حدیث دربارهتفسير «اللّه أكبر»

رسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ لَمّا سُئِلَ عَن تَفسيرِ: سُبحانَ اللّهِ وَالحَمدُ للّهِِ ولا إلهَ إلَا اللّهُ وَاللّهُ أكبَرُ ـ:. وأمّا قَولُهُ: «اللّهُ أكبَرُ»، فَهِيَ كَلِمَةٌ أعلَى الكَلِماتِ وأحَبُّها إلَى اللّهِ عز و جل، يَعني أنَّهُ لَيسَ شَيءٌ أكبَرَ مِنهُ، ولا تَصِحُّ الصَّلاةُ إلّا بِها لِكَرامَتِها عَلَى اللّهِ عز و جل، وهُوَ الاِسمُ الأَعَزُّ الأَكرَمُ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در پاسخ به سؤال از تفسير: «پاكا خدا، و ستايش، خداى را! معبودى جز خدا نيست. خدا، بزرگ تر است» ـ:. و سخن او «خدا بزرگ تر است»، عالى ترين سخنان و محبوب ترين آنها نزد خداوند عز و جل است؛ يعنى هيچ چيز، بزرگ تر از خدا نيست. اين سخن نزد خداوند عز و جل چندان گرامى است كه نماز، جز با آن، درست نيست. آن، ارجمندترين و گرامى ترين نام است.
۱.
علل الشرايع: ص 251 ح 8

