حدیث دربارهنامه ابن سعد به ابن زياد و پاسخ او

تاريخ الطبري عن حسّان بن فائد بن بكير العبسيّ:أشهَدُ أنَّ كِتابَ عُمَرَ بنِ سَعدٍ جاءَ إلى عُبَيدِ اللّهِ بنِ زِيادٍ وأنَا عِندَهُ، فَإِذا فيهِ: بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ، أمّا بَعدُ، فَإِنّي حَيثُ نَزَلتُ بِالحُسَينِ بَعَثتُ إلَيهِ رَسولي، فَسَأَلتُهُ عَمّا أقدَمَهُ، وماذا يَطلُبُ ويَسأَلُ، فَقالَ: كَتَبَ إلَيَّ أهلُ هذِهِ البِلادِ وأتَتني رُسُلُهُم، فَسَأَلونِيَ القُدومَ فَفَعَلتُ؛ فَأَمّا إذ كَرِهوني، فَبَدا لَهُم غَيرُ ما أتَتني بِهِ رُسُلُهُم، فَأَنَا مُنصَرِفٌ عَنهُم، فَلَمّا قُرِئَ الكِتابُ عَلَى ابنِ زِيادٍ قالَ: الآنَ إذ عَلِقَتْ مَخالِبُنا بِهِيَرجُو النَّجاةَ ولاتَ حينَ مَناصِ! ۱ قالَ: وكَتَبَ إلى عُمَرَ بنِ سَعدٍ: بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ، أمّا بَعدُ، فَقَد بَلَغَني كِتابُكَ، وفَهِمتُ ما ذَكَرتَ، فَاعرِض عَلَى الحُسَينِ أن يُبايِعَ لِيَزيدَ بنِ مُعاوِيَةَ هُوَ وجَميعُ أصحابِهِ، فَإِذا فَعَلَ ذلِكَ رَأَينا رَأيَنا، وَالسَّلامُ. قالَ: فَلَمّا أتى عُمَرَ بنَ سَعدٍ الكِتابُ، قالَ: قَد حَسِبتُ ألّا يَقبَلَ ابنُ زِيادٍ العافِيَةَ ۲.
تاريخ الطبرىـ به نقل از حسّان بن فائد بن بُكَير عَبَسى: ـگواهى مى دهم وقتى نامه عمر بن سعد به عبيد اللّه بن زياد رسيد، من آن جا بودم. در آن، نوشته بود: «به نام خداوند بخشنده مهربان. امّا بعد، هنگامى كه بر حسين عليه السلام فرود آمدم، پيكم را به سوى او فرستادم و از كار و مقصود و خواسته اش، جويا شدم. او گفت: اهالى اين سرزمين، به من نامه نوشته اند و فرستادگان آنها نزد من آمده، از من خواسته اند كه بيايم و من، آمده ام؛ امّا اكنون، اگر [آمدن] مرا خوش نمى دارند و از تصميمى كه فرستادگانشان برايم آورده بودند، منصرف شده اند، من نيز باز مى گردم». هنگامى كه نامه را براى ابن زياد خواندند، گفت: اكنون كه چنگال هايمان در او فرو رفته استاميد نجات دارد؛ ولى هيچ راه گريزى نيست. آن گاه عبيد اللّه بن زياد، به عمر بن سعد، نوشت: «به نام خداوند بخشنده مهربان. امّا بعد، نامه ات به من رسيد و آنچه را گفتى، فهميدم. به حسين، پيشنهاد بده كه خودش و همه يارانش با يزيد، بيعت كنند. چون چنين كرد، تصميم خود را مى گيريم. والسّلام!». هنگامى كه نامه به عمر بن سعد رسيد، گفت: فكرش را مى كردم كه ابن زياد، [حسين را]آسوده نخواهد گذاشت!
۱.
لات حين مناص: ليست الساعة أو المدّة حين مناص، والمناص: الملجأ (مفردات ألفاظ القرآن: ص 749 «لات» وص 829 «نوص»).
۲.
تاريخ الطبري: ج 5 ص 411

