کتابخانه حدیث شیعه

حدیث دربارهشهربانو

دانشنامه امام حسین(ع) ج ۱، ص ۲۷۷، ح ۱۶۴
امام سجاد علیه‌السلام
شهربانو
المجدي:اِختَلَفَ النّاسُ في اُمِّهِ [أيِ الإِمامِ زَينِ العابِدينَ عليه السلام]، وَالَّذي نَعتَمِدُ عَلَيهِ ونَقولُ بِهِ: إنَّها شاه زَنانُ بِنتُ كِسرى يَزدَجَردَ، نُهِبَت في فَتحِ المَدائِنِ، ونَفَلَها عُمَرُ الحُسَينَ عليه السلام، وكانَت ذاتَ فَضلٍ كَثيرٍ، وكانَ ابنُها شَديدَ البِرِّ بِها. ۱
المجدى:مردم، در باره مادر او (يعنى امام زين العابدين عليه السلام) اختلاف كرده اند و آنچه ما بر آن اعتماد مى كنيم و مى گوييم، اين است كه: او شاهْ زنان، دختر خسرو يزدْگِرد است كه در فتح مدائن (تيسفون)، اسير شد و عمر، او را به حسين عليه السلام بخشيد و بسيار بافضيلت بود و پسرش بسيار به او نيكى مى كرد.
۱.المجدي: ص 93، عمدة الطالب: ص 192 نحوه وفيه «فالمشهور شاه زنان».
کلیدواژه‌ها زندگی خانوادگی امام حسین علیه السلامهمسرانشهربانو

احادیث دیگر این موضوع

۸
الكافىـ به نقل از جابر ـ: امام باقر عليه السلام فرمود: «هنگامى كه دختر يزدگِرد را بر عُمَر، وارد كردند، دوشيزگان مدينه براى تماشايش آمدند و مسجد [پيامبر صلى الله عليه و آله] از نور ورودش روشن شد. چون عمر بر او نگريست، [آن بانو]صورت خود را پوشاند و گفت: اُف به روزگار هرمز باد! عمر گفت: آيا به من دشنام مى دهد؟ و قصد [تنبيه] او را كرد. امير مؤمنان، على عليه السلام، به او فرمود: تو چنين حقّى ندارى. او را در گزينش مردى از مسلمانان، آزاد بگذار و او را سهم غنيمتىِ همان مردى قرار ده كه برگزيده است. آن دختر آمد تا دستش را بر سر حسين عليه السلام گذاشت. امير مؤمنان، على عليه السلام، به او فرمود: نام تو چيست؟. گفت: جهان شاه. امير مؤمنان عليه السلام به او فرمود: بلكه شهربانو. سپس به حسين عليه السلام فرمود: اى ابو عبد اللّه! همانا او برايت بهترينِ زمينيان را به دنيا مى آورد. او على بن الحسين (امام زين العابدين عليه السلام) را به دنيا آورد. از اين رو، به على بن الحسين عليه السلام، فرزند دو سلسله برگزيده مى گفتند: برگزيده عرب، هاشم، و برگزيده غير عرب، فارْس». و حكايت شده كه ابو الأسود دُئَلى در اين باره، سروده است: و بى گمان، پسرى ميان كسرا و هاشمگرامى ترين كسى است كه حِرزها را بر گردنش آويخته اند.