احادیث دیگر این موضوع

۶
بحار الأنوارـ به نقل از جابر بن عبد اللّه انصارى ـ: با سَروَرمان امير مؤمنان بودم كه ديد مردى به نماز ايستاده است. به او فرمود: «اى مرد! آيا تأويل نماز را مى دانى؟». مرد گفت: سَرورَم! آيا نماز، تأويلى جز عبادت دارد؟ فرمود: «آرى؛ سوگند به آن كه محمّد را به پيامبرى برانگيخت! خداوند، پيامبر خود را به هيچ كارى از كارها نفرستاد، مگر اين كه براى آن كار، تشابه و تأويل و تنزيلى است، و همه اينها، نشان از تعبّد دارد». مرد گفت: سَروَرم! تأويل آن را به من بياموز. فرمود: «تأويل نخستين تكبيرت، اين است كه هرگاه گفتى: اللّه أكبر، در دلت بگذرانى كه او بزرگ تر از آن است كه به ايستادن يا نشستن، وصف شود. و در تكبير دوم، [يعنى] بزرگ تر از آن است كه به پويايى يا ايستايى وصف شود. و در تكبير سوم، [يعنى] بزرگ تر از آن است كه به جسم بودن، وصف شود يا به مانندى همانند شود، يا با ميزانى سنجيده شود. و در تكبير چهارم، [يعنى] از دلت بگذرانى كه: او بزرگ تر از آن است كه اعراض، در او جاى گيرند يا بيمارى ها دردمندش كند. و در تكبير پنجم، [يعنى] از ذهنت بگذرانى كه: او، بزرگ تر از آن است كه به جوهر يا عَرَض بودن، وصف گردد يا در چيزى حلول كند يا چيزى در او، حلول نمايد. و در تكبير ششم، [يعنى] از دلت بگذرانى كه: او بزرگ تر از آن است كه زوال و جا به جايى و دگرگونى (از حالى به حالى ديگر كه بر موجودات حادث رواست). بر او روا باشد. و در تكبير هفتم، [يعنى] از دلت بگذرانى كه: او بزرگ تر از آن است كه حواس پنجگانه، ادراكش كند».
امام حسين عليه السلام:در مسجد نشسته بوديم كه مؤذّن، بالاى مناره رفت و گفت: «خدا، بزرگ تر است. خدا، بزرگ تر است». امير مؤمنان على بن ابى طالب عليه السلام گريست و ما هم با گريه او گريستيم. چون مؤذّن، اذانش را تمام كرد، امام عليه السلام فرمود: «آيا مى دانيد مؤذّن چه مى گويد؟». گفتيم: خدا و پيامبرش و وصىّ او بهتر مى دانند. فرمود: «اگر بدانيد كه او چه مى گويد، هر آينه، كم مى خنديد و بسيار مى گِرييد. جمله خدا، بزرگ تر است، معانى بسيار دارد، از جمله: گفته «خدا، بزرگ تر است» مؤذّن، نشان از ديرينگى و اَزَلى بودن و ابدى بودن و دانش و نيرو و توانايى و بردبارى و بزرگوارى و بخشندگى و دَهِش و كبريايى خداوند دارد. پس وقتى مؤذّن مى گويد: «خدا، بزرگ تر است»، در واقع مى گويد: خدا، همان كسى است كه آفرينش و فرمايش، ويژه اوست و با خواست او، آفرينش، صورت مى پذيرد و هر چيزى، از آفرينش از او سر مى زند و آفرينش، به او باز مى گردد و او، نخستين است و پيش از هر چيزى، پيوسته بوده است و واپسين است و پس از هر چيزى، همواره خواهد بود و آشكار است و برتر (/ آشكارتر) از هر چيزى است و ادراك نمى شود، و نهان است و نهان تر از هر چيزى است و محدود نمى گردد. پس او ماناست و هر چيزى جز او، نابود شدنى است. معناى دوم «خدا، بزرگ تر است»، يعنى دانا و آگاه است، آنچه را بوده و آنچه را كه بود شود، پيش از آن كه بود گردد، مى داند. معناى سوم «خدا، بزرگ تر است»؛ يعنى او بر هر چيزى تواناست. در آنچه بخواهد، توانايى دارد، به توان خويش، نيرومند است. بر آفريدگانش اقتدار دارد. نيرومندى اش، ذاتىِ اوست. قدرتش بر همه موجودات، سايه افكنده است و چون چيزى را اراده كند، فقط مى فرمايد: «هست شو!» و آن، [بى درنگ،] هست مى شود. معناى چهارم «خدا، بزرگ تر است»، يعنى بردبار و بزرگوار است، چنان بردبارى مى ورزد كه گويا نمى داند [گناه و معصيتى شده است]، و چنان گذشت مى كند كه گويا نمى بيند، و چنان مى پوشانَد كه گويا اصلاً نافرمانى نمى شود، از سرِ بزرگوارى و گذشت و بردبارى، در كيفر دادن، شتاب نمى ورزد. معناى ديگر «خدا، بزرگ تر است»، يعنى بخشنده بى چشمداشت است، پُرداد و دَهِش است، رفتارش بزرگوارانه است. معناى ديگر «خدا، بزرگ تر است»، نفى چگونگى از اوست. گويا [مؤذّن] مى گويد: خدا، بزرگ تر از آن است كه وصف كنندگان، به اندازه اوصاف او ـ كه بدانها موصوف است ـ، دست يابند. وصف كنندگان، در حقيقت، به فراخور [درك و گنجايش] خودشان، او را وصف مى كنند، نه به فراخور بزرگى و شكوه او. خداوند، بسى برتر و بزرگ تر از آن است كه وصف كنندگان، به اوصاف او برسند. معناى ديگر «خدا، بزرگ تر است»، اين است كه گويا [مؤذّن] مى گويد: خدا، برترين و شكوهمندترين است، از بندگانش بى نياز است، به كردارهاى بندگانش نيازى ندارد. گفته «خدا، بزرگ تر استِ» يعنى «اللّه اكبر»هاى آخر اذان. مؤذّن، يعنى اين كه مى گويد: خدا، برتر و بزرگ تر از آن است كه احدى از آفريدگانش بداند چه ارج و پاداشى دارد نزد او، آن بنده اى كه پاسخش دهد و از او و اولياى امرِ او فرمان ببرد و او را بشناسد و بندگى اش كند و به او و به ياد او سرگرم شود، و دوستش بدارد و با او همدم شود، و به او اطمينان و اعتماد كند، و از او بترسد و به او اميد بندد و مشتاق او باشد، و فرمان و قضاى او را بپذيرد و بدان، راضى باشد. در «خدا، بزرگ تر استِ» دوم، مى گويد: خدا، بزرگ تر و برتر و بِشكوه تر از آن است كه كسى بداند چه اندازه كرامت براى دوستانش و كيفر براى دشمنانش فراهم آورده است، و براى كسى كه او را و پيامبرش را اجابت كند، چه مقدار بخشش و آمرزش و نعمت، و براى آن كه او را انكار و نفى كند، چه اندازه عذاب و كيفر و خوارى در نظر گرفته است.