باب در بيان كمى شماره مؤمنان
7 حدیث
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ قُتَيْبَةَ الْأَعْشى، قَالَ:
سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللّهِ عليه السلام يَقُولُ:«الْمُؤْمِنَةُ أَعَزُّ مِنَ الْمُؤْمِنِ، وَالْمُؤْمِنُ أَعَزُّ مِنَ الْكِبْرِيتِ الْأَحْمَرِ؛ فَمَنْ رَأى مِنْكُمُ الْكِبْرِيتَ الْأَحْمَرَ؟».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از محمد بن سنان، از قتيبه اعشى روايت كرده است كه گفت: شنيدم از امام جعفر صادق عليه السلام كه مى فرمود:«زن مؤمنه از مرد مؤمن، عزيز الوجودتر و كمتر است، و مرد مؤمن از كبريت احمر كمتر است؛ پس كدام يك از شما كبريت احمر را ديده؟!». ۱
۱.و كبريت ـ به كسر كاف و راء و سكون با و ياء ـ، گوگرد و زر خالص و نقره خالص باشد، و در قاموس مذكور است كه كبريت، از سنگ آن چيزى است كه آتش به آن افروخته مى شود، و ياقوت سرخ و طلا يا جوهرى است كه معدن آن در پشت تيه، در وادى مورچگان است، و مراد از آن در حديث مذكور، همين معنى اخير است كه صاحب قاموس ذكر كرده است. امّا گوگرد آتش گيرا، كه مراد [از]نبودن آن معلوم است، و امّا نقره، به جهت وصف سرخى بيرون است، و طلا و ياقوت سرخ، اگرچه هر يك مى تواند كه مراد باشد در ظاهر حال، ليكن به اين حد كم نيست كه در مقام قلّت مؤمنان بيان شود، به خصوص آنكه در آخر حديث، ديدن آن را از اصحاب خويش نفى فرموده، و فرموده كه: هيچ يك از شما آن را نديده؛ چه استفهام، بر سبيل انكار است، نه استعلام و استخبار، و كبريت احمر از جمله اكسيرات است. (مترجم)
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجْرَانَ، عَنْ مُثَنًّى الْحَنَّاطِ، عَنْ كَامِلٍ التَّمَّارِ، قَالَ:
سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ عليه السلام يَقُولُ:«النَّاسُ كُلُّهُمْ بَهَائِمُ ـ ثَلَاثاً ـ إِلَا قَلِيلاً مِنَ الْمُؤْمِنِينَ، وَالْمُؤْمِنُ غَرِيبٌ ـ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ـ».
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از سهل بن زياد، از ابن ابى نجران، از مثنّى حنّاط، از كامل تمّار كه گفت: شنيدم از امام محمد باقر عليه السلام كه مى فرمود:«همه مردمان چهارپايانند». و سه مرتبه اين را فرمود و فرمود: «مگر اندكى كه مؤمنانند». و سه مرتبه فرمود كه: «مؤمن، عزيز الوجود ۱ و كم است».
۱.و در بعضى از نسخ كافى به جاى عزيز، غريب است.
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ قَالَ:
سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللّهِ عليه السلام يَقُولُ لِأَبِي بَصِيرٍ:«أَمَا وَاللّهِ، لَوْ أَنِّي أَجِدُ مِنْكُمْ ثَلَاثَةَ مُؤْمِنِينَ يَكْتُمُونَ حَدِيثِي، مَا اسْتَحْلَلْتُ أَنْ أَكْتُمَهُمْ حَدِيثا».
على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن محبوب، از ابن رئاب روايت كرده است كه گفت: شنيدم از امام جعفر صادق عليه السلام كه با ابوبصير مى فرمود:«بدان و آگاه باش! به خدا سوگند كه اگر من سه كس را از شما مى يافتم كه مؤمن باشند و حديث مرا كتمان كنند و فاش نگردانند، حلال نمى شمردم كه يك حديث را از ايشان كتمان كنم».
