شمر بن ذى الجوشن
9 حدیث
تاريخ دمشق عن محمّد بن عمرو بن حسن:كُنّا مَعَ الحُسَينِ عليه السلام بِنَهرَي كَربَلاءَ، فَنَظَرَ إلى شِمرِ بنِ ذِي الجَوشَنِ، فَقالَ: صَدَقَ اللّهُ ورَسولُهُ، قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: كَأَنّي أنظُرُ إلى كَلبٍ أبقَعَ يَلَغُ في دِماءِ أهلِ بَيتي. فَكانَ شِمرٌ أبرَصَ. ۱
تاريخ دمشقـ به نقل از محمّد بن عمرو بن حسن ـ: در كنار دو رودخانه كربلا، با حسين عليه السلام بوديم. ايشان به شمر بن ذى الجوشن نگاه كرد و فرمود: «خدا و پيامبرش راست گفتند. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: گويى من سگ سياه و سفيدى را مى بينم كه در خون اهل بيتم زبان مى زند». شمر، پيسى داشت.
۱.تاريخ دمشق: ج 23 ص 190 ح 5031 و ج 55 ص 16 ح 11583، مقتل الحسين عليه السلام للخوارزمي: ج 2 ص 36 عن عمرو بن الحسن، كنز العمّال: ج 13 ص 672 ح 37714؛ بحار الأنوار: ج 45 ص 56 وراجع: تذكرة الخواصّ: ص 252 و هذه الموسوعة: ج 7 ص 264 (القسم الثامن / الفصل التاسع / ما روى فيمن قتل الإمام عليه السلام).
کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های عبادیدعا و ذکرنفرین کردن به دیگران +2 مورد دیگر
الإصابة:ذُو الجَوشَنِ ۱ الضِّبابِيُّ: قيلَ: اِسمُهُ أوسُ بنُ الأَعوَرِ، وبِهِ جَزَمَ المَرزُبانِيُّ، وقيلَ: شُرَحبيلُ ـ وهُوَ الأَشهَرُ ـ ابنُ الأَعوَرِ بنِ عَمرِو بنِ مُعاوِيَةَ، وهُوَ ضِبابُ بنُ كِلابِ بنِ رَبيعَةَ بنِ عامِرِ بنِ صَعصَعَةَ.
وزَعَمَ ابنُ شاهينَ أنَّ اسمَهُ عُثمانُ بنُ نَوفَلٍ؛ قالَ مُسلِمٌ: لَهُ صُحبَةٌ.
قالَ أبُو السَّعاداتِ ابنُ الأَثيرِ: يُقالُ إنَّهُ لُقِّبَ بِذِي الجَوشَنِ؛ لِأَنَّهُ دَخَلَ عَلى كِسرى، فَأَعطاهُ جَوشَنا فَلَبِسَهُ، فَكانَ أوَّلَ عَرَبِيٍّ لَبِسَهُ، وقالَ غَيرُهُ: قيلَ لَهُ ذلِكَ؛ لِأَنَّ صَدرَهُ كانَ ناتِئا. وكانَ فارِسا شاعِرا لَهُ في أخيهِ الصُّمَيلِ مَراثٍ حَسَنَةٌ.
قُلتُ: ولَهُ حَديثٌ عِندَ أبي داووُدَ مِن طَريقِ أبي إسحاقَ عَنهُ. ويُقالُ:
الإصابة:ذى الجوشن ضِبابى، گفته اند كه نامش، اَوس بن اَعوَر بوده است و مرزبانى، به جزم، همين را نام شمر مى داند. نيز گفته اند كه نامش شُرَحبيل بن اَعوَر بن عمرو بن معاويه است ـ و اين، مشهورتر است ـ و اين معاويه، همان ضِباب بن كِلاب بن ربيعة بن عامر بن صعصعه است.
ابن شاهين پنداشته كه نام ذى الجوشن، عثمان بن نَوفَل است و مُسلم، گفته كه از صحابه بوده است.
ابو السعادات ابن اثير گفته: گفته شده كه شمر از آن رو لقب «ذى الجوشن» گرفت كه وارد بر كسرا (خسرو) شد و او به شمر، جوشنى (زرهى) داد و وى آن را پوشيد و شمر، اوّلين عرب زرهپوش بود.
ديگرى گفته: از اين رو به او «ذى الجوشن» گفته اند كه سينه اش برآمده بود. وى چابك سوار و شاعر بود و در رثاى برادرش صُمَيل، مرثيه هاى خوبى سروده است.
