باب در بيان عمل كردن به علم
7 حدیث
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى، عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسى، عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَيْنَةَ، عَنْ أَبَانِ بْنِ أَبِي عَيَّاشٍ، عَنْ سُلَيْمِ بْنِ قَيْسٍ الْهِلَالِيِّ، قَالَ:سَمِعْتُ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله أنَّهُ قَالَ فِي كَلَامٍ لَهُ:«الْعُلَمَاءُ رَجُلَانِ: رَجُلٌ عَالِمٌ آخِذٌ بِعِلْمِهِ، فَهذَا نَاجٍ، وَعَالِمٌ تَارِكٌ لِعِلْمِهِ، فَهذَا هَالِكٌ، وَإِنَّ أَهْلَ النَّارِ لَيَتَأَذَّوْنَ مِنْ رِيحِ الْعَالِمِ التَّارِكِ لِعِلْمِهِ، وَإِنَّ أَشَدَّ أَهْلِ النَّارِ نَدَامَةً وَحَسْرَةً رَجُلٌ دَعَا عَبْداً إِلَى اللّهِ، فَاسْتَجَابَ لَهُ وَقَبِلَ مِنْهُ، فَأَطَاعَ اللّهَ، فَأَدْخَلَهُ اللّهُ الْجَنَّةَ،
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از حمّاد بن عيسى، از عمر بن اُذينه، از ابان بن ابى عيّاش، از سُليم بن قيس هِلالى روايت كرده است كه گفت: شنيدم از امير المؤمنين عليه السلام كه از پيغمبر صلى الله عليه و آله حديث مى كرد كه آن جناب در بعضى از سخنان خويش فرمود كه:«علما دو قسمند: يكى عالمى است كه به علم خود عمل مى كند. چنين عالمى نجات خواهد يافت، و ديگر، عالمى است كه به علم خود عمل نمى كند و چنين كسى هلاك خواهد شد.
به درستى كه اهل جهنم، متأذّى مى شوند از بوى عالمى كه به علم خود عمل نكرده باشد. به درستى كه سخت ترين اهل جهنم از روى پشيمانى و اندوه بردن بر چيزى كه فوت شده، مردى است كه بنده را به سوى خدا خوانده، و آن بنده او را استجابت نموده و از وى قبول فرموده و خدا را اطاعت كرده، بعد از آن
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ جَابِرٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«الْعِلْمُ مَقْرُونٌ إِلَى الْعَمَلِ؛ فَمَنْ عَلِمَ عَمِلَ، وَمَنْ عَمِلَ عَلِمَ، وَالْعِلْمُ يَهْتِفُ بِالْعَمَلِ، فَإِنْ أَجَابَهُ، وَإِلَا ارْتَحَلَ عَنْهُ».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از محمد بن سنان، از اسماعيل بن جابر، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه آن حضرت فرمود:«علم، به عمل پيوسته است. پس هر كه عالم باشد، عمل كند و هر كه عمل كند، عالم باشد. و علم، عمل را آواز مى دهد، پس اگر او را جواب داد، مى ماند و اگر نه، از او مفارقت مى كند».
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَاسَانِيِّ، عَمَّنْ ذَكَرَهُ، عَنْ عَبْدِ اللّهِ بْنِ الْقَاسِمِ الْجَعْفَرِيِّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«إِنَّ الْعَالِمَ إِذَا لَمْ يَعْمَلْ بِعِلْمِهِ، زَلَّتْ مَوْعِظَتُهُ عَنِ الْقُلُوبِ كَمَا يَزِلُّ الْمَطَرُ عَنِ الصَّفَا».
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند از احمد بن محمد بن خالد، از على بن محمد قاشانى، از آن كه او را ذكر كرده، از عبداللّه بن قاسم جعفرى، از امام جعفر صادق عليه السلام كه آن حضرت فرمود:«به درستى كه عالم، هر گاه به علم خود عمل نكند، موعظه او از دل ها مى لغزد؛ چنانچه باران از سنگى كه در نهايت نرمى و هموارى باشد، مى لغزد».
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْمِنْقَرِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ هَاشِمِ بْنِ الْبَرِيدِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ:جَاءَ رَجُلٌ إِلى عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ عليه السلام، فَسَأَلَهُ عَنْ مَسَائِلَ فَأَجَابَ، ثُمَّ عَادَ لِيَسْأَلَ عَنْ مِثْلِهَا، فَقَالَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ عليه السلام:«مَكْتُوبٌ فِي الْاءِنْجِيلِ: لَا تَطْلُبُوا عِلْمَ مَا لَا تَعْلَمُونَ وَلَمَّا تَعْمَلُوا بِمَا عَلِمْتُمْ؛ فَإِنَّ الْعِلْمَ إِذَا لَمْ يُعْمَلْ بِهِ، لَمْ يَزْدَدْ صَاحِبُهُ إِلَا كُفْراً، وَلَمْ يَزْدَدْ مِنَ اللّهِ إِلَا بُعْداً».
على بن ابراهيم، از پدرش، از قاسم بن محمد، از مِنقرى، از على بن هاشم بن بَريد، از پدرش روايت كرده است كه گفت: مردى به خدمت على بن الحسين عليه السلام آمد و از آن حضرت مسايلى چند سؤال نمود و آن جناب جواب او را فرمود. بعد از آن بر گشت تا از مثل آن مسايل سؤال كند، حضرت على بن الحسين عليه السلام فرمود كه:«در انجيل نوشته شده است كه: آنچه را كه نمى دانيد طلب دانستن آن مكنيد، با وجودى كه به آنچه دانا شده ايد، عمل نكرده باشيد؛ زيرا كه علم، هر گاه به آن عمل نشود، ثمره ندارد، مگر آن كه صاحبش بر كفر خويش مى افزايد و از خدا دورتر مى شود».
