حدیث دربارهزياد بن اَبيهْ

دانشنامه امیرالمؤمنین(ع) ج ۱۳، ص ۲۱۲، ح ۶۴۴۱

الاستيعابـ في ذِكرِ زِيادِ بنِ أبيهِ ـ: كانَ رَجُلاً عاقِلاً في دُنياهُ، داهِيَةً خَطيبا، لَهُ قَدرٌ وجَلالَةٌ عِندَ أهلِ الدُّنيا. ۱

الاستيعابـ در يادكردِ زياد بن اَبيهْ ـ: در امور دنيايى مردى خردمند و زيرك و سخنور بود و در نزد دنياپرستان، شُكوه و منزلتى داشت.

۱.الاستيعاب: ج 2 ص 100 الرقم 829.

کلیدواژه‌ها سیاست های اداری قاطعیت در برابر کارگزاران زیاد بن ابیه

احادیث دیگر این موضوع

ميزان الاعتدالـ به نقل از زرّ بن حُبَيش ـ: همه قرآن را نزد على عليه السلام خواندم و چون به آيه: «و آنان كه ايمان آوردند و كارهاى شايسته كردند، در باغ هاى بهشت اند» رسيدم، آن قدر گريست كه ناله اش بلند شد.

سير أعلام النبلاءـ در يادكردِ زياد بن اَبيهْ ـ: او زياد بن عُبَيد ثَقَفى و يا با نسبت داده شدن به مادرش، زياد بن سميّه است و همان كسى است كه پس از الحاق به معاويه و ادّعاى برادرى او، زياد بن ابى سفيان خوانده شد. اين سُميّه، كنيز ابو مُغَيره حارث بن كَلْده ثقفى، پزشك عرب، بود. زياد، در سال هجرت به دنيا آمد و دوران پيامبر صلى الله عليه و آله را درك كرد. در نوجوانى و در زمان خلافت ابوبكر، مسلمان شد. او برادر مادرى ابوبكره ثقفى است كه از صحابه پيامبر صلى الله عليه و آله بود. زياد كه مُنشى زبردستى بود، به هنگام حكومت ابو موسى اشعرى بر بصره، كاتب وى. و پس از او كاتب مُغَيره و ابن عبّاس نيز شد. او به جانشينى ابن عبّاس در بصره نيز رسيد. چون معاويه او را از نوادر روزگار ديد، وى را به سوى خود كشيد و ـ بر اساس شهادت كسى كه مى گفت: ابوسفيان به طائف آمد و مست كرد و زن بدكاره اى طلبيد و با سميّه ـ كه همسر عبيد بود ـ درآميخت ـ ادّعا كرد كه نطفه او از پشت پدر وى است. به هنگام وفات على عليه السلام، زياد، [از سوى ابن عبّاس،] نايب او بر استان فارس بود.

اُسد الغابة:سياستمدارى بزرگ بود و رشته كارهاى تحت ولايتش را در دست داشت.

