حدیث دربارهحكمتهاى جامع

كَتَبَ رَجُلٌ عالِمٌ مِن أهلِ التَّصَوُّفِ أربَعينَ حَديثًا، ثُمَّ اختارَ مِنها أربَعَ كَلِماتٍ قالَها أميرُالمُؤمِنينَ عليه السلام، وطَرَحَ الاُخرى فِي البَحرِ، وهِيَ:أطِعِ اللّهَ بِقَدرِ حاجَتِكَ إلَيهِ، واعصِ اللّهَ بِقَدرِ طاقَتِكَ عَلى عُقوبَتِهِ، واعمَل لِدُنياكَ بِقَدرِ مَقامِكَ فيها، واعمَل لاِخِرَتِكَ بِقَدرِ بَقائِكَ فيها ۱.

مردى دانشمند از صوفيان چهل سخن نگاشت. سپس از آن ميان چهار سخن را كه امير مؤمنان على عليه السلام گفته بود برگزيد و باقى را در دريا ريخت. آن چهار سخن چنين اند:خدا را به اندازه نيازت به او فرمان بر، و به اندازه طاقتت بر كيفرش سرپيچى كن، و براى دنيايت به اندازه ماندنت در آن كار كن، و براى آخرت نيز به اندازه بقايت در آن كار كن.

۱.جامع الأخبار: 511 / 1432.

کلیدواژه‌ها حکمت دعا شرایط استجابت دعا شناخت +8 مورد دیگر

احادیث دیگر این موضوع

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:دو حكيم در دنيا بودند كه در سال يك بار همديگر را مى ديدند و يكى ديگرى را پند مى داد. پس چون به هم رسيدند، يكى از آن دو به ديگرى گفت: پند ده و جامع و مختصر بگو كه نمى توانم به خاطر تو از عبادت بازمانم. پس او گفت: برادر من! بنگر تا خداوند در آنجا كه تو را بازت داشته، نبيند و در آنجا كه فرمانت داده بيابد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:آنكه كار آخرتش را به سامان آورد، خداوند كار دنيايش را سامان دهد و آنكه ميان خود و خداوند را اصلاح كند، خداوند ميان او و مردم را اصلاح فرمايد.

امام على عليه السلام:فقيهان و حكيمان هرگاه با همديگر مكاتبه مى كردند، سه چيز را مى نوشتند كه چهارمى نداشت: آنكه همتش آخرت باشد، خدا كار دنيايش را كفايت مى كند و آنكه درونش را اصلاح كرد، خداوند برون وى را اصلاح مى كند و آنكه ميان خود و خداوند را اصلاح كند، خداوند ميان او و مردم را اصلاح مى كند.

امام على عليه السلام:حكيمان در روزگار كهن چنين مى گفتند: سزاوار است كه آمد و شد به درها از اين ده صورت بيرون نباشد: نخست، خانه خداى عز و جلاست براى انجام مناسك و برپا داشتن حقّ آن و اداى فريضه اش. دوم بارگاه پادشاهانى كه فرمان برى از آنها به فرمان برى خداى عز و جلپيوسته و حقشان واجب و نفعشان، بزرگ و زيانشان، سخت است. سوم خانه هاى دانشمندانى كه دانش دين و دنيا از ايشان استفاده مى شود. چهارم خانه هاى سخاوت مندان و كريمانى كه داراييهاى خويش را براى ستايش و به اميد آخرت انفاق مى كنند. پنجم خانه هاى سفيهانى كه در حوادث روزگار به آنها نياز مى شود و در حاجتها به ايشان روى آورده مى شود. ششم خانه هاى بزرگانى كه در جستجوى بخشش و عطايا و برآوردن حاجتها به ايشان نزديك مى شوند. هفتم خانه هاى كسانى كه اميد بهره اى از نظر و مشورت ايشان هست و دور انديشى و آماده سازى براى برآوردن نيازها را تقويت مى كند. هشتم خانه هاى برادران براى صله رحم واجب و اداى حقوق لازم آنان. نهم خانه هاى دشمنانى كه با مدارا غائله آنها مى خوابد و با چاره جويى و رفق و لطف و ديدار، دشمنى شان مى رود. دهم خانه هاى كسانى كه آمد و شد با آنها، سودمند است و از آنان ادب نيكو فرا گرفته مى شود و گفتگوى با آنها مايه انس است.

عامر شعبى:اميرمؤمنان على عليه السلام بدون آمادگى قبلى، نه نكته بيان داشت كه چشمان بلاغت را بركندند و گوهرهاى حكمت را يتيم كردند و همه آدميان را از رسيدن به حدّ هريك از آنها باز داشتند. سه نكته از آنها در مناجات و سه نكته در حكمت و سه ديگر در ادب است. امّا آنچه در مناجات است: خداى من مرا در عزّت همين بس كه بنده توام و اين افتخار مرا بس است كه تو پروردگار منى. تو آن گونه اى كه من دوست دارم، پس مرا آن گونه كه دوست دارى قرار ده. و آنچه در حكمت است: ارزش هر انسان در چيزى است كه نيك مى داند و آنكه اندازه خود را شناخت، هلاك نشد و انسان در زير زبانش نهفته است و آنچه در ادب است: بر هر كه مى خواهى منّت بنه تا امير او باشى و به هركه مى خواهى اظهار نياز كن تا اسير او گردى و به هركه مى خواهى بى نيازى نشان ده، تا همانند او باشى.

امام على عليه السلامـ در سفارش به پسرش، امام حسن عليه السلامـ: چه سخن حكيمانه اى جامعتر از اينكه آنچه را براى خود مى پسندى براى مردم بپسند و آنچه را براى خود ناخوش مى دارى، براى آنها هم ناخوش دار.

امام على عليه السلام:به دوست خود هرچه مى توانى محبّت كن؛ ولى كاملاً به او اطمينان مكن. به او كمال ايثار را بنما؛ ولى همه رازها را به او مسپار. در اين صورت است كه هم حقّ حكمت را ادا كرده اى و هم حقّ واجب دوستى را.