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ، عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:قُلْتُ لَهُ: بِمَ يُعْرَفُ النَّاجِي؟ قَالَ: «مَنْ كَانَ فِعْلُهُ لِقَوْلِهِ مُوَافِقاً، فَأَثْبِتْ لَهُ الشَّهَادَةَ، وَمَنْ لَمْ يَكُنْ فِعْلُهُ لِقَوْلِهِ مُوَافِقاً، فَإِنَّمَا ذلِكَ مُسْتَوْدَعٌ».
محمد بن يحيى از احمد بن محمد بن عيسى، از محمد بن سِنان، از مفضّل بن عمر، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه گفت: به آن حضرت عرض كردم كه: ناجى، به چه چيزى شناخته مى شود؟ فرمود كه:«هر كه كردارش موافق گفتارش باشد، شهادت خدا به نجات از براى او ثابت است. و هر كه كردار او موافق گفتارش نباشد، موضع وديعه و امانت است» (يا امانت را به او سپرده اند. يعنى: ايمان و اعتقادش به طور عاريه است كه از او خواهند گرفت).
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ أَبِيهِ رَفَعَهُ، قَالَ:قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام فِي كَلَامٍ لَهُ خَطَبَ بِهِ عَلَى الْمِنْبَرِ: «أَيُّهَا النَّاسُ، إِذَا عَلِمْتُمْ فَاعْمَلُوا بِمَا عَلِمْتُمْ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ؛ إِنَّ الْعَالِمَ الْعَامِلَ بِغَيْرِهِ كَالْجَاهِلِ الْحَائِرِ الَّذِي لَا يَسْتَفِيقُ عَنْ جَهْلِهِ، بَلْ قَدْ رَأَيْتُ أَنَّ الْحُجَّةَ عَلَيْهِ أَعْظَمُ، وَالْحَسْرَةَ أَدْوَمُ عَلى هذَا الْعَالِمِ الْمُنْسَلِخِ مِنْ عِلْمِهِ مِنْهَا عَلى هذَا الْجَاهِلِ الْمُتَحَيِّرِ فِي جَهْلِهِ، وَكِلَاهُمَا حَائِرٌ بَائِرٌ، لَا تَرْتَابُوا فَتَشُكُّوا، وَلَا تَشُكُّوا فَتَكْفُرُوا، وَلَا تُرَخِّصُوا لِأَنْفُسِكُمْ
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند از احمد بن محمد بن خالد، از پدرش، و آن را مرفوع ساخته كه گفت: امير المؤمنين عليه السلام فرمود در بعضى از سخنان خود كه به آن خطبه خواند، بر سر منبر كه:«اى گروه مردمان، چون بدانيد، عمل كنيد به آنچه دانستيد تا باشد كه شما راه راست يابيد. به درستى كه عالمى كه به غير علم خود عمل نمايد، چون جاهل سر گردانى است كه از بى خودى جهل خود به هوش باز نيايد. بلكه به حقيقت چنين دانستم كه حجت بر او بزرگ تر است و حسرت و اندوه بر اين عالم كه از علم خويش بيرون آمده (چنانچه مار از پوست بيرون آيد). يعنى: از آن اعراض نموده، بيشتر است از حسرت بر اين جاهل كه در جهل خويش سرگردان است؛ هر چند كه هر دو سرگردانند و هلاك خواهند گرديد.
و خويش را در اضطراب ميفكنيد كه شك مى كنيد و شك مى
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَمَّنْ ذَكَرَهُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمنِ بْنِ أَبِي لَيْلى، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ:سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ عليه السلام يَقُولُ: «إِذَا سَمِعْتُمُ الْعِلْمَ فَاسْتَعْمِلُوهُ، وَلْتَتَّسِعْ قُلُوبُكُمْ؛ فَإِنَّ الْعِلْمَ إِذَا كَثُرَ فِي قَلْبِ رَجُلٍ لَا يَحْتَمِلُهُ، قَدَرَ الشَّيْطَانُ عَلَيْهِ، فَإِذَا خَاصَمَكُمُ الشَّيْطَانُ، فَأَقْبِلُوا عَلَيْهِ بِمَا تَعْرِفُونَ؛ فَ «إِنَّ كَيْدَ الشَّيْطَانِ كَانَ ضَعِيفاً» ».
فَقُلْتُ: وَمَا الَّذِي نَعْرِفُهُ؟ قَالَ: «خَاصِمُوهُ بِمَا ظَهَرَ لَكُمْ مِنْ قُدْرَةِ اللّهِ عَزَّ وَجَلَّ».
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند از احمد بن محمد بن خالد، از پدرش، از آن كه او را ذكر كرده، از محمد بن عبدالرحمان بن ابى ليلى، از پدرش، كه گفت: شنيدم از امام محمد باقر عليه السلام كه مى فرمود:«چون علم را شنيديد و دانستيد، به آن عمل نماييد. و بايد كه دل هاى شما، گشاده باشد؛ زيرا كه علم، چون بسيار شود در دل آن كسى كه تاب تحمل آن نداشته باشد، شيطان بر او دست يابد. پس چون شيطان با شما خصومت و جدال كند، رو به او آوريد به آنچه مى شناسيد؛ زيرا كه مكر و حيله شيطان، سست و ضعيف است». عرض كردم كه: آنچه را كه مى شناسيم چيست (تا با آن با وى مخاصمه نماييم)؟ فرمود كه: «با او مخاصمه كنيد به آنچه از براى شما ظاهر شده از قدرت خداى عزّوجلّ».