تاريخ اليعقوبى:مغيرة بن شُعبه با زنى از قبيله بنى هلال به نام اُمّ جميل ـ كه همسر حَجّاج بن عتيك ثقفى بود ـ رفت و آمد داشت. پس گروهى از مسلمانان به او شك بردند و ابو بكره و نافع بن حارث و شِبْل بن معبد و زياد بن عُبيد در كمينش نشستند تا آن كه مغيره بر آن زن، وارد شد. باد، پرده را بالا زد و او را در حال آميزش با آن زن يافتند. بر عمر درآمدند. عمر، از پشت پرده، صداى ابوبكره را شنيد. گفت: ابوبكره! گفت: بلى. عمر گفت: آيا خبر خوشى آورده اى؟ ابوبكره گفت: مغيره آورده است. سپس ماجرا را براى عمر گفت. عمر، ابو موسى اشعرى را به جاى مغيره، كارگزار [كوفه] كرد و فرمان داد كه مغيره را [به سوى مدينه]روانه كند. چون مغيره آمد، عمر، او و شاهدان را گرد آورد. سه تنْ شهادت دادند و زياد [به عنوان شاهد چهارم]پيش آمد. عمر، چون او را ديد، گفت: سيماى مردى را مى بينم كه خداوند به وسيله او، مردى از ياران محمّد صلى الله عليه و آله را رسوا نمى كند. پس چون نزديك شد، عمر گفت: تو چه دارى، اى پس افتاده عُقاب؟ گفت: كارى زشت ديدم و صداى بلند نفس زدن و پاهايى كه در هم مى تنيد؛ امّا نديدم كه مانند ميل در سُرمه دان باشد. پس عمر، ابو بكره و نافع و شبل بن معبد را حدّ [قَذْف] زد. ابوبكره برخاست و گفت: شهادت مى دهم كه مغيره، زناكار است. عمر، دوباره خواست كه او را حد زند كه على عليه السلام به او فرمود: در آن صورت، يارت (مغيره) سنگسار مى شود. از آن پس، عمر، چون مغيره را مى ديد، مى گفت: اى مغيره! هيچ گاه تو را نديدم، مگر آن كه ترسيدم خداوندْ مرا سنگباران كند در الأغانى آمده است: از شَعبى نقل شده است: «اُمّ جميل، دختر عمر ـ كه مغيرة بن شعبه متّهم به زنا با او بود ـ در كوفه براى نيازهايش به خانه مغيره مى رفت و مغيره هم آنها را برآورده مى ساخت. يك بار در موسم حج، عمر و مغيره به هم برخوردند. عمر [به او] گفت: آيا اين زن را مى شناسى؟ گفت: آرى. اين، امّ كلثوم، دختر على است. عمر به او گفت: آيا براى من خود را به نادانى مى زنى؟ به خدا سوگند، گمان نمى برم كه ابوبكره بر تو دروغ بسته باشد! من هيچ گاهْ تو را نديدم، مگر آن كه ترسيدم سنگى از آسمان بر من ببارد»..

الاستيعاب:عمر بن خطّاب، زياد را براى به سامان آوردنِ تباهى هايى كه در يمنْ رخ داده بود، فرستاد و چون از مأموريتش بازگشت، خطبه اى خواند كه مردم مانندش را نشنيده بودند. عمرو بن عاص گفت: بدانيد كه به خدا سوگند، اگر اين جوانْ قُرَشى بود، عرب را با عصايش مى راند (فرمانرواى آنان مى شد). ابوسفيان بن حرب گفت: به خدا سوگند، من كسى را كه نطفه او را در رَحِم مادرش نهاد، مى شناسم. على بن ابى طالب عليه السلام به او فرمود: «او چه كسى است، اى ابوسفيان؟». گفت: منم. على عليه السلام فرمود: «دست نگهدار، اى ابوسفيان!». ابوسفيان سرود: اى على! به خدا سوگند، اگر نبود هراس از دشمنى كه مرا مى بيند. صَخْر بن حرب (ابوسفيان)، كارش را آشكار مى كرد و سخنى درباره زياد نمى ماند. معاشرت من با قبيله ثقيف، طولانى بود و ميوه دلم را در ميان آنان بر جاى نهادم.

تاريخ دمشقـ به نقل از شَعبى ـ: على عليه السلام پس از واقعه جمل، پنجاه شب در بصره ماند، سپس به كوفه رو آورد و عبد اللّه بن عبّاس را به جاى خود در بصره نهاد و ابن عبّاس در بصره بود تا آن كه به صِفّين رفت. ابن عبّاس، ابو اسود دُئِلى را بر نماز بصره، و زياد را بر ماليات و بيت المال و امور ادارى بصره گمارد، و زياد، پيش تر هم كاتبش بود. آن دو مسئوليت بصره را به عهده داشتند تا ابن عبّاس از صِفّين، باز آمد.