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ اللّهِ بْنِ حَمَّادٍ الْأَنْصَارِيِّ، عَنْ سَدِيرٍ الصَّيْرَفِيِّ، قَالَ:
دَخَلْتُ عَلى أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، فَقُلْتُ لَهُ: وَاللّهِ مَا يَسَعُكَ الْقُعُودُ، فَقَالَ:«وَ لِمَ يَا سَدِيرُ؟» قُلْتُ: لِكَثْرَةِ مَوَالِيكَ وَشِيعَتِكَ وَأَنْصَارِكَ؛ وَاللّهِ لَوْ كَانَ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام مَا لَكَ مِنَ الشِّيعَةِ وَالْأَنْصَارِ وَالْمَوَالِي، مَا طَمِعَ فِيهِ تَيْمٌ وَلَا عَدِيٌّ، فَقَالَ: «يَا سَدِيرُ، وَكَمْ عَسى أَنْ يَكُونُوا» قُلْتُ: مِائَةَ أَلْفٍ، قَالَ: «مِائَةَ أَلْفٍ؟!» قُلْتُ: نَعَمْ، وَمِائَتَيْ أَلْفٍ، قَالَ: «مِائَتَيْ أَلْفٍ؟!» قُلْتُ:
محمد بن حسن و على بن محمد بن بندار، از ابراهيم بن اسحاق، از عبداللّه بن حمّاد انصارى، از سدير صيرفى روايت كرده اند كه گفت: بر امام جعفر صادق عليه السلام داخل شدم و به آن حضرت عرض كردم: به خدا سوگند كه تو را نمى رسد كه بنشينى و جهاد نكنى. فرمود كه:«اى سدير! چرا؟» عرض كردم: به جهت بسيارى مواليان و شيعيان و ياوران تو. به خدا سوگند كه اگر از براى اميرالمؤمنين عليه السلام مى بود، آن چه از براى تو است از شيعيان و ياوران و مواليان تيم و عدى ـ يعنى ابوبكر و عمر ـ، در او طمع نمى كردند و خلافتش را غصب نمى نمودند. فرمود: «اى سدير! شايد كه ايشان چه قدر باشند؟» عرض كردم: صد هزار نفر. فرمود: «صد هزار نفر؟» عرض كردم: آرى، بلكه دويست هزار نفر. فرمود: «دويست هزار نفر؟» عرض كردم: آرى، بلكه نصف دنيا. سدير مى
۱.و ينبع ـ به فتح حاء حطّى و سكون نون كلمن و ضمّ باء ابجد با عين سعفص ـ، دهى است بزرگ كه حصارى دارد، بر هفت منزلى مدينه از طرف دريا. (مترجم)
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ عَمَّارِ بْنِ مَرْوَانَ، عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ، قَالَ:
قَالَ لِي عَبْدٌ صَالِحٌ صَلَوَاتُ اللّهِ عَلَيْهِ:«يَا سَمَاعَةُ، أَمِنُوا عَلى فُرُشِهِمْ وَأَخَافُونِي، أَمَا وَاللّهِ، لَقَدْ كَانَتِ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا إِلَا وَاحِدٌ يَعْبُدُ اللّهَ، وَلَوْ كَانَ مَعَهُ غَيْرُهُ لَأَضَافَهُ اللّهُ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ إِلَيْهِ حَيْثُ يَقُولُ: «إِنَّ إِبْراهِيمَ كانَ أُمَّةً قانِتاً لِلّهِ حَنِيفاً وَلَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ» فَغَبَرَ بِذلِكَ مَا شَاءَ اللّهُ.
ثُمَّ إِنَّ اللّهَ آنَسَهُ بِإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ، فَصَارُوا ثَلَاثَةً، أَمَا وَاللّهِ، إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَقَلِيلٌ،
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از محمد بن سنان، از عمّار بن مروان، از سماعة بن مهران روايت كرده است كه گفت: امام موسى كاظم عليه السلام ـ صلوات اللّه عليه ـ به من فرمود كه:«اى سماعه! بر فرش هاى خويش ايمن نشسته اند و مرا ترسانيده اند. بدان كه به خدا سوگند، زمانى بود كه دنيا بود و در آن مؤمنى نبود، مگر يك نفر كه خدا را مى پرستيد. و اگر با او غير او مى بود، هر آينه خداى عز و جل غير را به سوى او اضافه مى فرمود (=و نسبت مى داد)، در آنجا كه مى فرمايد: «اِنَّ اِبْراهيمَ كانَ أُمَّةً قانِتا لِلّهِ حَنيفَا وَلَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكينَ» ۱؛ يعنى: به درستى كه ابراهيم خليل، امّتى بود فرمانبردار از براى خدا، و مايل از دين هاى باطل به دين حقّ اسلام، و نبود از شرك آورندگان». ۲ و حضرت موسى بن جعفر
۱.نحل، 120.