من (ابن حَجَر
کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های عبادیدعا و ذکرنفرین کردن به دیگران +2 مورد دیگر
وقعة صفّين عن مسلم:خَرَجَ أدهَمُ بنُ مُحرِزٍ مِن أصحابِ مُعاوِيَةَ بِصِفّينَ إلى شِمرِ بنِ ذِي الجَوشَنِ، فَاختَلَفا ضَربَتَينِ، فَضَرَبَهُ أدهَمُ عَلى جَبينِهِ، فَأَسرَعَ فيهِ السَّيفُ حَتّى خالَطَ العَظمَ، وضَرَبَهُ شِمرٌ فَلَم يَصنَع سَيفُهُ شَيئاً، فَرَجَعَ إلى عَسكَرِهِ، فَشَرِبَ مِنَ الماءِ، وأخَذَ رُمحا، ثُمَّ أقبَلَ وهُوَ يَقولُ:
إنّي زَعيمٌ لِأَخي باهِلَهْبِطَعنَةٍ إن لَم أمُت عاجِلَهْ
وضَربَةٍ تَحتَ الوَغى فاصِلَهْشَبيهَةٍ بِالقَتلِ أو قاتِلَهْ
ثُمَّ حَمَلَ عَلى أدهَمَ وهُوَ يَعرِفُ وَجهَهُ، وأدهَمُ ثابِتٌ لَهُ لَم يَنصَرِف، فَطَعَنَهُ فَوَقَعَ عَن فَرَسِهِ، وحالَ أصحابُهُ دونَهُ فَانصَرَفَ، فَقالَ شِمرٌ: هذِهِ بِتِلكَ. ۱
وقعة صفّينـ به نقل از مسلم ـ: اَدهَم بن مُحرِز، از ياران معاويه در جنگ صفّين، به جنگ شمر بن ذى الجوشن آمد و ميانشان شمشيرى رد و بدل شد و ادهم، شمشيرى به پيشانى شمر زد كه گوشتش را دريد و به استخوان رسيد. شمر نيز ادهم را زد؛ ولى شمشيرش كارگر نيفتاد. پس به سوى سپاهش باز گشت و آبى نوشيد و نيزه اى بر گرفت و آمد، در حالى كه اين رَجَز را مى خواند:
من براى برادرم باهله به عهده گرفته امكه اگر زود نمردم، ضربه اى بزنم؛
ضربه اى كه غوغاى جنگ را تمام كندو همانند مرگ باشد يا كشنده.
آن گاه به ادهم، يورش برد و او را به چهره مى شناخت. و ادهم در برابر او محكم ايستاده بود و عقب نشينى نمى كرد. شمر به او ضربه اى زد و او را از اسبش به زير انداخت. ياران ادهم، دور او حلقه زدند. شمر از ادامه درگيرى منصرف
۱.وقعة صفّين: ص 268؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج 5 ص 213 عن عمرو.
کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های عبادیدعا و ذکرنفرین کردن به دیگران +2 مورد دیگر
الملهوف:إنَّ شِمرَ بنَ ذِي الجَوشَنِ لَعَنَهُ اللّهُ حَمَلَ عَلى فُسطاطِ الحُسَينِ عليه السلام فَطَعَنَهُ بِالرُّمحِ، ثُمَّ قالَ: عَلَيَّ بِالنّارِ اُحرِقهُ عَلى مَن فيهِ.
فَقالَ لَهُ الحُسَينُ عليه السلام: يَابنَ ذِي الجَوشَنِ، أنتَ الدّاعي بِالنّارِ لِتُحرِقَ عَلى أهلي! أحرَقَكَ اللّهُ بِالنّارِ. ۱
الملهوف:شمر بن ذى الجوشن ـ كه خدا لعنتش كند ـ به خيمه امام حسين عليه السلام يورش برد و با نيزه به آن كوبيد و آن گاه گفت: آتش بياوريد تا خيمه را با ساكنانش آتش بزنم!
امام حسين عليه السلام به او فرمود: «اى پسر ذى الجوشن! تو آتش مى خواهى تا خانواده مرا بسوزانى؟! خدا به آتش بسوزاندت!».
۱.الملهوف: ص 173، بحار الأنوار: ج 45 ص 54.
کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های عبادیدعا و ذکرنفرین کردن به دیگران +2 مورد دیگر
ميزان الاعتدال عن أبي إسحاق:كانَ شِمرٌ يُصَلّي مَعَنا، ثُمَّ يَقولُ: اللّهُمَّ إنَّكَ تَعلَمُ أنّي شَريفٌ فَاغفِر لي.