شرح نهج البلاغة:امّا نخستين مَنصب [مهمّ]زياد، جانشينى ابن عبّاس در بصره بود كه در زمان خلافت على عليه السلام واقع شد. به على عليه السلام خبر رسيد كه او لغزش هايى داشته است. پس نامه اى به او نگاشت و او را سرزنش و توبيخ كرد كه بخشى از نامه مذكور، در نهج البلاغه هست و ما همان اندازه را كه [سيّد]رضى آورده بود، پيش از اين، شرح كرديم. اين جملات، از ابن ابى الحديد است. (م) و على عليه السلام، سعد، (بنده آزاد شده خويش) را به سوى زياد فرستاد تا او را براى آوردنِ مال بصره به كوفه، برانگيزاند. ميان سعد و زياد، كشمكش و درگيرى شد. سعد، بازگشت و از زياد به نزد على عليه السلام شكايت كرد و عيب هايش را گفت. پس على عليه السلام به او نوشت: «امّا بعد؛ سعد مى گويد كه تو او را به ستم، دشنام داده و تهديدش كرده اى و با تكبّر و گردنكشى با او روبه رو گشته اى. پس چه چيزْ تو را به تكبّر كشانده، در حالى كه پيامبر خدا فرموده است: كبر، رداى خداوند است. پس هر كه با خدا در آن بستيزد، خداوند خُردش مى كند؟ سعد به من خبر داده كه تو در خوراك يك روز، انواع غذاهاى رنگارنگ را فراهم مى آورى و هر روز به خود، روغن مى مالى. چه مى شد اگر براى خدا، چند روزى را روزه مى گرفتى و به خاطر خدا، بخشى از موجودى ات را صدقه مى دادى و چندبار غذاى بى خورش مى خوردى ـ كه اين، شعار صالحان است ـ! آيا طمع دارى كه در نعمت، بغلتى و به جاى آن كه به همسايه و بينوا و ناتوان و نادار و بيوه و يتيم ببخشى، براى خود بردارى، ولى پاداش صدقه دهندگان را ببرى؟ و به من خبر رسيده كه تو چون نيكانْ سخن مى گويى و چون خطاكارانْ عمل مى كنى. اينك، اگر تو چنين مى كنى، بر خود، ستم كرده اى و عمل خويش را تباه ساخته اى. پس به سوى خدايت بازگرد تا كارت را سامان دهد، و در كار خود، ميانه روى كن و زيادى اش را براى روزگار نيازت به سوى پروردگارت پيش بفرست، و يك روز در ميان به خود، روغن بمال كه من شنيدم پيامبر خدا مى فرمايد: يك روز در ميان، روغن بماليد و زياد روغن نزنيد.

تاريخ يعقوبى:على عليه السلام فردى از ياران خود را به سوى يكى از كارگزارانش فرستاد تا [او را براى فرستادن اموال]برانگيزد؛ امّا او، فرستاده را خوار و كوچك شمرد. پس على عليه السلام به او نوشت: «امّا بعد؛ تو فرستاده ام را دشنام داده اى و او را رانده اى و به من خبر رسيده كه تو خود را معطّر مى كنى و انواع روغن ها را به خود مى مالى و همه گونه غذاهاى رنگارنگ مى خورى، و بر منبر، به گونه صدّيقانْ سخن مى گويى و چون فرود مى آيى، مانند كسانى رفتار مى كنى كه همه چيز را حلال مى شمُرند! پس اگر واقعاً اين گونه باشد، به خود، ضرر زده اى و در معرض تأديب من قرار گرفته اى. واى بر تو كه بگويى: بزرگى و كبر، پوشش من است و هركس در آن با من درافتد، بر او خشمناك مى شوم! متن تاريخ اليعقوبى در اين جا روشن نيست. در حديث قبلى، متنِ درست آن آمد. (م) لازم نيست هميشه به خود، روغن بمالى. آيا پيامبر خدا چنين فرمان داده است؟! چه چيزى موجب آن گشته كه بر منبر، چيزى بگويى و سپس خلاف آن عمل كنى تا كار به جايى برسد كه مردم بر ضدّ تو گواهى دهند و شاهدان بر ضدّ تو فراوان گردند و خشم خدا بر تو بيش شود؟ تو چگونه اميد دارى در نعمت هايى كه از بيوه زنان و يتيمانْ گِرد آورده اى، حرص بورزى و پاداش صالحان را برايت بنويسند؟! مادرت به عزايت بنشيند! چه مى شد اگر روزهايى را براى تقرّب به خدا روزه مى گرفتى و بخشى از خوراكت را صدقه مى دادى ـ كه اين، شيوه پيامبران و ادب صالحان است؟! خود را اصلاح كن و از گناهت توبه نما و حقّ خدا را بر خودت ادا كن. والسلام!».