باب در بيان جهات و وجوه علوم ائمه عليهم السلام
5 حدیث
عَلِيٌّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ، عَنِ ابْنِ أُذَيْنَةَ، عَنْ زُرَارَةَ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عليه السلام، قَالَ:«نَزَلَ جَبْرَئِيلُ عليه السلام عَلى رَسُولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله بِرُمَّانَتَيْنِ مِنَ الْجَنَّةِ، فَأَعْطَاهُ إِيَّاهُمَا، فَأَكَلَ وَاحِدَةً، وَ كَسَرَ الْأُخْرى بِنِصْفَيْنِ، فَأَعْطى عَلِيّاً عليه السلام نِصْفَهَا، فَأَكَلَهَا، فَقَالَ: يَا عَلِيُّ، أَمَّا الرُّمَّانَةُ الْأُولَى الَّتِي أَكَلْتُهَا فَالنُّبُوَّةُ، لَيْسَ لَكَ فِيهَا شَيْءٌ؛ وَ أَمَّا الْأُخْرى فَهُوَ الْعِلْمُ، فَأَنْتَ شَرِيكِي فِيهِ».
على، از پدرش، از ابن ابى عمير، از ابن اُذينه، از زراره، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«جبرئيل عليه السلام بر رسول خدا صلى الله عليه و آله فرود آمد با دو انار بهشت، و هر دو را به پيغمبر داد. پيغمبر يكى از آنها را تناول فرمود، و ديگرى را نصف نمود و نصف آن را به على عليه السلام عطا فرمود، و آن حضرت آن را تناول نمود. پيغمبر فرمود كه: يا على، امّا انار اوّل كه من آن را خوردم، پيغمبرى است كه تو را در آن بهره اى نيست، و امّا انار ديگر، علم است كه تو در آن شريك منى».
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِيدِ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ أُذَيْنَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ، قَالَ:سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ عليه السلام يَقُولُ: «نَزَلَ جَبْرَئِيلُ عليه السلام عَلى مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله بِرُمَّانَتَيْنِ مِنَ الْجَنَّةِ، فَلَقِيَهُ عَلِيٌّ عليه السلام، فَقَالَ: مَا هَاتَانِ الرُّمَّانَتَانِ اللَّتَانِ فِي يَدِكَ؟ فَقَالَ: أَمَّا هذِهِ فَالنُّبُوَّةُ، لَيْسَ لَكَ فِيهَا نَصِيبٌ، وَ أَمَّا هذِهِ فَالْعِلْمُ، ثُمَّ فَلَقَهَا رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله بِنِصْفَيْنِ، فَأَعْطَاهُ نِصْفَهَا، وَ أَخَذَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله نِصْفَهَا، ثُمَّ قَالَ: أَنْتَ شَرِيكِي فِيهِ، وَ
محمد بن يحيى، از محمد بن حسن، از محمد بن عبدالحميد، از منصور بن يونس، از ابن اُذينه، از محمد بن مسلم روايت كرده است كه گفت: شنيدم از امام محمد باقر عليه السلام كه مى فرمود:«جبرئيل عليه السلام بر محمد صلى الله عليه و آله فرود آمد با دو انار بهشت، على عليه السلام آن حضرت را ملاقات كرد و عرض كرد كه: اين دو انار چيست كه در دست تو است؟ فرمود كه: امّا اين انار، پيغمبرى است كه تو را در آن بهره اى نيست و امّا اين انار، علم است. بعد از آن رسول خدا صلى الله عليه و آله، آن انار را شكافت و دو نصف كرد و يك نصف آن را به على عليه السلام عطا فرمود و نصف ديگر را رسول خدا صلى الله عليه و آله خود برداشت. پس فرمود كه: تو شريك منى در علم و من در آن شريك توام. و به خدا سوگند، كه رسول خدا صلى الله عليه و آله
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ عَمِّهِ حَمْزَةَ بْنِ بَزِيعٍ، عَنْ عَلِيٍّ السَّائِيِّ، عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الْأَوَّلِ مُوسى عليه السلام، قَالَ:قَالَ: «مَبْلَغُ عِلْمِنَا عَلى ثَـلَاثَةِ وُجُوهٍ: مَاضٍ، وَ غَابِرٍ، وَ حَادِثٍ؛ فَأَمَّا الْمَاضِي، فَمُفَسَّرٌ؛ وَ أَمَّا الْغَابِرُ، فَمَزْبُورٌ؛ وَ أَمَّا الْحَادِثُ، فَقَذْفٌ فِي الْقُلُوبِ وَ نَقْرٌ فِي الْأَسْمَاعِ وَ هُوَ أَفْضَلُ عِلْمِنَا، وَ لَا نَبِيَّ بَعْدَ نَبِيِّنَا».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از محمد بن اسماعيل، از عمويش حمزة بن بَزيع، از على سائى، از ابوالحسن اوّل حضرت امام موسى كاظم عليه السلام روايت كرده است كه گفت: آن حضرت فرمود كه:«نهايت و غايت رسيدن علم ما بر سه وجه است: گذشته و آينده و آنچه حادث و متجدّد مى شود آنا فَآنا.
