُ وَ عَلَيْهِ بُرْنُسٌ ذُو أَلْوَانٍ، فَلَمَّا دَنَا مِنْ مُوسى عليه السلام خَلَعَ الْبُرْنُسَ، وَ قَامَ إِلى مُوسى، فَسَلَّمَ عَلَيْهِ، فَقَالَ لَهُ مُوسى: مَنْ أَنْتَ؟ فَقَالَ: أَنَا إِبْلِيسُ، قَالَ: أَنْتَ؟! فَلَا قَرَّبَ اللّهُ دَارَكَ، قَالَ: إِنِّي إِنَّمَا جِئْتُ لِأُسَلِّمَ عَلَيْكَ؛ لِمَكَانِكَ مِنَ اللّهِ».
قَالَ: «فَقَالَ لَهُ مُوسى عليه السلام: فَمَا هذَا الْبُرْنُسُ؟ قَالَ: بِهِ أَخْتَطِفُ قُلُوبَ بَنِي آدَمَ، فَقَالَ مُوسى:
على بن ابراهيم، از محمد بن عيسى بن عبيد، از يونس، از بعضى از اصحاب خويش، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: در بين اينكه موسى عليه السلام نشسته بود، ناگاه شيطان رو آورد و كلاهى كه صاحب رنگ هاى مختلف بود، پوشيده بود. و چون به حضرت موسى عليه السلام نزديك شد، آن كلاه را از سر برداشت و به نزد موسى ايستاد وبر او سلام كرد. موسى به آن ملعون فرمود كه: تو كيستى؟ گفت كه: من شيطانم. فرمود: تويى، خدا خانه تو را نزديك نگرداند (يعنى همسايه كسى نباشد شيطان). گفت كه: من نيامده ام، مگر از براى آنكه بر تو سلام كنم، به جهت قرب و منزلتى كه نسبت به خداى عز و جلدارى». حضرت فرمود كه: «موسى به شيطان فرمود كه: اين كلاه چيست؟ عرض كرد كه: به اين كلاه، دل هاى