ابو الأسْوَد دُئِلى

ربيع الأبرار:زياد بن ابيه، از ابو الأسود درباره محبّتش به على پرسيد. او گفت: دوستى على عليه السلام در دل من، هر روز بيشتر مى شود، همان گونه كه دوستى معاويه در دل تو افزون مى شود. من با دوستى على، جوياى خدا و سراى آخرتم و تو با دوستى معاويه، دنيا را با زينت آن مى جويى. مَثَل من و تو همان است كه شاعر مَذحِجْ گفته است: دو دوستيم كه كارمان با هم تفاوت دارد من علاء را مى خواهم و او يَمَن را. من خون هاى قبيله بنى مالك را دوست مى دارم ولى او شيفته سپيدى شير است.

العِقْد الفريد:چون ابو الأسود دُئِلى در سال جماعت ۳ بر معاويه درآمد، معاويه به او گفت: اى ابو الأسود! چنين به من خبر رسيده كه على بن ابى طالب مى خواسته است [در جريان حَكَميّت،] تو را يكى از دو داور قرار دهد. اگر مى شدى، چه حكمى مى كردى؟ [ابو الأسود] پاسخ داد: اگر مرا يكى از دو داور قرار مى داد، هزار نفر از مهاجران و فرزندانشان و هزار نفر از انصار و فرزندانشان را گِرد مى آوردم. سپس آنها را به خدا قسم مى دادم كه بگويند آيا مهاجران و فرزندانشان به اين امر (حكومت) سزاوارترند يا آزادشدگان؟ معاويه به او گفت: خدا پدرت را بيامرزد! عجب داورى بودى، اگر به داورى انتخاب مى شدى!

تاريخ دمشق:ابو الأسود از همراهان على عليه السلام و از دوستداران راستين او و فرزندانش بود و در اين باره، سروده است: قبيله پست بنى قُشَير مى گويند در درازى روزگار، او (ابو الأسود) على را فراموش نمى كند. من، محمّد صلى الله عليه و آله را سخت دوست دارم و نيز عبّاس و حمزه و وصىّ، على (ع) را. پس اگر دوستى شان هدايت باشد، بدان رسيده ام و اگر هم نباشد، خطايى مرتكب نشده ام. او در ميان قبيله بنى قُشَير در بصره مى زيست و شب ها او را به خاطر محبّتش به على عليه السلام سنگباران مى كردند. پس چون صبح مى شد، سنگپرانى شان را به آنان گوشزد مى كرد. مى گفتند: خداوند، تو را سنگباران كرده است. او پاسخ مى داد: دروغ مى گوييد. اگر خدا مرا با سنگ مى زد، حتماً به من اصابت مى كرد! شماييد كه سنگ مى زنيد و اصابت نمى كند.

سير أعلام النبلاءـ به نقل از ابو الأسود ـ: بر على عليه السلام وارد شدم و او را سر در گريبان ديدم. گفتم: اى امير مؤمنان! به چه مى انديشى؟ فرمود: «در شهر شما، جمله هايى را غلط شنيدم. پس تصميم گرفتم كتابى در اصول ادبيات عرب، تدوين كنم». گفتم: اگر چنين كنى، ما را زنده ساخته اى. پس از چند روز، نزدش رفتم. كتابى به من داد كه در آن نوشته بود: «هر كلمه اى، يا اسم يا فعل و يا حرف است. اسم، آن است كه از مُسَمّا خبر مى دهد و فعل، آن است كه از حركت مسمّا خبر مى دهد و حرف هم از معنايى خبر مى دهد كه نه اسم است و نه فعل». سپس به من فرمود: «دنباله اين را بگير و بر آن بيفزاى». من هم چيزهايى را گِرد آوردم و بر او عرضه كردم.

الأغانى:به ابو الأسود گفته شد: اين دانش نحو را از كجا آوردى؟ گفت: اصول آن را از على بن ابى طالب عليه السلام فراگرفتم.