دلائل الإمامةـ به نقل از مُسيَّب بن نَجَبه ـ: هنگامى كه اسيران ايران به مدينه وارد شدند، عمر بن خطّاب، خواست زنان را بفروشد و مردان را بردگان عرب قرار دهد و آنان را موظّف كند كه عليل و ناتوان و كهن سال را در طواف بر گِرد كعبه، بر پشت خود بگيرند و بچرخانند. امير مؤمنان عليه السلام فرمود: «بى گمان، پيامبر خدا فرمود: بزرگ هر گروهى را بزرگ بداريد». عمر گفت: من شنيدم كه مى فرمود: «هنگامى كه بزرگ گروهى نزد شما مى آيد، بزرگش بداريد، هر چند با شما مخالفت كند». امير مؤمنان عليه السلام به او فرمود: «پس چگونه با اين سخنى كه ياد كردى، مى خواهى با اين بزرگان، چنين كنى؟ اينان، قومى اند كه با شما از درِ صلح و صفا در آمدند و به اسلام و مُسالمت، رغبت نشان دادند و تقدير، چنان است كه از آنها براى من نسلى باشد و من، خدا و شما را گواه مى گيرم كه به اندازه سهم خود، آنان را براى خدا، آزاد كردم». و همه بنى هاشم [به امام على عليه السلام] گفتند: ما نيز سهم خود را به تو بخشيديم. امام على عليه السلام گفت: «خدايا! گواه باش كه من همه آنچه را كه از سهم خود به من بخشيدند، در راه تو آزاد كردم». مهاجران و انصار نيز گفتند: اى برادر پيامبر خدا! ما نيز حقّمان را به تو بخشيديم. امام على عليه السلام گفت: «خدايا! گواه باش كه آنان، حقّ خود را بخشيدند و من هم قبول كردم و گواه باش كه من، سهم آنان را در راه تو آزاد كردم». عمر گفت: چرا تصميم مرا در باره عجم ها نقض مى كنى؟ و چه چيزى تو را به رأى من در باره آنها بى ميل كرده است؟ امام على عليه السلام آنچه را پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در باره بزرگداشتِ بزرگان فرموده بود، و نيز رغبت داشتن ايرانيان را به اسلام، تكرار كرد. عمر گفت: اى ابو الحسن! من نيز سهم خود را و بقيّه آنچه را بخشيده نشده، به خدا و تو بخشيدم. امير مؤمنان على عليه السلام گفت: «خدايا! بر آنچه گفتند و نيز آزادى آنان از سوى من، گواه باش». سپس گروهى از قريش به ازدواج با آن زنان، رغبت نشان دادند و امير مؤمنان عليه السلام فرمود: «اينان به اين كار، واداشته نمى شوند؛ بلكه به اختيار آنان، گذاشته مى شود. هر چه برگزيدند، به آن، عمل مى شود». برخى از مردم به شهربانو، دختر كسرا، اشاره كردند [و خواستار او شدند]. پس اختيار را به او وا نهادند و از پشت چادر و در ميان جمع به او گفتند: كدام يك از خواستگارانت را بر مى گزينى؟ و آيا از ميان آنان، شوهرى مى خواهى؟ شهربانو سكوت كرد. امير مؤمنان على عليه السلام فرمود: «شوهرى مى خواهد؛ امّا هنوز اختيار نكرده است». عمر گفت: تو از كجا مى دانى كه او شوهر مى خواهد؟ امير مؤمنان عليه السلام فرمود: «پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، هنگامى كه دختر بدون سرپرستى از قومى نزدش مى آمد و از او خواستگارى شده بود، مى فرمود: به او گفته شود: تو به اين شوهر، راضى هستى؟. پس اگر شرم مى كرد و چيزى نمى گفت، همان سكوت را اذن او قرار مى داد و فرمان به ازدواج مى داد و اگر مى گفت: نه، او را وادار به انتخاب نمى كرد». خواستگاران را به شهربانو نشان دادند و او با دستش اشاره كرد و حسين بن على عليه السلام را نشان داد. پس دوباره او را آزاد گذاشتند. با دستش اشاره نمود و به زبان خودش گفت: «اين! اگر اختيار با من است» و امير مؤمنان على عليه السلام را ولىّ خود قرار داد. حذيفه، مراسم خواستگارى را اجرا كرد و امير مؤمنان عليه السلام فرمود: «نامت چيست؟». گفت: شاهْ زنان. امام على عليه السلام [با زبان فارسى] فرمود: «نه. شاهْ زنان نيست، مگر دختر محمّد صلى الله عليه و آله، و اوست كه سَرور زنان است. تو، شهربانو هستى و خواهرت مرواريد، دختر خسرو است». شهربانو، تصديق كرد و گفت: آرى. و حكايت شده كه شهربانو و خواهرش مرواريد، آزاد گذاشته شدند. شهربانو، حسين عليه السلام را و مرواريد، حسن عليه السلام را برگزيد.