امّا آنچه گذشته، از براى ما تفسير و بيان شده، و امّا آينده و آنچه آمدنش بر سبيل حتم و وجوب باشد كه در مستقبل واقع شود، نوشته شده (يعنى: در جفر و جامعه و غير آن) و امّا آنچه در حال حادث مى شود، انداختنى است در دل ها و دميدنى است در گوش ها» (يعنى: در هر زمان در دل ما مى افتد و فرشته در گوش ما مى گويد كه چنين و چنين اتّفاق افتاد كه تمام حوادث به طريق الهام و تحديث مى دانيم). و حضرت فرمود كه: «اين علم، از همه علوم ما افضل است
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي زَاهِرٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُوسى، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيى، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:قُلْتُ: أَخْبِرْنِي عَنْ عِلْمِ عَالِمِكُمْ، قَالَ: «وِرَاثَةٌ مِنْ رَسُولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وَ مِنْ عَلِيٍّ عليه السلام».
قَالَ: قُلْتُ: إِنَّا نَتَحَدَّثُ أَنَّهُ يُقْذَفُ فِي قُلُوبِكُمْ، وَ يُنْكَتُ فِي آذَانِكُمْ؟ قَالَ: «أَوْ ذَاكَ».
محمد بن يحيى، از احمد بن ابى زاهر، از على بن موسى، از صفوان بن يحيى، از حارث بن مغيره از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه گفت: به آن حضرت عرض كردم كه: مرا خبر ده از علم عالم شما. فرمود كه:«از راه وراثت است از رسول خدا صلى الله عليه و آله، و از على عليه السلام». حارث مى گويد كه: عرض كردم كه: ما يكديگر را حديث مى كنيم كه علم در دل هاى شما افكنده مى شود و در گوش هاى شما دميده مى شود (و در بعضى از نُسَخ كافى به جاى شما، ايشان است و هر دو، به يك معنى است و اختلاف در خطاب و غيبت به اعتبار خطاب و حكايت است). حضرت فرمود كه: «يا اين» (يعنى: علم ما بر دو قسم است: يكى به طريق وراثت از رسول و على؛ و ديگرى، به طريق الهام و تحديث).
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَمَّنْ حَدَّثَهُ، عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ:قُلْتُ لِأَبِي الْحَسَنِ عليه السلام: رُوِّينَا عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام أَنَّهُ قَالَ: «إِنَّ عِلْمَنَا غَابِرٌ، وَ مَزْبُورٌ، وَ نَكْتٌ فِي الْقُلُوبِ، وَ نَقْرٌ فِي الْأَسْمَاعِ»، فَقَالَ: «أَمَّا الْغَابِرُ، فَمَا تَقَدَّمَ مِنْ عِلْمِنَا؛ وَ أَمَّا الْمَزْبُورُ، فَمَا يَأْتِينَا؛ وَ أَمَّا النَّكْتُ فِي الْقُلُوبِ، فَإِلْهَامٌ؛ وَ أَمَّا النَّقْرُ فِي الْأَسْمَاعِ، فَأَمْرُ الْمَلَكِ».
على بن ابراهيم، از پدرش، از آن كه او را حديث كرده، از مُفضّل بن عمر روايت كرده است كه گفت: به امام موسى كاظم عليه السلام عرض كردم كه: از امام جعفر صادق عليه السلام روايت به ما رسيده كه آن حضرت فرمود كه:«علم ما گذشته و نوشته و زدنى است در دل ها و دميدنى است در گوش ها». حضرت فرمود: «امّا گذشته، آن چيزى است كه تقدّم يافته از علم ما، و امّا نوشته، آن چيزى است كه ما را مى آيد، و امّا زدن در دل ها، الهام است كه خدا آن را در دل ما مى اندازد، و امّا دميدن در گوش ها، كار فرشته است كه در گوش ما مى گويد».