قُلتُ: كَيفَ يَغفِرُ اللّهُ لَكَ وقَد أعَنتَ عَلى قَتلِ ابنِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله؟
قالَ: وَيحَكَ! فَكَيفَ نَصنَعُ؟ إنَّ اُمَراءَنا هؤُلاءِ أمَرونا بِأَمرٍ فَلَم نُخالِفهُم، ولَو خالَفناهُم كُنّا شَرّا مِن هذِهِ الحُمُرِ السُّقاةِ.
قُلتُ: إنَّ هذا لَعُذرٌ قَبيحٌ، فَإِنَّمَا الطّاعَةُ فِي المَعروفِ. ۱
ميزان الاعتدالـ به نقل از ابو اسحاق ـ: شمر با ما نماز مى خوانْد و پس از نماز مى گفت: خداوندا! تو مى دانى كه من انسانى شريفم. پس مرا بيامرز.
گفتم: چگونه خدا تو را بيامرزد، در حالى كه در كشتن پسر پيامبر خدا، دست داشتى؟
گفت: واى بر تو! پس چه كار مى كرديم؟! فرماندهانِ ما به ما دستورى دادند و ما هم سرپيچى نكرديم. اگر سرپيچى مى كرديم، بدتر از اين خرانِ آبكش بوديم.
گفتم: اين، عذر زشتى است. فرمانبرى، فقط در كار خير، مُجاز است.
۱.ميزان الاعتدال: ج 2 ص 280، لسان الميزان: ج 3 ص 152، تاريخ دمشق: ج 23 ص 189 نحوه.
کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های عبادیدعا و ذکرنفرین کردن به دیگران +2 مورد دیگر
الطبقات الكبرى (الطبقة الخامسة من الصحابة) عن الهيثم بن الخطاب النهدي:سَمِعتُ أبا إسحاقَ السَّبَيعِيَّ يَقولُ: كانَ شِمرُ بنُ ذِي الجَوشَنِ الضِّبابِيُّ لا يَكادُ أو لا يَحضُرُ الصَّلاةَ مَعَنا، فَيَجيءُ بَعدَ الصَّلاةِ فَيُصَلّي، ثُمَّ يَقولُ: اللّهُمَّ اغفِر لي، فَإِنّي كَريمٌ لَم تَلِدنِي اللِّئامُ.
قالَ: فَقُلتُ لَهُ: إنَّكَ لَسَيِّى ءُ الرَّأيِ يَومَ تُسارِعُ إلى قَتلِ ابنِ بِنتِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله.
قالَ: دَعنا مِنكَ ـ يا أبا إسحاقَ ـ، فَلَو كُنّا كَما تَقولُ وأصحابُكَ كُنّا شَرّاً مِنَ الحَميرِ السَّقّاءاتِ. ۱
الطبقات الكبرى (الطبقة الخامسة من الصحابة)ـ به نقل از هيثم بن خطّاب نَهدى ـ: از ابو اسحاق سَبيعى شنيدم كه مى گفت: شمر بن ذى الجوشن، نمى توانست يا نمى خواست با ما نماز بخواند. پس از نماز مى آمد و نماز مى خواند و سپس مى گفت: خداوندا! مرا بيامرز. من، مردى بزرگوارم و فرومايگان، مرا نزاده اند.
به او گفتم: تو انتخاب بسيار بدى كردى، در آن روز كه به سوى كشتن پسر دختر پيامبر خدا شتافتى.
گفت: اى ابو اسحاق! رهايمان كن! اگر ما آن گونه بوديم كه تو و يارانت مى گوييد، بدتر از خرانِ آبكش بوديم.
۱.الطبقات الكبرى (الطبقة الخامسة من الصحابة): ج 1 ص 499 ح 459، تاريخ دمشق ج 23 ص 189.
کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های عبادیدعا و ذکرنفرین کردن به دیگران +2 مورد دیگر
تاريخ الطبري عن مسلم بن عبد اللّه الضبابيـ في حَوادِثِ سَنَةِ سِتٍّ وسِتّينَ ـ: لَمّا خَرَجَ شِمرُ بنُ ذِي الجَوشَنِ وأنَا مَعَهُ حينَ هَزَمَنَا المُختارُ، وقَتَلَ أهلَ اليَمَنِ بِجَبّانَةَ السَّبيَعِ، ووَجَّهَ غُلامَهُ زِربِيّاً في طَلَبِ شِمرٍ، وكانَ مَن قَتلِ شِمرٍ إيّاهُ ما كانَ، مَضى شِمرٌ حَتّى يَنزِلَ ساتيدَما ۱، ثُمَّ مَضى حَتّى يَنزِلَ إلى جانِبِ قَريَةٍ يُقالُ لَهَا: الكَلتانِيَّةُ ۲ عَلى شاطِئِ نَهرٍ إلى جانِبِ تَلٍّ، ثُمَّ أرسَلَ إلى تِلكَ القَريَةَ، فَأَخَذَ مِنها علِجا ۳ فَضَرَبَهُ. ثُمَّ قالَ: النَّجاءَ بِكِتابي هذا إلَى مُصعَبِ بنِ الزُّبَيرِ، وكَتَبَ عُنوانَهُ: لِلأَميرِ مُصعَبِ بنِ الزُّبَيرِ مِن شِمرِ بنِ ذِي الجَوشَنِ.