ربيع الأبرارـ به نقل از ابو يقظان ـ: عمر، نزد دختران يزدگرد پسر شهريار پسر خسرو ـ كه به اسارت در آمده بودند ـ، آمد و خواست آنها را بفروشد؛ ولى على عليه السلام فرمود: «دخترانِ پادشاهان، فروخته نمى شوند؛ امّا آنها را قيمت گذارى كنيد». پس امام عليه السلام قيمت آنها را پرداخت و آنها را ميان حسين بن على عليه السلام و محمّد بن ابى بكر و عبد اللّه بن عمر، تقسيم نمود (آنها را به ازدواج اينان در آورد) و آنان، سه نفر را به دنيا آوردند. اين سه تن، على بن الحسين (امام زين العابدين) عليه السلام، قاسم بن محمّد بن ابى بكر و سالم بن عبد اللّه اند و هر سه از مشاهير صدر اسلام هستند.
عيون أخبار الرضا عليه السلامـ به نقل از سهل بن قاسم نوشجانى ـ: امام رضا عليه السلام در خراسان به من فرمود: «ميان ما و شما، نسبت خويشاوندى است». گفتم: اى امير! چه نسبتى؟ فرمود: «هنگامى كه عبد اللّه بن عامر بن كَريز، خراسان را فتح كرد، به دو دختر يزدگرد پسر شهريار، پادشاه ايرانيان، دست يافت و آن دو را براى عثمان بن عفّان فرستاد. عثمان، يكى را به حسن عليه السلام و ديگرى را به حسين عليه السلام بخشيد و هر دو پس از وضع حمل، مُردند. همسر حسين عليه السلام، على بن الحسين (زين العابدين) عليه السلام را به دنيا آورد و يكى از كنيزانِ فرزنددار از پدرش حسين عليه السلام، عهده دار پرورش او شد [و برايش مادرى كرد].».
الإرشاد:امير مؤمنان عليه السلام، ولايت ناحيه اى از شرق را به حُرَيث بن جابر حنفى سپرد و او، دو دختر يزدگرد پسر شهريار پسر خسرو در شرح الأخبار، چنين آمده است: «يزدگرد پسر شهرياران پسر خسرو». را به سوى امام عليه السلام فرستاد و او شاهْ زنان را از ميان آن دو به پسرش حسين عليه السلام بخشيد و زين العابدين عليه السلام از آن دو به دنيا آمد، و دختر ديگر را به محمّد بن ابى بكر بخشيد و از آن دو هم قاسم بن محمّد بن ابى بكر به دنيا آمد. از اين رو، اين دو، با هم، پسرخاله اند.
عيون أخبار الرضا عليه السلامـ به نقل از جابر بن عبد اللّه ـ: بر مولايم فاطمه دختر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، در آمدم تا تولّد حسين عليه السلام را به او تبريك بگويم. ديدم كه صفحه سفيدى از سنگِ دُر، در دست دارد. به او گفتم: اى سَرور زنان! اين صفحه اى كه در دستت مى بينيم، چيست؟ فرمود: «نام هاى امامان از فرزندانم در آن است». به ايشان گفتم: آن را به من بده تا در آن بنگرم. و. [در آن، اين هم نوشته بود:]«ابو محمّد، على بن الحسين عادل، كه مادرش شهربانو، دختر يزدگرد است». در كمال الدين آمده است: «شهربانو دختر يزدگرد پسر شاهنشاه» و در الاحتجاج آمده است: «شهربانو، دختر يزدگرد پسر شهريار».
محاضرات الاُدباء:مادر على بن الحسين عليه السلام، جيهان شاه، دختر يزدگرد است كه حسين عليه السلام، او را از ميان غنيمت [جنگ با ايران]، بر گرفت و امير مؤمنان على عليه السلام، به او فرمود: «او را بگير كه به زودى، سَرور عرب و عجم، و سَرور دنيا و آخرت را برايت به دنيا مى آورد».
المناقب، ابن شهرآشوب:مادر او (يعنى امام زين العابدين عليه السلام)، شهربانو، دختر يزدگرد پسر خسرو شهريار است كه او را شاهْ زنان، جهان بانو، سُلافه وخَوله نيز ناميده اند و گفته اند: شاهْ زنان، دختر شيرويِه پسر خسرو پرويز است و گفته مى شود: او بَرّه دختر نوشجان بوده؛ ولى گفته درست، همان اوّلى است. و امير مؤمنان على عليه السلام، او را مريم ناميد و گفته مى شود: او را فاطمه ناميد و سَرور زنانْ (سَيّدةُ النساء) خوانده مى شد.
حدیث 163 موضوع حدیث 165