۲.چنان كه گمان قريش است؛ چه اعتقاد ايشان اين بود كه بر ملّت آن حضرت اند، با آنكه مشرك بودند.
و معنى امّت بودن آن حضرت، اين است كه جامع فضايل و كمالاتى چند بود كه مجموع آن يافت نمى شد، مگر در اشخاص متفرقه بسيار، و مراد آن است كه هر خصلتى نيك كه در امّتى باشد به طريق تفرّق و انتشار، در او جمع بود. آن چه خوبان همه دارند تو تنها دارى (مترجم)
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أُورَمَةَ، عَنِ النَّضْرِ، عَنْ يَحْيى، عَنْ أَبِي خَالِدٍ الْقَمَّاطِ، عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْيَنَ، قَالَ:
قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ عليه السلام: جُعِلْتُ فِدَاكَ، مَا أَقَلَّنَا؟! لَوِ اجْتَمَعْنَا عَلى شَاةٍ مَا أَفْنَيْنَاهَا، فَقَالَ:«أَ لَا أُحَدِّثُكَ بِأَعْجَبَ مِنْ ذلِكَ؟ الْمُهَاجِرُونَ وَالْأَنْصَارُ ذَهَبُوا إِلَا ـ وَ أَشَارَ بِيَدِهِ ـ ثَلَاثَةً».
قَالَ حُمْرَانُ: فَقُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ، مَا حَالُ عَمَّارٍ؟
قَالَ: «رَحِمَ اللّهُ عَمَّارا أَبَا الْيَقْظَانِ بَايَعَ وَقُتِلَ شَهِيدا». فَقُلْتُ فِي نَفْسِي: مَا شَيْءٌ أَفْضَلَ مِنَ الشَّهَادَةِ، فَنَظَرَ إِلَيَّ، فَقَالَ: «لَعَلَّكَ تَرى أَنَّهُ
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از سهل بن زياد، از محمد بن اورمه، از نضر بن يحيى، از ابوخالد قمّاط، از حمران بن اعين كه گفت: به خدمت امام محمد باقر عليه السلام عرض كردم كه: فداى تو گردم! ما چه بسيار كميم، اگر بر يك گوسفندى جمع شويم، نمى توانيم كه آن را نيست و نابود گردانيم. فرمود:«آيا نمى خواهى كه تو را خبر دهم به چيزى كه تعجّبش از اين بيشتر باشد؟ همه مهاجران و انصار رفتند، مگر ـ و به دست خويش اشاره فرمود كه ـ سه نفر» (يعنى بعد از رسول خدا صلى الله عليه و آله همه مرتد شدند، مگر سه نفر و آنها سلمان و مقدار و ابوذرند رضى اللّه عنهم). حمران مى گويد كه: عرض كردم: حال عمّار چه بود؟ فرمود كه: «خدا ابوااليقظان ـ يعنى عمّار ـ را رحمت كند! بيعت نمود و كشته شد، در حالى كه شهيد بود». من با خود
الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللّهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ جَعْفَرٍ، قَالَ:
سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ عليه السلام يَقُولُ:«لَيْسَ كُلُّ مَنْ قَالَ بِوَلَايَتِنَا مُؤْمِناً، وَلكِنْ جُعِلُوا أُنْساً لِلْمُؤْمِنِينَ».
حسين بن محمد، از معلّى بن محمد، از احمد بن محمد بن عبداللّه، از على بن جعفر روايت كرده است كه گفت: شنيدم از حضرت امام موسى كاظم عليه السلام كه مى فرمود:«چنان نيست كه هر كس كه به ولايت ما اعتقاد دارد، مؤمن باشد، وليكن ايشان انيس مؤمنان قرار داده شده اند».