قالَ: فَمَضَى العِلجُ حَتّى يَدخُلَ قَريَةً فيها
تاريخ الطبرىـ به نقل از مسلم بن عبد اللّه ضِبابى، در باره حوادث سال 66 هجرى ـ: وقتى شمر بن ذى الجوشن بيرون آمد، من هم با او بودم، در آن هنگامى كه مختار، ما را شكست داد و يمنى ها را در جَبّانةُ السَّبيع كشت و غلامش زِربى را در پى شمر فرستاد و شمر ـ چنان كه اتّفاق افتاد ـ، او را كشت.
شمر رفت تا به ساتيدَما ۹ رسيد. از آن جا هم گذشت تا به روستاى كَلتانيّه ۱۰ ـ كه در ساحل رودخانه و در كنار تپّه اى است ـ رسيد. آن گاه [كسى را] به كَلتانيّه فرستاد و مردى عِلج ۱۱ را از آن جا گرفت و او را زد و به او گفت: راه رهايى ات، اين است كه نامه مرا به مُصعَب بن زبير برسانى. و در بالاى نامه نوشت: به امير مُصعَب بن زبير، از شمر بن ذى الجوشن.
مرد عِلج، رفت و وارد روستايى شد كه خانه هايى داشت و خانه ابو عَمره
۱.ساتيدما: نهر بقرب أرزن في بلاد الروم، وكان كسرى أبرويز وجّه إياس بن قبيصة الطائي لقتال الروم بساتيدما (معجم البلدان: ج 3 ص 169) وراجع: الخريطة رقم 5 في آخر مجلّد 8.
۲.الكلتانيّة: بفتح الكاف، وسكون اللام، والتاء المثناة من فوقها، وبعد الألف نون مكسورة، وياء مشدّدة، هكذا ضبطه أبو يحيى الساجي في تاريخ البصرة في ذكر الأساورة وصحّحه: وهو ما بين السوس والصيمرة أو نحو ذلك، كذا قال الساجي، وبهذه القرية قتل شمر بن ذي الجوشن الضبابي المشارك في قتل الحسين بن عليّ رضي اللّه عنه، قتله أبو عمرة (معجم البلدان: ج 4 ص 476) وراجع: الخريطة رقم 5 في آخر مجلّد 8.
۳.العِلج: الرجل الضخم من كفّار العجم، وبعض العرب يطلق «العلج» على الكافر مطلقا (المصباح المنير: ص 425 «علج»).
۴.الفَرَقُ: الخَوفُ والفَزَعُ (النهاية: ج 3 ص 438 «فرق»).
۵.الدَّبى: الجرادُ قبل أن يطير (النهاية: ج 2 ص 100 «دبا»).
۶.الكَشْح: الخِصر (النهاية: ج 4 ص 175 «كشح»).
۷.الجَهْمُ: الوجهُ الغليظ المجتمع السمج (تاج العروس: ج 16 ص 123 «جهم»).
۸.تاريخ الطبري: ج 6 ص 52، تاريخ دمشق: ج 23 ص 190 وراجع: البداية والنهاية: ج 8 ص 296.
۹.رودخانه اى در نزديكى ارزن الروم. خسرو پرويز، پادشاه ايران، اياس بن قبيصه طايى را براى جنگ با روميان به ساتيدمافرستاد (ر.ك: نقشه شماره 5 در پايان جلد 8).
۱۰.ابو يحيى ساجى، اين كلمه رادر تاريخ بصره، در يادكرد اساوره، به صورت «كَلاتانيّه» ضبط نموده است. اين منطقه، بين شوش و صيمره يا جايى در همين حدود است. در همين جا بود كه شمر بن ذى الجوشن ضبابى كه در كشتن حسين بن على ـ كه خدا از او خشنود باد ـ شركت داشت، كشته شد. ابو عمره، او را كشت (ر.ك: نقشه شماره 5 در پايان جلد 8).
۱۱.عِلج، در عربى، به مرد تنومند كافر غيرعرب، گفته مى شود. برخى از عرب ها، علج را براى هر كافرى به كار مى برند.
کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های عبادیدعا و ذکرنفرین کردن به دیگران +2 مورد دیگر
الأخبار الطِّوال:سارَ أحمَرُ بنُ سَليطٍ فِي الجُيوشِ حَتّى وافَى المَذارَ، وقَد انصَرَفَ إلَيها شِمرُ بنُ ذِي الجَوشَنِ أنَفَةً مِن أن يَأتِيَ البَصرَةَ هارِبا، فَيَشمَتوا بِهِ، فَوَجَّهَ أحمَرُ بنُ سَليطٍ إلَى المَكانِ الَّذي كانَ مُتَحَصِّناً فيهِ خَمسينَ فارِسا، وأمامَهُم نَبَطِيٌّ ۱ يَدُلُّهُم عَلَى الطّريقِ، وذلِكَ في لَيلَةٍ مُقمِرَةٍ.
فَلَمّا أحَسَّ بِهِم، دَعا بِفَرَسِهِ فَرَكِبَهُ، ورَكِبَ مَن كانَ مَعَهُ لِيَهرَبوا، فَأَدرَكَهُمُ القَومُ، فَقاتَلوهُم، فَقُتِلَ شِمرٌ وجَميعُ مَن كانَ مَعَهُ، وَاحتَزّوا رُؤوسَهُم، فَأَتَوا بِها أحمَرَ بنَ سَليطٍ، فَوَجَّهَها إلَى المُختارِ، فَوَجَّهَ المُختارُ بِرَأسِ شِمرٍ إلى مُحَمَّدِ بنِ الحَنَفِيَّةِ بِالمَدينَةِ. ۲
الأخبار الطِّوال:احمر بن سَليط، با سپاه، حركت كرد تا به مَذار رسيد. شمر بن ذى الجوشن هم به خاطر سرزنش بصريان، به جاى فرار به بصره، به سمت مَذار آمد. احمر بن سَليط، به جايى كه شمر، در آن سنگر گرفته بود، پنجاه سوار فرستاد و پيشاپيشِ آنها نيز مردى نبطى بود كه بلدچى آنها بود و اين، در شبى مهتابى بود.
شمر، همين كه فهميد آنهايند، اسبش را خواست و سوار شد و هر كس هم كه همراهش بود، سوار شد تا بگريزند. سپاهيان احمر به آنها رسيدند و با آنان جنگيدند و شمر و همراهانش را كشتند و سرهايشان را جدا كردند و پيش احمر بن سليط بُردند. او نيز سرها را براى مختار فرستاد و مختار، سر شمر را به مدينه براى محمّد بن حنفيّه فرستاد.
کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های عبادیدعا و ذکرنفرین کردن به دیگران +2 مورد دیگر
الأمالي للطوسي عن المدائني عن رجاله:طَلَبَ المُختارُ شِمرَ بنَ ذِي الجَوشَنِ، فَهَرَبَ إلَى البادِيَةِ، فَسُعِيَ بِهِ إلى أبي عَمرَةَ، فَخَرَجَ إلَيهِ مَعَ نَفَرٍ مِن أصحابِهِ، فَقاتَلَهُم قِتالاً شَديداً، فَأَثخَنَتهُ الجِراحَةُ، فَأَخَذَهُ أبو عَمرَةَ أسيرا وبَعَثَ بِهِ إلَى المُختارِ، فَضَرَبَ عُنُقَهُ، وأغلى لَهُ دُهنا في قِدرٍ وقَذَفَهُ فيها فَتَفَسَّخَ، ووَطِئَ مَولىً لِالِ حارِثَةَ بنِ مُضَرِّبٍ وَجهَهُ ورَأسَهُ. ۱
الأمالى، طوسىـ به نقل از مدائنى، از راويانش ـ: مختار، شمر بن ذى الجوشن را خواست. شمر به بيابان گريخت. خبر فرار او را به ابو عَمره رساندند. ابو عَمره با تعدادى از يارانش در پى شمر روان شد و او با آنها جنگ سختى كرد و زخمى شد و همين باعث ناتوانى او گرديد، تا اين كه ابو عَمره او را دستگير كرد و براى مختار فرستاد.
مختار، گردن او را زد و روغنى را در ديگى به جوش آورد و شمر را در آن انداخت و بدنش آش و لاش شد و از هم وا رفت.
يكى از وابستگان خاندان حارثة بن مُضَرِّب، سر و صورت او را زير پا انداخت و لگد كرد.
۱.الأمالي للطوسي: ص 244 الرقم 424، بحار الأنوار: ج 45 ص 338 الرقم 2.
کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های عبادیدعا و ذکرنفرین کردن به دیگران +2 مورد دیگر