احادیث دیگر این موضوع

۳
تاريخ الطبرىـ به نقل از مُجالِد بن سعيد هَمْدانى و صَقعَب بن زُهَير ـ: آن دو (حسين عليه السلام و عمر بن سعد)، سه، چهار بار، يكديگر را ملاقات كردند و عمر بن سعد، به عبيد اللّه بن زياد نوشت: «امّا بعد، خداوند، آتش جنگ را خاموش كرد و ما را بر يك كلمه، گِرد آورد و كار امّت را به سامان آورد. اين، حسين است كه به من، پيشنهاد داده است يا به همان جا كه از آن آمده، باز گردد يا او را به هر مرزى از مرزهاى مسلمانان كه مى خواهيم، بفرستيم تا مانند يك مسلمان، حقوق و وظايفى داشته باشد، يا نزد اميرمؤمنان يزيد بيايد و دست در دست او بگذارد و به رأى او، گردن نهد. اين، رضايت شما و صلاح امّت را فراهم مى آورد». هنگامى كه عبيد اللّه، نامه را خواند، گفت: اين، نامه مردى است كه خيرخواه اميرش و دلسوز قومش است. باشد. پذيرفتم. شمر بن ذى الجوشن، برخاست و به ابن زياد گفت: آيا اين را از او مى پذيرى، در حالى كه به سرزمينت وارد شده و در كنار تو، فرود آمده است؟! به خدا سوگند، اگر از سرزمين تو برود و دست بيعت به تو ندهد، قوى تر و شوكتمندتر مى شود و تو، ضعيف تر و ناتوان تر. پس، اين اختيار را به او نده كه نشانِ سستى است؛ بلكه او و يارانش، بايد بر حكم تو گردن نهند. پس اگر كيفر دادى، اختيار دارى و اگر بخشيدى، حقّ توست. به خدا سوگند، به من خبر رسيده كه حسين و عمر بن سعد، ميان دو لشكر مى نشينند و همه شب را با هم سخن مى گويند. ابن زياد به او گفت: خوب گفتى! رأى، همان رأى تو باشد.
الإرشادـ به نقل از حُمَيد بن مسلم ـ: هنگامى كه امام حسين عليه السلام، فرود آمدن لشكرها را با عمر بن سعد در نينوا و كمك دادنشان براى نبرد با او را ديد، به سوى عمر بن سعد فرستاد كه: «مى خواهم تو را ببينم». يك شب، گِرد هم آمدند و مدّتى طولانى با هم آهسته، گفتگو كردند. سپس عمر بن سعد، به جاى خود باز گشت و به عبيد اللّه بن زياد نوشت: «امّا بعد، خداوند، آتش جنگ را خاموش كرد و ما را بر يك كلمه، گِرد آورد و كار امّت را به سامان آورد. اين، حسين است كه به من پيشنهاد داده است به همان جا كه از آن آمده، باز گردد، يا به مرزى از مرزهاى مسلمانان برود تا مانند يك مسلمان، حقوق و وظايفى داشته باشد، يا نزد اميرمؤمنان يزيد بيايد و دست در دست او بگذارد و به رأى او گردن نهد؛ و اين، رضايت شما و صلاحِ امّت را فراهم مى آورد». عبيد اللّه، هنگامى كه نامه را خواند، گفت: اين، نامه مردى خيرخواه و دلسوز براى قومش است. شمر بن ذى الجوشن، برخاست و به ابن زياد گفت: آيا اين را از او مى پذيرى، در حالى كه به سرزمينت وارد شده و در كنار تو فرود آمده است؟ به خدا سوگند، اگر از سرزمين تو برود و دست بيعت به تو ندهد، قوى تر مى شود و تو، ضعيف تر و ناتوان تر. پس اين اختيار را به او مده، كه نشانِ سستى است؛ بلكه او و يارانش، بايد بر حكم تو گردن نهند. پس اگر كيفر دادى، اختيار دارى، و اگر بخشيدى، حقّ توست. ابن زياد به او گفت: خوب گفتى! رأى، همان رأى تو باشد. اين نامه را براى عمر بن سعد ببر. بايد به حسين و يارانش، پيشنهاد دهد كه به حكم من، گردن بنهند. اگر چنين كردند، آنان را تسليم شده، به سوى من بفرستد و اگر خوددارى كردند، با آنان بجنگد. اگر عمر بن سعد، چنين كرد، تو [اى شمر!] گوش به فرمان و مطيع او باش، و اگر از جنگيدن با آنها خوددارى نمود، تو فرمانده لشكرى. گردنش را بزن و سرش را براى من بفرست. شمر، نامه عبيد اللّه را براى عمر بن سعد آورد. چون بر او وارد شد و آن را خواند، عمر به او گفت: واى بر تو! چه مى خواهى؟ خداوند، خانه ات را نزديك نكند (آواره ات كند)! خدا، آنچه را آورده اى، برايت زشت سازد! به خدا سوگند، من گمان مى كنم كه تو، او را از پذيرش آنچه به وى نوشته بودم، باز داشته اى و كارمان را بر ما، تباه نموده اى!.