باب در بيان ثواب عالم و متعلّم

محمد بن يحيى، از عبداللّه بن محمد، از على بن حكم، از علاء بن رَزين، از محمد بن مسلم، از ابوحمزه ثمالى روايت كرده است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام به من فرمود كه:«عالم باش يا متعلم (كه علم را طلب كنى) يا اهل علم را دوست دار و قسم چهارم مباش كه به دشمنى ايشان هلاك مى شوى».

على بن ابراهيم، از محمد بن عيسى، از يونس، از جميل، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه گفت: از آن حضرت شنيدم كه مى فرمود:«مردم، صبح مى كنند بر سه قسم: عالم و متعلم و فرومايه. پس ماييم علما و شيعيان مايند كه متعلمانند و باقى مردمان فرومايگان و اراذل اند».

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از حسن بن محبوب، از جميل بن صالح، از محمد بن مسلم، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه آن حضرت فرمود:«به درستى كه آن كه علم را تعليم مردم كند از شما، او را مزدى است، چون مزد آن كه از او تعليم گرفته و او را فضل و زيادتى است بر متعلم. پس علم را از حاملان علم كه ائمه هدايند، بياموزيد و آن را به برادران خويش تعليم دهيد؛ چنانچه علما آن را به شما تعليم داده اند».

على بن ابراهيم، از احمد بن محمد برقى، از على بن ابوحمزه، از ابوبصير روايت كرده است كه گفت: شنيدم از امام جعفر صادق عليه السلام كه مى فرمود كه:«هر كه خيرى را به كسى تعليم كند، او را چون مزد كسى است كه به آن عمل نمايد». به خدمت آن حضرت عرض كردم كه: پس اگر متعلم آن علم را به غير خويش تعليم دهد، اين مزد از براى معلم اول جارى خواهد بود. حضرت فرمود كه: «اگر آن را به همه مردمان تعليم دهد، اين مزد از براى او جارى گردد». عرض كردم كه: پس اگر بميرد نيز چنين خواهد بود؟ حضرت فرمود كه: «و هر چند بميرد».

به همين اسناد، از محمد بن عبدالحميد، از علاء بن رزين، از ابو عُبيده حذّاء، از امام محمد باقر عليه السلام روايت است كه آن حضرت فرمود كه:«هر كه باب هدايتى را تعليم كسى دهد، او را چون مزد كسى است كه به آن عمل كند و اين گروه عاملان، چيزى از مزدهاى ايشان كم نمى شود. و هر كه باب ضلالتى را تعليم كسى دهد، بر او چون گناهان آنان است كه به آن عمل كرده اند و اين گروه عاملان، چيزى از گناهان ايشان كم نمى شود».

حسين بن محمد، از على بن محمد بن سعد روايت كرده و آن را مرفوع ساخته، از ابوحمزه، از على بن الحسين عليه السلام كه فرمود آن حضرت:«اگر مردم بدانند كه چه منفعت ها در طلب كردن علم است، هر آينه آن را طلب كنند؛ هر چند كه به ريختن خون ها و فرورفتن در درياها باشد. به درستى كه خداى تبارك و تعالى وحى فرمود به سوى دانيال، كه دشمن ترين بندگان من به سوى من، آن جاهلى است كه حق اهل علم را سبك شمارد و اقتداى به ايشان را ترك نمايد. و به درستى كه دوست ترين بندگان من به سوى من، آن پرهيزگارى است كه طالب ثواب بزرگ باشد و هميشه با علما باشد و حليمان را پيرو و از حكيمان قبول كند» (مراد از علما - چنان چه بعضى گفته اند - علماى شيعه است و از حكيمان، اوصيا و از حكيمان، پيغمبران).

على بن ابراهيم، از پدرش، از قاسم بن محمد، از سليمان بن داوود مِنقرى، از حَفص بن غياث روايت كرده است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام به من فرمود كه:«هر كه علم را بياموزد و به آن عمل نمايد و به جهت رضاى خدا به مردم تعليم دهد، او را در ملكوت آسمان ها كه موضع ربوبيت و پادشاهى و عجايب و بدائع خدا است، بزرگ نامند، و گويند كه: از براى خدا آموخت و از براى خدا عمل نمود و از براى خدا تعليم داد».